Voordat queerfilmmaker Efraín Mojica een kosmopolitisch leven als kunstenaar in Mexico-Stad begon, groeide hij op tussen Riverside en het landelijke stadje Penjamillo, Michoacán: de thuisbasis van een jaarlijkse jaripeo, oftewel een Mexicaanse rodeowedstrijd die elke kerst plaatsvindt.
Elk jaar komen cowboys bijeen om hun mannelijkheid te testen, namelijk door tequila-handvatten te slurpen en gevaarlijk op de ruggen van bokkende stieren te klimmen. Deze heroïsche shows van mannelijkheid fascineerden Mojica lange tijd, die met zijn familie Jaripeos bezocht – en stilletjes een gemeenschap smeedde met andere lokale bewoners die afweken van de Mexicaanse gendernormen.
Die gemeenschap zou de cast worden van ‘Jaripeo’, de speelfilmdebuut van Mojica en mederegisseur Rebecca Zweig, die dit jaar in première ging op het Sundance Film Festival in Park City, Utah. Mojica, opgenomen in de stijl van cinéma vérité, treedt op als verteller en hoofdrolspeler. Zweig, die Mojica voor het eerst ontmoette in de punkscene van Seattle, volgt hen achter de lens terwijl ze leden van de LGBTQ-gemeenschap in en rond Penjamillo interviewen.
“(Mojica) nodigde me in 2018 uit in Michoacán om Kerstmis met hun familie door te brengen”, vertelt Zweig aan The Times, de dag na de première van de film op 25 januari. “Zodra ik met hen op de rodeo was, raakte ik geobsedeerd door de uitvoering van mannelijkheid.”
“(Zweig) had zoiets van: ‘Wat vind je ervan om een documentaire (over) de rodeo’s te maken?’” Mojica vertelt The Times. “Ik zei: ‘Ja, maar het moet wel homo zijn.'”
De documentaire, geproduceerd door Sarah Strunin, begint met een pastorale scène uit Mojica’s pick-up terwijl ze uitkijken over de graslanden van Michoacán. Roze feestverlichting en technomuziek zijn verweven in scènes van banda’s en feestvierders met tejana-hoeden, die stof doen opwaaien terwijl ze dansen in de rodeo-ring. De bemanning flitst met stroboscooplampen in de maïsvelden, waardoor de figuren van sexy cowboys worden verlicht die door de gewassen zoeken om elkaar te vinden – wat parallellen trekt met het vreemde nachtleven in de steden.
“Met oud en nieuw is er een rodeo in Acuitzeramo, met zo’n 10.000 mensen en grote luidsprekers met zware bassen”, aldus Mojica. “Wat is het grote verschil tussen een stadsrave en een rancho jaripeo, weet je? Ze doen precies hetzelfde.”
“Ik wilde alle lijnen vervagen en abstracte sequenties maken”, zegt Zweig. “En ik dacht: hoeveel zal dat worden toegestaan in een formele (film)instelling? Ik wil de publieke media uitschreeuwen, (want) toen we de Open Oproepfonds van ITVS namen ze een gok op ons als beginnende filmmakers. (documentaire van Marlon Riggs) ‘Tongen losgemaakt‘ werd ook gefinancierd door ITVS – de erfenis van queercinema en documentaires in de VS werd gesteund door de publieke media.”
“We hebben te maken met deze problemen in onze steden, en (mensen) staan nog steeds niet open voor dat soort hulp”, zegt Noé Margarito Zaragoza, centrum, die schittert in de nieuwe film “Jaripeo.”
(Kattenkardinalen / van de)
Elk interview voegt meer kleur en dimensie toe aan Mojica’s herinneringen aan het dorp dat ze lang geleden verlieten, niet langer opgeschort in het verleden. Mojica bezoekt Arturo Calderón, een plaatselijke rodeo-clown die bekend staat als ‘La Pirinola’, die optreedt in drag; Calderón laat de camera rollen terwijl hij zijn oogleden elektrisch blauw schildert.
Ze stoppen later bij de plaatselijke kerk En de disco met Joseph Cerda Bañales, een bebaarde visagiste die met lange stilettonagels naar de rodeo’s zwaait. Ondanks inspanningen van de festivalorganisatoren en zelfs een brief van senator John Curtis (R-Utah) kreeg Cerda helaas geen toegang tot de VS voor de Sundance-première.
“Joseph is de burgemeester van zijn stad”, zegt Mojica. “Hij is de president van de kerk. Hij leidt het folkloristische ballet. Hij doet alles. Het is niet zo dat er geen traditionele cultuur meer bestaat… Mensen willen gewoon de gemeenschap bij elkaar houden. (Het betekent) tegelijkertijd een heleboel waarheden (en) tegenstrijdigheden vasthouden.”
Mojica deelt zelfs flirterige momenten op het scherm terwijl hij Noé Margarito Zaragoza interviewt, een onstuimige en stoïcijnse ranchero die discreet leeft als homoseksuele man.
“Het is spannend, maar tegelijkertijd ben ik een beetje zenuwachtig”, zegt Margarito over haar coming-out in de film. “Een deel van mijn familie weet niet wat er met mijn leven aan de hand is, dus ik weet niet hoe ze het zullen opnemen. Maar mijn belangrijkste familieleden – mijn broers en zussen, mijn vader – nou ja, ze voelen zich tevreden en gelukkig (voor mij), dus ik ga door en geef alles wat ik doe.”
“We hebben nooit over mijn vreemde identiteit gesproken”, zegt Mojica over hun eigen familie, van wie sommigen waren ingevlogen voor de première van “Jaripeo” in het Yarrow Theatre in Park City. Mojica had de avond ervoor een late coming-out-lezing gepland tijdens het diner; de discussie heeft nooit plaatsgevonden.
“Ik stikte”, zegt Mojica. “Ik dacht: ‘Oké, ik ga ze even vertellen waar de film eigenlijk over gaat.’ Maar ik kon geen enkel woord uitbrengen. Mijn ogen begonnen te tranen. Dus ik dacht: ‘Tot morgen!’”
Het was na de vertoning, tijdens een open Q&A, toen Mojica’s moeder in één klap de angsten van de kunstenaar onderdrukte.
“Wat was de ontvangst van uw familie na het zien van de film?” vroeg een toeschouwer aan Mojica in het Spaans, niet wetende dat hun familie de film net voor het eerst had gezien met alle anderen in het theater.
Daarop stond mevrouw Mojica Rubio op van haar stoel en stelde zichzelf voor “als een zeer trotse moeder” die “onvoorwaardelijk” van haar kind houdt.
Na een tijdje riep ze uit: “Het is de 21e eeuw!”
De steunbetuiging van mevrouw Mojica Rubio werd onmiddellijk met luid gejuich van het publiek ontvangen. “Mijn moeder kwam ook naar mij toe (Margarito) en zei: ‘Ik ga je een moederknuffel geven, want je verdient het'”, zegt Mojica, die met mistige ogen kijkt als ze het tafereel vertellen.
In een tijd van toenemende vijandigheid tegen LGBTQ-mensen en immigranten in de Verenigde Staten bevestigt het aanschouwen van de kracht van de liefde van een moeder – en de solidariteit tussen gemeenschappen – het doel van een dergelijke film, met een macht die staten, regeringen en instellingen overstijgt.
“Mensen in verschillende landen (hebben) het verouderde idee dat Mexico een kleine ranchita is die hatelijk is, dat ze je gaan slaan als je queer bent. Maar we geven echt om elkaar”, zegt Mojica.
“We hebben te maken met deze problemen in onze steden, en (de mensen) staan nog steeds niet open voor dat soort hulp”, voegde Margarito toe. “Dus laten we hopen dat de film een succes wordt.”
