Recensie ‘Pompei: Below the Clouds’: een rokende vulkaan, een eeuwige stad

In Napels, Italië, wordt het verleden niet gedegradeerd naar wat achter ons ligt. In zijn verbrokkelde, eeuwenoude majesteit is het verleden goed zichtbaar. En als het gaat om de erfenis van de Vesuvius – die in staat is de lucht te veranderen en de aarde te bewegen – omvat de geschiedenis alles wat boven is, maar ook veel dat onder de grond ligt.

Het idee van Napels als een plaats die voortdurend in contact staat met zijn spookachtige, grootse geschiedenis, of je nu een burger bent die er bovenop woont of een bezoeker die er doorheen gaat, is wat Gianfranco Rosi’s geduldige, excentrieke documentaire ‘Pompei: Below the Clouds’ zijn vreemd mooie sfeer van reflectie en rusteloosheid geeft. Als een terughoudende docent die liever je aandacht leidt dan je oor af te praten, Rosi (“Brand op zee”) vertrouwt op je eigen nieuwsgierigheid en brengt op zijn beurt bedachtzaam leven in dit stadsportret van mensen en plaatsen.

Het resultaat – van de tunnels die door grafrovers zijn uitgehouwen tot de treinen die dag en nacht rijden – is een filmisch geschenk voor de zintuigen en specifiek, om een ​​van de meer filosofische personages te parafraseren, over ons begrip van het vermogen van de tijd om zowel te behouden als te vernietigen.

Geschoten in rijk gestructureerd zwart-wit met een vaste camera, geeft Rosi de huidige look van de regio weer alsof deze altijd op de rand van een angstaanjagende archiefstatus balanceert. Hij keert vaak terug naar een lege, vervallen bioscoop waar het verleden wordt geprojecteerd (fragmenten uit de stille ‘De laatste dagen van Pompeii’, Rossellini’s ‘Reis naar Italië’ en oudere documentaires) alsof hij verwantschap zoekt met eerdere kroniekschrijvers. En misschien om ons er zachtjes aan te herinneren dat bioscoopbezoek net zo bedreigd wordt door wisselende gevoeligheden als mensen die in de schaduw van een vulkaan leven, waarvan de uitbarsting in 79 n.Chr. een beschavingskenmerk is waar niemand echt aan kan ontsnappen.

Het bedrijf waar Rosi naar op zoek is, lijkt allemaal beheerders van die verbinding te zijn, of het nu gaat om het gewicht van de geschiedenis of om elkaar. Er is een museumconservator met een laboratoriumcoating die beelden in ondergrondse opslagplaatsen behandelt als waardige vrienden die de moeite waard zijn om opnieuw te bezoeken. Een Japans archeologisch team wil te midden van ruïnes en steigers graag onontdekte slachtoffers van de verwoesting van Pompeii ontmoeten. Zelfs de aanklager die een rondleiding door een begraven villa bezoekt die een plaats delict is geworden en op illegale wijze van zijn fresco’s is ontdaan, betreurt wat er verloren is gegaan als dieven een volk beroven van de herinneringen van hun voorouders.

Ondertussen beantwoorden toegewijde brandweermannen de zorgen van elke Napolitaan, vooral over de dreiging die uitgaat van hun grootste, oudste buurman, wiens elke oprisping van rook en gas (een favoriet tussenschot van Rosi) zijn eigen waarschuwing is dat tijd kostbaar is. Voor de Syrische zeelieden die graan vanuit Odessa vervoeren, is het aanmeren in Napels echter een verademing vergeleken met het gevaar in hun thuisland en de oorlog in Oekraïne. Om kalm te blijven en in de toekomst te geloven, kun je langskomen bij de ervaren leraar Titti – de meest innemende figuur uit de film – die een naschools bijlescentrum runt voor lokale schoolkinderen.

Er zit een intieme breedte in de schering, inslag en weefsel van “Pompei: Below the Clouds”, dat meesterlijk is gemonteerd door Fabrizio Federico en beschikt over een omhullende partituur van “The Brutalist” Oscar-winnaar Daniël Blumberg. Verwacht alleen niet dat je Napels aan het einde kent. Rosi’s kunstenaarschap begrijpt de beperkingen van het langdurig gast zijn, waarbij het oude en elementaire, bustes en mensen visueel naast elkaar worden geplaatst. Het absorberen van dit goedgekozen album is een traktatie en een kans om de delicate sterfelijkheid te waarderen die gedijt op een plek die tegelijkertijd enorm, eeuwig en kortstondig is.