Een groep van vijftien Oekraïense moeders en achttien kinderen, familieleden van omgekomen of vermiste soldaten, landde zaterdag kort na 16.00 uur op de luchthaven van Lissabon. Met koffers en bagage in de hand arriveerden ze op Portugese bodem, waar ze drie weken van rust konden genieten.
Het initiatief komt van de Oekraïense steunorganisatie ‘HelpUA.PT – Oekraïense vluchtelingen UAPT’, als onderdeel van het Europese programma voor psychologische en culturele ondersteuning voor gezinnen in oorlog.
Het programma heeft tot doel een “intensieve psychologische rehabilitatie, culturele integratie en persoonlijke training” te bieden, en zal volledig worden uitgevoerd onder “permanente begeleiding van Portugese en Oekraïense psychologen, therapeuten en vrijwilligers”.
De reis begon op Oekraïense bodem. De groep, waartoe kinderen tussen de vijf en veertien jaar behoren, is vertrokken uit de regio Tsjernihivska in het noorden van Oekraïne, dicht bij de grens met Rusland, waar het conflict woedt in een van de meest actieve frontlinies.
Ze reisden over land naar Polen en namen vanuit Warschau het vliegtuig naar Lissabon.
“Het duurde 20 uur met de bus. We bereikten de grens alleen omdat de Oekraïense militaire politie de bus begeleidde en de afgesloten wegen vrijmaakte”, legt Ângelo Neto, vice-president van HelpUA.PT, uit.
De groep arriveerde om drie weken in alle rust door te brengen en deel te nemen aan activiteiten gericht op rehabilitatie, maatschappelijke en culturele integratie.
“We willen heel graag dat deze kinderen tijdens hun verblijf hier vrede kunnen ervaren”, zegt Rita Júdice, minister van Justitie, die op het vliegveld de regering vertegenwoordigde.
‘Om een ervaring van normaliteit te hebben, omdat velen van hen, tussen de zes en veertien jaar, geen andere herinnering hebben dan die van oorlog,’ voegde ze eraan toe.
“En dus in staat zijn om hen de ervaring van normaliteit te geven, waar ze kinderen kunnen zijn, waar ze moeders en grootmoeders kunnen zijn, er is ook een grootmoeder, zal zijn wat Portugal in dit stadium kan doen voor deze groep die hier is.”
“Als minister van Justitie kan ik niet anders dan benadrukken dat deze verwelkoming ook een bevestiging van waarden is, omdat gerechtigheid niet eindigt bij de rechtbanken. Justitie wordt ook beleefd in de verdediging van de mensenrechten, in de bescherming van de meest kwetsbaren en in het niet normaliseren van geweld tegen wie dan ook, vooral niet tegen kinderen”, aldus de chef van Justitie.
Júdice noemde het project ook een “opmerkelijk” initiatief van het maatschappelijk middenveld, en benadrukte dat de “Portugese regering haar krachtige en voortdurende steun aan Oekraïne handhaaft, zowel op humanitair, politiek als internationaal vlak”.
‘Moed zit in hun bloed’
Teresa Leal Coelho, ambassadeur van de verenigingsverantwoordelijke en voormalig sociaal-democratisch parlementslid, die met de groep naar Oekraïne reisde, legt uit dat deze families uit steden komen die zijn geteisterd door de oorlog, maar dat ze allemaal toch een band willen behouden met hun geboorteplaats.
“Moed zit in hun bloed. Het is verbazingwekkend hoe veerkrachtig ze zijn. Op dit moment hebben veel van deze steden een avondklok”, legde ze uit aan journalisten.
“Dit zijn mensen die de regio waar ze wonen niet willen verlaten. Ze willen de banden met de regio waar ze wonen behouden. Ze gaan ondanks de oorlog door met een normaal leven, ondanks dat ze vele nachten in bunkers hebben doorgebracht.”
De groep die in Portugal aankwam, werd zorgvuldig geselecteerd door het Oekraïense ministerie van Defensie.
“Natuurlijk kunnen we zelf niet kiezen. We kennen niet alle realiteiten, maar in dit geval was het verzoek van het Oekraïense ministerie van Defensie om gezinnen te kiezen uit een regio die het zwaarst getroffen is door de oorlog”, aldus Coelho.
Drie weken lang verblijven deze kinderen in het Fénix-centrum in Ourém, waar in 2024 een groep strijders en oorlogsgewonden werd opgevangen voor rehabilitatie. Na deze periode zullen zij dan terugkeren naar hun normale leven, zoals zij wensen.
“Ze zullen terugkeren naar hun geboorteplaats en hun leven voortzetten”, zegt de ambassadeur van de organisatie.
“(In) andere initiatieven die we hebben gehad, bijvoorbeeld een vluchtelingencentrum dat aanvankelijk was opgezet om kinderen en moeders op te vangen, waar ze acht en een halve maand werden geïntegreerd, zeiden ze na een tijdje allemaal: ‘nee, we willen terug, we willen bij onze echtgenoten zijn, bij onze vaders, we willen weten wat er aan de hand is.’ Dus dat is wat ik zeg: moed zit in hun bloed en ze verdedigen onze vrijheid en ons Europa”, aldus Coelho.
Ângelo Neto, vice-president van HelpUA.PT en hoofdverantwoordelijk voor het Fénix-centrum, benadrukte het belang van het project voor de rehabilitatie van deze mensen die nu in Portugal aankomen, en voegde eraan toe dat ze van plan zijn in de toekomst soortgelijke projecten te starten.
“We hebben het over bijna een miljoen moeders in kwetsbare situaties in Oekraïne. Dit project begon in Groot-Brittannië, waar in 2025 400 gezinnen werden ontvangen, en ik hoop namens Portugal dat we de 500 zullen overschrijden”, zei hij.
