Stanley Kubrick veranderde van beroepsfotograaf in filmmaker toen hij in 1951 ‘Day of the Fight’ regisseerde, een korte 16 mm-documentaire over bokser Walter Cartier. Een film over boksen maken was een natuurlijke overgang, aangezien Kubrick de afgelopen jaren al meerdere bokswedstrijden had gefotografeerd. Degenen die bekend zijn met Kubricks films als ‘2001: A Space Odyssey’ en ‘The Shining’ zullen misschien verbaasd zijn als ze horen dat hij als fotograaf neigde naar een scherp realisme, waarbij hij openhartige beelden van het echte leven vastlegde. Hij was nog niet geobsedeerd door handwerk en cameraplaatsing. Kubrick regisseerde meerdere films voordat hij zijn kenmerkende esthetische stijl vastlegde.
In 1953 regisseerde Kubrick zijn eerste speelfilm, ‘Fear and Desire’, een oorlogssatire waar hij niet dol op was. Dat was hij geciteerd op NPR in 1994 zei dat het zijn experiment voor het maken van amateurfilms was, en dat hij zogenaamd had geprobeerd de masterprint te verbranden. (Het is niet verwonderlijk dat deze doorgaans laag wordt geplaatst op de ranglijst van Kubrick-films.) Vervolgens, in 1955, regisseerde Kubrick ‘Killer’s Kiss’, een film noir over, je raadt het al, een bokser. Hij hield echter ook niet van “Killer’s Kiss”, omdat de distributeur, United Artists, eiste dat hij zijn oorspronkelijke einde zou veranderen om gelukkiger te zijn.
De derde keer leek echter de charme voor Kubrick, toen hij ‘The Killing’ uit 1956 regisseerde, een noir-film over een overval op een circuit die misgaat. Sterling Hayden portretteerde de hoofdpersoon, en hij zou een opmerkelijke rol gaan spelen in Kubricks klassieke anti-oorlogsatire uit 1964, “Dr. Strangelove, of: hoe ik heb geleerd om te stoppen met piekeren en van de bom te houden.” ‘The Killing’ zou kunnen worden beschouwd als de eerste ‘echte’ Kubrick-film, en wordt al jaren alom geprezen. Roger Ebert heeft het zelfs vermeld zijn Great Movies-essayseriehandig geven een viersterrenrecensie.
The Killing is een van de beste overvalfilms ooit
Ebert begon zijn bewonderende essay over ‘The Killing’ met een bespreking van de vreemde en snelle evolutie van Stanley Kubrick als regisseur. Hij merkte op dat als “The Killing” geen geregisseerde aftiteling had gehad, geen enkele cineast zou hebben kunnen beweren dat het was gemaakt door dezelfde man die “Barry Lyndon” regisseerde, of zelfs met “Dr. Strangelove.” Kubrick had in de ogen van Ebert geprobeerd al zijn films uniek te maken.
Kubrick was een bekende schaakliefhebber, en Ebert is niet de enige criticus die ‘The Killing’ vergelijkt met een schaakwedstrijd. Sterling Hayden speelt Johnny Clay, een gangster met een geweldig idee om een overval op een racecircuit te plegen. Hij stelt een team van collega-wetsovertreders samen en geeft elk van hen een heel specifieke taak die op een specifiek tijdstip op een specifiek circuit moet worden uitgevoerd. Zo moet de krachtpatser Maurice Oboukhoff (Kola Kwariani) op het juiste moment een vechtpartij beginnen om voor afleiding te zorgen. Het ensemble van lowlifes omvat de watje George Peatty (Elisha Cook Jr., die de beste prestatie van de film geeft), evenals een arsenaal aan boeven, geliefden en verbitterde vrouwen. Sherry Peatty (Marie Windsor), de vrouw van George en een goudzoeker van de hoogste orde, is een ander opvallend personage.
Zoals in alle noir-films zijn er hier geen helden. De wereld van “The Killing” is er een van schurken en klootzakken die het niet alleen voor het geld doen; zij behoefte om misdaden te plegen, omdat hun geest daar allemaal op is afgestemd. Johnny is inderdaad een deskundige planner, die met nauwkeurigheid en enthousiasme de centrale overval van de film in kaart brengt. Hij wil gewoon dat alles 100% goed verloopt, en dat zijn team alles voor elkaar kan krijgen. Geen punten als je vermoedt dat Johnny’s plan voor iedereen slecht afloopt.
The Killing is mager en gemeen
In veel opzichten lijkt Johnny op een filmregisseur die een reeks perfect in elkaar grijpende scènes minutieus probeert te plannen om geweldige kunst te creëren. Maar alles moet perfect gaan, wat niet het geval is. De ene scène valt uiteen en andere scènes tuimelen daarna. Stanley Kubrick heeft misschien, zonder het zelfs maar te beseffen, een film geregisseerd over hoe zijn eigen filmervaringen tot dan toe beladen en moeilijk waren geweest. Dit komt tot uiting in de houding van Johnny. Hij ziet de overval niet als iets schuimigs en leuks (zoals in de “Ocean’s Eleven” -films). Nee, dit is een technisch technisch werk. Johnny is een vastberaden ingenieur die weinig oog lijkt te hebben voor menselijke passies. Kubrick wordt er soms van beschuldigd koud en droog te zijn, en die houding wordt weerspiegeld in Johnny’s hardvochtige, stoere persoonlijkheid.
“The Killing” werd bij de release door critici geprezen, maar voelt in moderne ogen als een bergachtige prestatie. Het is aangrijpend en somber, bezweet en wanhopig. Ondanks Johnny’s kilheid is de film gepassioneerd en emotioneel, meer nog dan veel van Kubricks latere films (Ondanks ‘Paths of Glory’ uit 1957). Net als zijn foto’s heeft “The Killing” een documentair gevoel, waarbij Kubrick op echte locaties fotografeert en echte races fotografeert.
Er is een leuk verhaal dat Roger Ebert in zijn essay citeerde over hoe Kubrick zo perfectionistisch was dat hij ooit vanuit zijn huis in Engeland een projectiecabine in Kansas City opbelde om te klagen dat het beeld onscherp was. (Ik vermoed dat iemand hem heeft gewaarschuwd.) Kubrick wilde altijd dat zijn films precies zo zouden zijn, vooral daarna de vreselijke tijd die hij had tijdens het werken aan de studiofilm “Spartacus” in 1960. ‘The Killing’ symboliseert dus het conflict tussen Kubricks eigen perfectionisme en wat er misgaat in zijn hoofd als mensen zijn plannen niet naar de letter volgen.
