Filmwetenschappers hebben de neiging om ‘The Color Purple’ uit 1985 en ‘Empire of the Sun’ uit 1987 te omschrijven als de films die Steven Spielberg uiteindelijk deden opgroeien. Dit waren de foto’s waarin hij afstand nam van de fantastische wezens en genre-sensaties van zijn eerdere werk om voor het eerst volledig gefundeerde menselijke verhalen te vertellen. Het is een beperkende manier om naar zijn kunst als regisseur te kijken, maar het is ook niet geheel ongeldig.
Van het paar is het echter ‘Empire of the Sun’ dat persoonlijker aanvoelt. “The Color Purple” is gevoelig in de manier waarop het het regelmatig verboden boek van Alice Walker aanpasten het is duidelijk dat Spielberg sympathiseert met de vreemde zwarte vrouw die centraal staat, maar hij heeft ook moeite om grip te krijgen op hoe hij het beste met haar ervaringen kan omgaan. Dat is echter helemaal niet het geval bij ‘Empire of the Sun’, een film waarin een preteen Christian Bale, in zijn eerste grote filmrol, een jongen speelt die veel te snel volwassen moet worden. Spielberg was zelf een gescheiden kind en werd begrijpelijkerwijs gedurende zijn hele carrière aangetrokken tot dit motief op weg naar het helmen de filmische therapiesessie die ‘The Fabelmans’ heet.
Spreken met De New York Times in 1988 ontkende hij niet dat dit hem ook naar “Empire of the Sun” trok. Maar hoezeer hij ook besefte dat het een verhaal over een kind was, wat hem werkelijk aantrok was ‘het idee dat dit een dood van onschuld was, en niet een verzwakking van de kindertijd, wat, naar mijn eigen mening en ieders indruk van mij, is wat mijn leven is geweest.’ Daarin schuilt misschien de paradox van Spielberg: hoezeer hij ook werd bekritiseerd omdat hij als kunstenaar moest opgroeien toen hij jonger was, zijn persoonlijke leven was een ander verhaal.
Empire of the Sun blijft een van Spielbergs meest persoonlijke werken
Gebaseerd op de deels autobiografische roman uit 1984 van JG Ballard, volgt Empire of the Sun Jamie Graham (Christian Bale). Jamie, de zoon van twee welvarende, blanke Britse expats die tijdens de Tweede Wereldoorlog in de Shanghai International Settlement woonden, wordt gescheiden van zijn ouders wanneer Japan de controle over het gebied overneemt en na verloop van tijd krijgsgevangene wordt in een Japans interneringskamp. Zoals ook het geval was toen Steven Spielberg de film regisseerde waargebeurd verhaal geïnspireerd op “Catch Me If You Can” 15 jaar na ‘Empire’ is het niet bepaald moeilijk te begrijpen waarom dit verhaal over een gezin dat uiteenvalt en het traumatische effect dat het heeft op hun zoon, de filmmaker aansprak.
Dat, in combinatie met zijn algemene interesse in de Tweede Wereldoorlog, was de reden waarom Spielberg ‘Empire of the Sun’ wilde regisseren, zelfs toen zijn filmheld, David Lean, eromheen cirkelde. “Mijn ouders gingen scheiden toen ik 14, 15 was. (…) Het uit elkaar gaan van de moeder en vader is vanaf mijn vierde extreem traumatisch. We lijden allemaal nog steeds onder de gevolgen van een echtscheiding die moest plaatsvinden”, vertelde hij aan TNYT. Hij gaf ook toe dat dit een deel van de reden is waarom hij ‘niet goed is met verandering’, en het kostte hem een minuut voordat hij zich niet meer concentreerde op het maken van films die ‘een publiek tussen de zes en vijftien jaar aanspreken’.
Af en toe steken de publieksvriendelijke gevoeligheden van Spielberg de kop op in ‘Empire of the Sun’ en botsen ze met het grimmige onderwerp van het verhaal en de verder serieuze toon, maar het is hier veel minder een probleem dan in ‘The Color Purple’. Door op de manier waarop hij met het verhaal omgaat, krijg je het gevoel dat de filmmaker zich gewoon meer op zijn gemak voelde door de angstaanjagende beelden en droevigere momenten van deze film voor zichzelf te laten spreken.
