De Syrisch-Amerikaanse voorzanger Henry Hamra in de Centrale Synagoge van Aleppo, ooit het centrum van een bloeiende Joodse gemeenschap in de noordelijke Syrische stad. De Syrische regering droeg in december de controle over Joodse locaties over aan Hamra’s Joodse erfgoedorganisatie.
Jane Arraf/NPR
onderschrift verbergen
bijschrift wisselen
Jane Arraf/NPR
ALEPPO, Syrië – Tientallen jaren nadat bijna de gehele Syrisch-Joodse gemeenschap het land had verlaten, staat Henry Hamra uit Brooklyn, NY, aan de metalen deur van een kleine synagoge in deze oude Syrische stad, letterlijk de sleutels in handen van een mogelijke terugkeer van Joodse burgers.
Hamra was vijftien jaar oud toen zijn familie begin jaren negentig Damascus verliet nadat het Assad-regime een reisverbod had opgeheven. Veel Syrische joden konden hun huizen niet verkopen voordat ze vertrokken. Sommige huizen werden uiteindelijk bezet door andere Syriërs, terwijl de regering de synagogen en scholen overnam.
In december, slechts enkele dagen voor Hamra’s bezoek aan Aleppo, gaf de Syrische regering toestemming een stichting Joods erfgoed hij leidt en draagt de controle over joodse religieuze eigendommen over van de overheid aan de organisatie.
De organisatie zal ook helpen bij het herstel van privé-eigendommen die zijn toegeëigend toen de Joodse gemeenschap het aan de Joodse eigenaren overliet.
Henry Hamra ontgrendelt de deur van een synagoge in Aleppo, Syrië, die verlaten was nadat bijna de gehele overgebleven Joodse gemeenschap begin jaren negentig het land had verlaten. Hamra en zijn vader, de laatste rabbijn die Syrië verliet, werken samen met de Syrische regering om eigendommen van Joodse burgers terug te geven.
Jane Arraf/NPR
onderschrift verbergen
bijschrift wisselen
Jane Arraf/NPR
“Wat we proberen te doen is de eigendommen komen bezichtigen, de synagogen bekijken en zien hoe de toestand is”, zegt Hamra, nu 48. “Ik roep alle mensen op die eigendommen hebben om te komen en we zullen hen helpen deze te vinden en aan hen terug te geven.”
Een opmerkelijke reis die het afgelopen jaar grotendeels is vormgegeven door De Syrisch-Amerikaanse activist Mouaz Moustafa heeft Hamra tot op de dag van vandaag geleid, waarbij hij de sleutels van Joodse eigendommen in bewaring heeft genomen door de laatste van een reeks verzorgers gedurende tientallen jaren, en zich een tijd voor ogen heeft waarin Syrische Joden zouden kunnen terugkeren.
Op Hamra’s eerste bezoek aan Syrië met zijn vader vorig jaarhebben Syrische regeringsfunctionarissen hulp toegezegd bij het teruggeven van eigendommen aan hun Joodse eigenaren.
In een rimpeltje van de geschiedenis is de nieuwe Syrische president die de Joodse rechten herstelt, Ahmed al-Sharaa, een voormalige Al-Qaeda-commandant die afstand deed van de ideologie van de militante islamitische groepering.
Aleppo, in het noorden van Syrië, had een van de grootste Joodse gemeenschappen in dit diverse, maar vooral Arabische land minstens 2000 jaar terug.
Henry Hamra onderzoekt eeuwenoude grafstenen van rabbijnen begraven in de belangrijkste synagoge van Aleppo, terwijl zijn zoon Joseph (links) een gebed uitspreekt. Honderden jaren lang bewaarde de synagoge het oudste bekende manuscript van de Hebreeuwse Bijbel.
Jane Arraf/NPR
onderschrift verbergen
bijschrift wisselen
Jane Arraf/NPR
Vóór de oprichting van Israël in 1948 waren er een naar schatting 30.000 Joden in Syrië. Syrische joden konden in de moderne geschiedenis hun geloof belijden, maar kregen onder het gesloten regime te maken met hetzelfde repressieve beleid als andere burgers. Toen president Hafez al-Assad, onder druk van de VS, vanaf 1992 de reisbeperkingen specifiek voor Joodse burgers ophief, vertrokken de meesten van hen definitief.
Hamra’s vader, Yusuf Hamra, was de laatste rabbijn die Syrië verliet. Zonder iemand die de ceremonies uitvoerde, stierf het Joodse religieuze leven hier.
Nu is bekend dat er nog maar zes Syrische Joden – allemaal ouderen – in het land wonen, zegt Hamra. Toen rabbijn Hamra vorig jaar zijn eerste reis naar Damascus maakte sinds zijn vertrek dertig jaar geleden, waren er zelfs bij zijn bezoekende delegatie niet genoeg Joden om te kunnen bidden.
Henry Hamra onderzoekt religieuze teksten in een kleine Joodse school in Aleppo, Syrië.
Jane Arraf/NPR
onderschrift verbergen
bijschrift wisselen
Jane Arraf/NPR
Op deze reis heeft Henry Hamra zijn 21-jarige zoon, Joseph, meegenomen.
Hamra opent de deur van een kleine synagoge, waar lagen stof op de zware bordeauxrode fluwelen gordijnen liggen. Ernaast staat een kleine school. Zwak licht dat door de met vuil bedekte ramen filtert, onthult stapels bureaus die op kale houten tafels zijn opgestapeld.
De synagoge ligt in een wijk in Aleppo, die zwaar beschadigd is geraakt tijdens de veertien jaar durende burgeroorlog in Syrië. Dat conflict eindigde toen strijders van de oppositie in december 2024 de autoritaire president Bashar al-Assad omverwierpen.
Hiernaast zegt de eigenaar van een kleine loodgieterswinkel in de buurt dat hij blij is dat Syrië Joodse burgers helpt terug te keren.
Het uitzicht vanuit de vrouwenafdeling van de centrale synagoge van Aleppo, ook wel bekend als de al-Bandara-synagoge. Dankzij de ijzeren roosters op de tweede verdieping konden vrouwen de gebeden bijwonen zonder gezien te worden door mannelijke aanbidders.
Jane Arraf/NPR
onderschrift verbergen
bijschrift wisselen
Jane Arraf/NPR
“Ze waren onze vrienden”, zegt Abu Alaa al-Muhandis, 75. “We hopen dat ze terugkomen, dat ze het leven terug in de stad zullen brengen.”
Terwijl Israël, dat meer Syrisch grondgebied heeft veroverd en regelmatig luchtaanvallen heeft uitgevoerd, controversieel is in Syrië, worden Syrisch-Amerikaanse Joden voor het grootste deel eenvoudigweg als Syriërs beschouwd.
“In Syrië wist je altijd dat we kerken, synagogen en moskeeën samen in hetzelfde gebied hadden, omdat mensen vroeger samenleefden, als buren”, zegt Maissa Kabbani, de oprichter van een Syrische justitieorganisatie. Ze wijst op een beschadigde moskee vlakbij de synagoge.
Aan de andere kant van de stad wordt Hamra voor het eerst getoond, het juweel van de eens zo bloeiende Joodse gemeenschap van Aleppo: de Centrale Synagoge, ook bekend als de al-Bandara-synagoge, genoemd naar de wijk waarin deze zich bevindt.
De schaal van de 1500 jaar oude synagoge spreekt tot de verbeelding van een ooit grote en levendige Joodse gemeenschap in een stad die vele eeuwen was een bloei handelscentrum.
Binnen bevinden zich stenen bogen bovenop Romeinse zuilen die uitkijken op binnenplaats na binnenplaats. Er zijn marmeren tegelvloeren en een sierlijke vrouwenafdeling op de tweede verdieping, waar vrouwen en meisjes achter decoratieve ijzeren schermen konden deelnemen aan gebeden zonder gezien te worden.
In New York zit Hamra’s familie in de herenkledingbranche. In het religieuze leven is hij een voorzanger, een geestelijk lid dat de gemeente leidt in gebeden en zang.
Hamra dwaalt door de open ruimtes van de synagoge en stapt op een verhoogd marmeren platform waar door de eeuwen heen voorzangers hebben gestaan.
‘Wauw,’ zegt hij herhaaldelijk, schijnbaar zonder woorden over zijn omgeving.
De centrale synagoge was ook honderden jaren lang de thuisbasis van een Hebreeër manuscript bekend als de Aleppo Codex. Het duizend jaar oude manuscript is het oudst bekende nog bestaande exemplaar van de Hebreeuwse Bijbel. De codex was in de jaren vijftig naar Israël gesmokkeld hoewel slechts gedeeltelijk intact.
De Syrische president Sharaa heeft het Westen graag gerustgesteld dat minderheden in het nieuwe Syrië beschermd zullen worden. Toen de Syrische regering aankondigde dat zij joodse religieuze eigendommen zou overdragen, zei zij dat dit een teken was dat alle minderheden welkom waren.
De school en de aangrenzende synagoge werden verlaten nadat alle Aleppo-joden begin jaren negentig waren geëmigreerd.
Jane Arraf/NPR
onderschrift verbergen
bijschrift wisselen
Jane Arraf/NPR
In Washington DC is de Syrisch-Joodse gemeenschap, vertegenwoordigd door de Hamras, in samenwerking met de Syrian Emergency Task Force van Mouaz Moustafa effectieve pleitbezorgers gebleken voor het opheffen van de Amerikaanse sancties tegen Syrië. De VS heeft de laatste van de verwoestende handelssancties opgeheven in december.
Mouaz Moustafa, de uitvoerend directeur van de Syrian Emergency Task Force, spreekt tijdens een interview in Washington, DC, op 19 december 2024.
Celal Gunes/Anadolu via Getty Images
onderschrift verbergen
bijschrift wisselen
Celal Gunes/Anadolu via Getty Images
Deze belangenbehartiging heeft tot controverse geleid onder sommige Syrisch-Amerikaanse joden die geloven dat Sharaa en zijn regering niet kunnen worden vertrouwd om joden of andere Syrische minderheden te beschermen.
“Het zal veel tijd kosten voordat Syrië terugkomt”, zegt Hamra, daarbij verwijzend naar een gebrek aan elektriciteit, stromend water en in plaatsen als Aleppo, veiligheid.
In Damascus en Aleppo wordt de kleine delegatie vergezeld door jonge Syrische regeringsstrijders met geweren. Sommigen vragen om te poseren voor selfies met Hamra.
Hamra groeide thuis op met het spreken van Arabisch. Hij noemt Syrië ‘het oude land’.
Hij zegt dat het misschien een hele opgave is om je voor te stellen dat Syrische Joden hierheen zouden verhuizen, maar hij zegt dat velen de kans om ze te bezoeken zouden koesteren.
“Er zijn veel dingen die we hier deden, maar die we in de VS niet doen, zoals de interactie met mensen”, zegt hij. “Syrische mensen zijn erg liefdevolle mensen en ze zijn erg gastvrij.”
Zijn zoon Joseph zegt dat hij niet kan stoppen met glimlachen.
“Zie je mijn gezicht?” vraagt hij. “Ik heb nog nooit in mijn leven dit gezicht gehad. Het is gek.”
Joseph Hamra zegt dat hij zich kan voorstellen dat er jongere Syrische Joden komen wonen.
“Ik ben van plan binnenkort een reis te maken met al mijn vrienden om al hun wortels te zien, zoals waar hun ouders en grootouders zijn opgegroeid, waar enkele van hun grootouders begraven liggen”, zegt hij. “Ze zouden 100% in hun achterhoofd denken: ‘Wauw, stel je voor dat je hier iets bouwt.'”
