De door Mel Brooks geregisseerde komedie ‘High Anxiety’ uit 1977 werkt alleen echt als je er goed bekend mee bent de verschillende films van Alfred Hitchcock. De titel is bijvoorbeeld een toespeling op ‘Vertigo’, en de asielsetting van de film is een duidelijke knipoog naar ‘Spellbound’. Zelfs Brooks’ personage op het scherm, Dr. Thorndyke, lijkt een knipoog naar Raymond Burr’s ‘Rear Window’-personage, Lars Thorwald, waarbij bijna elke visuele grap in de film een riff is van iets dat Hitchcock in een van zijn films deed.
Soms zijn de grappen duidelijk, zoals een vogelaanvalscène (een duidelijk eerbetoon aan Hitchcocks “The Birds”) waarin de vogels alleen maar op mensen poepen. Soms moet je echter scherpere ogen hebben. Er is bijvoorbeeld een scène waarin de personages van Harvey Korman en Cloris Leachman vanuit een lage hoek aan een salontafel worden gefilmd, wat waarschijnlijk een verwijzing is naar Hitchcocks ‘Rope’. (Met name het personage van Leachman zelf lijkt geïnspireerd te zijn door mevrouw Danvers uit ‘Rebecca.’) Op dezelfde manier laat een andere scène het personage van Madeline Kahn een hotelkamer binnenkomen op een manier die doet denken aan een moment uit ‘The 39 Steps’.
Dat gezegd hebbende, was 1977 een vreemde tijd om een volwaardige Hitchcock-parodie te maken, omdat zijn films toen niet zo populair waren als vijftien of twintig jaar eerder. Wat meer is, binnen zijn recensie over “Hoge angst”.Robert Ebert betoogde dat het belachelijk maken van de filmmaker over het algemeen als een onbeschofte oefening voelde. Hoewel Hitchcock bekend stond als een meester in spanning, bevatten zijn films ook veel droge humor en zelfbewustzijn. Hitchcock knipoogde graag heel direct naar zijn publiek, vaak door zichzelf in cameo-rollen op het scherm te zetten.
Kortom, Ebert vond dat je niet echt effectief iets kunt satiriseren dat op zichzelf al een beetje de draak steekt. Brooks’ ‘High Anxiety’ was voor Ebert zoiets als een hoed op een hoed zetten.
Roger Ebert vond dat Hitchcock-films te ironisch zijn om te worden vervalst
Roger Ebert begon zijn recensie met zijn proefschrift:
“Een van de problemen met ‘High Anxiety’ van Mel Brooks is dat het een lastig doelwit kiest: het is een parodie op het werk van Alfred Hitchcock, maar de films van Hitchcock zijn zelf vaak grappig. En satire werkt het beste als het doelwit zelfbelangrijk is. Het is gemakkelijk voor de National Lampoon om het op te nemen tegen de Reader’s Digest. Maar kun je je een satire van de National Lampoon voorstellen?’
Ebert voegde eraan toe dat Mel Brooks niet hetzelfde soort humor bezat als Alfred Hitchcock en dat het proberen te overdrijven van iets dat al subtiel overdreven is, neerkomt op weinig meer dan stilistische overkill. Ebert beëindigde zijn recensie door te schrijven dat Brooks zijn satirische doelen beter moest kiezen. Er is een reden waarom zijn films “Young Frankenstein” en “Blazing Saddles” uit 1974 net zo goed werkten als zij; het is gepast om de zelfernst van een klassieke horrorfilm of de ernst (en het ingebakken racisme) van een klassieke Amerikaanse westernfilm te hekelen. Omdat Hitchcock “een regisseur van zo’n verfijning” was (de woorden van Ebert), kan een parodie van zijn werk niet anders dan zijdelings aanvoelen. “De helft van het publiek snapt niet eens de grappen waar de andere helft om lacht”, merkte hij op.
Dan weer, als de poster “Blazing Saddles” zegt hetgeef een saga nooit een gelijkmatige doorbraak. Wat Ebert niet onderkende, is dat alles wat een bepaald niveau van populariteit in het massabewustzijn bereikt, onmiddellijk een spel voor satire wordt. Hitchcock is een prima doelwit voor spoofery, en het beruchte gevoel voor humor van de filmmaker wordt niet zo algemeen erkend als zijn stijl. Het blijft echter waar dat je diepgaande kennis van Hitchcock nodig hebt om ‘Hoge angst’ te begrijpen. Het is een beetje te geïsoleerd voor zijn eigen bestwil.
Voor filmstudenten is het echter hilarisch.
Roger Ebert was een voorstander van parodie
Het is echter vermeldenswaard dat Roger Ebert misschien gewoon op een andere golflengte zat dan Mel Brooks. Hij gaf ‘High Anxiety’ tenslotte tweeënhalve ster, wat ook de beste was waardering die hij heeft toegekend naar Brooks’ komedie ‘Spaceballs’ uit 1987. Dit laatste is natuurlijk in de eerste plaats een ‘Star Wars’-parodie, maar het kwam op een punt waarop er al vier jaar geen nieuwe ‘Star Wars’-film was verschenen. Als zodanig voerde Ebert aan dat de satire destijds gedateerd en doelloos aanvoelde, in navolging van zijn kritiek op “High Anxiety” van ongeveer tien jaar eerder. ‘Misschien is de reden dat ‘Spaceballs’ niet beter is,’ zoals hij het uitdrukte, ‘dat hij (Brooks) opzettelijk laag mikte en voor de no-brainer satire ging. Wat vindt hij werkelijk van ‘Star Wars’, of wat dan ook?’
Toegegeven, ‘Spaceballs’ kwam niet bepaald op het juiste moment toen het voor het eerst uitkwam, maar het is nog steeds hilarisch en de verwijdering van ‘Star Wars’-merchandising is precies goed. En nogmaals, alles dat een bepaald niveau van populariteit heeft bereikt, is het waard om voor de gek gehouden te worden. Het is feitelijk feitelijk een morele plicht om alles wat zich in het publieke bewustzijn heeft vastgegrepen, te bekritiseren en te vernietigen. Ebert wilde een elegant commentaar op de reden waarom iets wordt gehekeld, terwijl Brooks, die meer puckish is in zijn houding, alleen maar het dominante paradigma wilde ondermijnen.
Let wel, Ebert hield van sommige films van Brooks, maar hij hekelde andere. Zijn recensie van “Geschiedenis van de wereld: deel I” uit 1981 was behoorlijk zuur, maar toch was hij, net als zoveel anderen (Onder hen George Harrison), hield van ‘The Producers’, en hij schreef zelfs een essay over geweldige films erover.
Maar uiteindelijk is komedie subjectief. Lach om wat je kietelt.
