Dit artikel bevat spoilers voor ‘Interstellar’, ‘Arrival’, ‘The Martian’ en ‘Project Hail Mary’.
Heeft de mensheid een toekomst, en zo ja, hoe ziet die toekomst eruit? Dit zijn de grote vragen die velen van ons zich de afgelopen decennia hebben gesteld. Zeker, het leven is altijd geteisterd door verschillende tragedies, wreedheden en obstakels – iedereen leeft in ‘interessante tijden’, om de apocriefe uitdrukking te citeren. Het is gewoon zo dat deze tijden een… beetje interessanter dan voorheen, vooral als het gaat om kwesties als de neiging van de mensheid om zichzelf te vernietigen en onze roekeloosheid als het gaat om het doden van de planeet waarop we leven. Gezien ons vermogen om te ‘doomscrollen’, dwz onszelf dagelijks te overspoelen met het meest giftige nieuws en de meest giftige inhoud die mogelijk is, bevinden optimisme en hoop voor de toekomst zich momenteel in bijzonder moeilijke omstandigheden.
Kunnen kunst, en sciencefictionfilms in het bijzonder, ons redden van deze doemspiraal? Hoewel sci-fi een breed en bijzonder kneedbaar genre is (en er talloze voorbeelden zijn van sombere, cynische, dystopische sci-fi), heeft een groot deel van het genre altijd bestaan om de ambitie en het bereik van de mensheid te benadrukken. Twee van de meest invloedrijke sciencefictionfilm- en televisiewerken – ‘2001: A Space Odyssey’ en ‘Star Trek’ – waren immers enorme invloed op prestaties in het echte leven in wetenschap, technologie en verkenning van de ruimte. Ze belichten zowel het menselijk vernuft, de nieuwsgierigheid en de verwondering als de menselijke feilbaarheid, en bieden ons een baken om te volgen naar een betere toekomst. Verschillende recente sciencefictionfilms zoals ‘Interstellar’, ‘Arrival’ en ‘The Martian’ hebben dat wel gedaan droeg deze fakkel naar de 21e eeuw. Het meest recente hoofdstuk in deze geest, “Project Hail Mary”, zet de trend perfect voort.
Project Weesgegroet stelt ons gerust dat geen enkel probleem onoplosbaar is
In ‘Project Hail Mary’ staat er niet alleen hoog op het spel, maar is het ook apocalyptisch. Onze zon is niet alleen aan het sterven, maar hij wordt ook omringd door een grote groep sterren die ook aan het sterven zijn. Er is echter één ster in de cluster die onaangetast lijkt te zijn, en de Weesgegroet-pas van de mensheid bouwt een schip dat elf lichtjaren ver weg kan reizen. Drie mensen zullen de enkele reis maken, in de hoop dat ze een oplossing kunnen ontdekken die ze vervolgens met sondes naar de aarde zullen sturen. Dr. Ryland Grace (Ryan Gosling) wordt echter wakker en ontdekt dat de rest van de bemanning tijdens het transport is omgekomen, terwijl hij enorme gaten in zijn geheugen heeft. ‘Project Hail Mary’ is echter geen apocalyptische tragedie; het is een underdog-verhaal over ‘beat the odds’. Er is een goede reden waarom het buitenaardse wezen dat Grace toevallig ontmoet en waar ze vriendschap en hulp van krijgt, dat wel is wordt “Rocky” genoemd.
De manier waarop Grace en Rocky zich een weg banen door elk probleem dat op hen afkomt, is niet louter een plotverzinsel. Het is de belangrijkste gebeurtenis van de film en laat zien hoe de mensheid het vermogen heeft om uit een augurk te komen. Of, zoals Dr. Mark Watney van Matt Damon zegt in ‘The Martian’: tot “de wetenschap hier alles uit te halen.” Van de inzet zo klein als het redden van het leven van één man, tot het eerste contact met buitenaardse wezens als toegangspoort tot wereldvrede (“Arrival”), tot een toekomstige generatie van de mensheid die zichzelf helpt te ontsnappen aan een stervende aarde in het verleden (“Interstellar”): het is geen toeval dat al deze films een sterk ouderlijk element in zich hebben. Een deel van het opgroeien is het besef dat geen enkel probleem onoplosbaar is en dat je zowel voor jezelf als voor anderen verantwoordelijk kunt zijn. Deze films presenteren de ideale versie van dat principe.
De sci-fi-trend waartoe Project Hail Mary behoort, is er niet één van giftig optimisme
Hoewel ‘Project Hail Mary’ en deze trend in sciencefiction de positiviteit benadrukken, zijn het geen films die worden gesteund door giftig optimisme. Elk van deze verhalen bevat een element van zelfopoffering, met de implicatie dat moeilijke problemen niet kunnen worden opgelost zonder ontberingen, verlies of meer. “Interstellar” ziet Cooper (Matthew McConaughey) zijn relatie met zijn kinderen opgeven, zodat hij hun toekomst kan verzekeren evenals die van de rest van de mensheid. “Aankomst” zegt dat de mensheid vrede met zichzelf en met andere soorten kan bereiken ten koste van het kennen van de toekomst, zelfs als die toekomst onvermijdelijke verliezen met zich meebrengtzoals bij Louise (Amy Adams) en haar dochter. In “The Martian” zien verschillende astronauten, NASA en de CNSA veel tijd en middelen opofferen om Watney te redden.
Aanvankelijk lijkt “Project Hail Mary” niet tot dit thema van zelfopoffering te behoren, vooral nadat is onthuld dat hij weigerde op de missie te gaan en er alleen met geweld is. Toch is de film een verhaal over het overwinnen van eenzaamheid en het vinden van iets (en/of iemand) om voor te leven. Uiteindelijk geeft Grace gewillig zijn reis terug naar de aarde op om Rocky te redden. Zo bouwt Grace uiteindelijk een nieuw leven op op een buitenaardse planeet.
Dit is de latente boodschap die deze films afgeven als het gaat om het onder ogen zien van al onze potentiële toekomsten: we kunnen een betere toekomst hebben en we kunnen veel van de problemen oplossen die ons onherstelbare schade kunnen toebrengen, maar de oplossingen zullen niet gemakkelijk of comfortabel zijn. Het belangrijkste is dat niet alle hoop verloren is, en dat er hulp is als we die nodig hebben. Zullen De komende “Disclosure Day” van Steven Spielberg zet deze trend voort? We zullen zien wat de toekomst brengt.
