Recensie ‘Richard III’: De vrouwen zegevieren op A Noise Within

William Shakespeare’s ‘Richard III’ is een bruut stuk – brutaal om naar te kijken en net zo brutaal om op te voeren.

Dit stuk uit de vroege geschiedenis, een overweldigend handjevol, behoudt zijn populariteit grotendeels dankzij de gedurfde schurkenstaten van het titelpersonage, een van Shakespeares meest flamboyante sadisten.

In Guillermo Cienfuegos’ opwekkende, zij het soms onstabiele, productie bij A Noise Within wordt de rol gespeeld door Ann Noble, die de verouderde bochel achter zich laat maar een ziedende, glibberige, pervers verleidelijke sfeer van dreiging aanneemt. Richard van Noble, rokend in een raffish pak, als een slechterik uit de film noir met een bos rood haar, klaar om de wereld in brand te steken, gebruikt een donkere, ironische stem met een villend effect.

Net als Iago vertrouwt Richard zijn plannen toe aan het publiek voordat hij ze uitvoert. Als meestermanipulator is hij zowel toneelschrijver als acteur. Hij construeert scènes die misschien onmogelijk lijken om te realiseren en levert vervolgens een virtuoze uitvoering die iedereen verbijsterd achterlaat door zijn succes.

Een van die scènes betreft het vrijen van Lady Anne (Erika Soto). Tijdens de begrafenisstoet voor koning Hendrik VI wordt ze aangesproken door Richard, die niet alleen haar schoonvader, wiens kist ze begeleidt, maar ook haar echtgenoot heeft vermoord.

Hoe kon deze slang zo onbeschaamd zijn? Nog raadselachtiger: hoe kan dit monster, dat zichzelf (in zijn openingsmonoloog) omschrijft als ‘misvormd, onvoltooid’ en zo slecht opgemaakt dat honden tegen hem blaffen, haar haat omzetten in berusting, zo niet in lust?

Noble maakt Richards verovering niet alleen overtuigend, maar ook tot een sport. Hij geniet van zijn beheersing van het slagveld, militair of civiel, en spant zijn psychologische spieren aan met de uitdagende branie van een sociopaat.

De vrouwen in de cast vormen de grote kracht van Cienfuegos’ productie. Noble staat uiteraard als eerste in de rij voor lof. Maar er is ook opvallend werk van de actrices die vrouwelijke personages spelen, waaronder Lesley Fera’s beroofde koningin Elizabeth, Veralyn Jones’ verbitterde hertogin van York (de geschokte moeder van Richard), Trisha Miller’s vloekspuwende koningin Margaret en Soto’s zelfwalgende Lady Anne.

Deze geruïneerde vorsten zijn nauw op de hoogte van de kwaadaardigheid van Richard en weten maar al te goed wat de tol is van zijn verdorven machinaties. Hun verdriet en woede zetten de tegenwerkende kracht van gerechtigheid in beweging die, hoe laat ook, niet kan worden ontkend.

Het ensemble in een scène uit “Richard III” bij A Noise Within.

(Craig Schwartz)

De enscenering, gerangschikt rond opvallende taferelen, is tegelijkertijd filmisch en vluchtig theatraal. De kostuums van Christine Cover Ferro situeren de jockeyende hovelingen in een vintage onderwereld uit de 20e eeuw. Projectieontwerper Nick Santiago geeft invulling aan het uitgeklede, scenische ontwerp van Angela Balogh Calin, dat Elizabethaanse eenvoud combineert met moderne ruwe randen. De scène in het slotbedrijf, waarin Richard, die zich voorbereidt op de strijd tegen zijn morele antithese Richmond (Wes Guimarães), wordt geconfronteerd met de geesten van zijn slachtoffers, speelt zich af als een digitale nachtmerrie.

Een berg stoelen tegen de achtergrond van een zeildoek vormt het startpunt voor een productie die Shakespeare’s War of the Roses-saga samenvat. Dit voorwoord, dat teruggrijpt op ‘Richard II’ en ‘Henry IV, delen 1 en 2’, naast de drie delen van ‘Henry VI’ die onmiddellijk aan ‘Richard III’ voorafgaan, vult een toch al druk plot. “Richard III” is een beer van een toneelstuk en het toevoegen van context die met opsommingstekens in het programma had kunnen staan, maakt de uitdaging om door de plot heen te komen alleen maar groter.

Ik waardeer het dat de artiesten hun lijnen niet willen uitwerken. Van Mark Rylance klacht dat de woorden van Shakespeare te langzaam worden uitgesproken door hedendaagse acteurs is goed begrepen. Maar het snelle tempo van de cast, gecombineerd met een of andere misplaatste blokkering waarbij personages met hun rug naar het publiek toe spreken, maakt het begrijpen moeilijker dan nodig.

Maar het grotere probleem is het staccato-ritme van de productie. Er waren te veel stijlen, te veel eigenzinnige benaderingen van de dramatische poëzie. Spreek de toespraak, bid ik u, maar niet op zo’n manier dat het hele verhaal versplintert.

Cienfuegos is een bron van regie voor ideeën, maar zijn werk hier zou meer redactie kunnen gebruiken. Hij speelt de komedie, die net zo goed deel uitmaakt van het stuk als het geweld ervan. Maar soms overdrijven de acteurs het, zoals wanneer Richard van Noble doet alsof hij te heilig is om campagne te voeren voor de kroon, ook al heeft hij de familieleden die de troon in de weg staan ​​al vermoord. Het was een van de weinige momenten in haar overigens uitstekende optreden waarin subtiliteit plaats maakte voor dwaasheid.

Ann Noble in “Richard III.”

(Craig Schwartz)

Ik houd van Shakespeare evenveel als de volgende theatercriticus, maar de tekst had rigoureuzer gestroomlijnd moeten worden voor een gezelschap dat maar al te vaak tegen de klok lijkt te racen. “Richard III” niet “Gehucht,” en zelfs “Hamlet” wordt agressief teruggeschroefd qua prestaties.

Toch is het een goed moment om een ​​toneelstuk nieuw leven in te blazen over een meedogenloze leider die het publiek voor de gek houdt terwijl hij zijn regering verwoest. Eén les die luid en duidelijk naar voren kwam, is dat a tiran zal altijd meer loyaliteit eisen dan iemand met een werkend geweten kan bevredigen – een les die Hastings van Samuel Garnett en de hertog van Buckingham van Lynn Robert Berg op de harde manier leren.

Maar het is Noble’s heldere manier van omgaan met Shakespeare, ondersteund door een geïnspireerd gezelschap van geduchte actrices, die deze productie goed maakt. Nadat ik haar Richard heb gezien, vraag ik me nu al af over haar Hamlet en Iago.