VATICAANSTAD — Wanneer Paus Leo XIV zichzelf een ‘zoon van Sint-Augustinus’ noemde op de avond van zijn verkiezing, dachten sommige Algerijnen dat dit betekende dat zijn voorouders afkomstig waren uit het Noord-Afrikaanse land waar de heilige uit de 5e eeuw leefde en stierf.
Leo’s zin verwees uiteraard naar de zijne Augustijnse spiritualiteit. Maar zijn connectie met de in Algerije geboren Sint-Augustinus, de torenhoge figuur van het christendom die goed bekend is bij de soennitische moslimmeerderheid in Algerije, zorgde er op zijn minst voor dat Leo op een gunstige manier kennismaakte met een land dat hem maandag zal verwelkomen voor het allereerste pauselijke bezoek.
Leo’s tweedaagse verblijf luidt het begin in van een ambitieuze odyssee door vier Afrikaanse landen – Algerije, Angola, Kameroen en Equatoriaal-Guinea – die door zijn logistieke complexiteit zo duizelingwekkend is dat hij doet denken aan de wereldreizen van Johannes Paulus II in zijn vroege jaren.
De 70-jarige Leo zal vanaf maandag meer dan 17.700 kilometer (ongeveer 11.000 mijl) afleggen op 18 vluchten gedurende 11 dagen en zal toespraken en preken houden in het Frans, Spaans, Portugees en Engels. Hij geeft prioriteit aan een deel van de wereld cruciaal voor de verdere groei van de Katholieke Kerk, maar brengt ook unieke uitdagingen met zich mee.
Met zo’n verscheidenheid aan culturen en geschiedenissen lopen de thema’s die hij aan de orde zal stellen uiteenlopend, waaronder migratie en de exploitatie van natuurlijke en menselijke hulpbronnen in een regio die een groot deel van de olie in de wereld produceert, maar waar een aanzienlijk deel van de bevolking in armoede leeft. Het Vaticaan zegt dat Leo ook zal spreken over corruptie in vaak autoritaire regimes en de rol van politieke leiders in landen waar twee van de presidenten al tientallen jaren aan de macht zijn.
Er worden enorme menigten verwacht in Kameroen, waar 29% van de bevolking katholiek is en 600.000 mensen een van de Leo-missen zullen bijwonen. Leo zal een “vredesbijeenkomst” voorzitten in de noordwestelijke stad Bamenda in Kameroen, die wordt geplaagd door separatistisch geweld.
“Om Zijne Heiligheid Paus Leo XIV in Kameroen te zien arriveren, versterkt het voor ons die katholieke christenen zijn, ons geloof verder, het versterkt onze banden met onze God verder”, zei Simon Pierre Ngombo, een katholieke Kameroener. “Het is een perfect moment om elkaars hart te raken.”
Algerije zal de Amerikaanse paus een kans geven om vreedzaam samenleven tussen christenen en moslims te bevorderen, in een tijd van mondiale spanningen over de Amerikaans-Israëlische oorlog in Iran. Ondanks de oorlog zijn er geen extra veiligheidsmaatregelen gepland, aldus het Vaticaan.
Leo, die zichzelf al heeft gepositioneerd als Amerikaans tegenwicht voor de Amerikaanse president Donald Trump, zal de Grote Moskee in Algiers bezoeken, en de interreligieuze dialoog zal naar verwachting worden aangewakkerd, zei de aartsbisschop van Algiers, kardinaal Jean-Paul Vesco.
Aan de noordkust van Afrika vocht Algerije in de jaren negentig een brute burgeroorlog die plaatselijk bekend staat als het ‘zwarte decennium’, waarbij zo’n 250.000 mensen werden gedood toen het leger vocht tegen een islamistische opstand. Vorig jaar was Algerije nog steeds bezig met het aanpakken van de wonden van zijn koloniale erfenis, samen met wetgevers stemmen om Frankrijk uit te roepen De kolonisatie van het Noord-Afrikaanse land is een misdaad en roept op tot teruggave van eigendommen die Frankrijk tijdens zijn 130-jarige bewind heeft ingenomen.
Het bezoek “fungeert als een brug tussen de christelijke en islamitische wereld, terwijl het de rijkdom van de geschiedenis van het land weerspiegelt”, vertelde Vesco aan het officiële Algerijnse persbureau APS.
De Algerijnse autoriteiten hebben echter het verzoek van het Vaticaan aan Leo afgewezen om Médéa (50 kilometer ten zuiden van Algiers) te bezoeken om te bidden in het Tibhirine-kloosterwaar zeven Franse trappistenmonniken op 21 mei 1996 werden ontvoerd en vermoord door islamitische strijders tijdens de burgeroorlog.
“Algerije is niet van plan een pijnlijk hoofdstuk uit zijn geschiedenis te heropenen”, schreef het regeringsblad El Moudjahid ter ondersteuning van het besluit van de regering.
Van Leo wordt verwacht dat hij verwijst naar het offer van de monniken, die tot de 19 priesters, nonnen en andere katholieken behoorden die tijdens de oorlog zijn omgekomen. Zij werden in 2018 zalig verklaard als martelaren voor het geloof tijdens wat destijds de eerste zaligverklaringsceremonie in de moslimwereld was.
Afrika als geheel droeg meer dan de helft bij van de 15,8 miljoen nieuwe katholieken die in 2023 werden gedoopt, of 8,3 miljoen nieuwe Afrikaanse katholieken, volgens de laatste statistieken van het Vaticaan.
Het continent levert ook elk jaar duizenden mannen aan het priesterschap en vrouwen aan religieuze ordes, waardoor een continent dat lange tijd aan de ontvangende kant van de westerse missionarissen stond, verandert in een continent dat exporteert zijn priesters en nonnen naar het buitenland.
Volgens de statistieken van het Vaticaan produceren Angola en Kameroen jaarlijks consequent enkele van de grootste aantallen seminaristen op het continent. In december 2024 telde Angola bijvoorbeeld 2.366 priesterkandidaten in de grote seminaries en Kameroen 2.218, net achter de Afrikaanse roepingsmachten Nigeria, Congo en Tanzania.
Maar de exponentiële groei brengt ook uitdagingen met zich mee. Toen pausen uit het verleden de Afrikaanse geestelijken toespraken, herinnerden ze hen vaak aan de noodzaak om zich aan de geloften van het celibaat te houden. Toen paus Benedictus XVI in 2009 Angola en Kameroen bezocht, werd zijn reis overschaduwd door zijn opmerkingen onderweg dat condooms de aids-crisis zouden kunnen verergeren, wat tot veroordeling leidde van een groot aantal deskundigen op het gebied van de volksgezondheid.
Een groot probleem waarmee de Heilige Stoel nu wordt geconfronteerd, zijn de etnische rivaliteiten die het kerkelijk leven doordringen. Dat geldt vooral voor de benoeming van bisschoppen, die vaak verantwoordelijk zijn voor delen van het grondgebied die verschillende etnische groepen bestrijken, en die afgewezen worden door priesters of gelovigen, zei ds. Fortunatus Nwachukwu, nr. 2 in het missionaire evangelisatiebureau van het Vaticaan.
Het probleem staat bekend als het ‘zoon van de bodem’-syndroom, terwijl de Heilige Stoel volhoudt dat ‘de kerk moet spreken over de ‘zoon van de kerk”, zei hij.
Een andere vraag waarmee de Afrikaanse kerk wordt geconfronteerd is de praktijk van polygamie, die door de Afrikaanse bisschoppen in de loop der jaren zo nadrukkelijk als een kritieke kwestie is opgeworpen dat de Heilige Stoel vorig jaar een rapport publiceerde hele leerstellige document over de waarde van monogamie en richtte er een speciale studiegroep voor op.
De katholieke doctrine stelt dat het huwelijk een monogame, levenslange verbintenis is tussen één man en één vrouw. Dat standpunt creëert spanning en onverenigbaarheid met culturele normen in delen van Afrika, vooral in agrarische en nomadische samenlevingen waar meerdere vrouwen die talloze kinderen kunnen voortbrengen, als een noodzaak om te overleven worden beschouwd.
Leo zal tal van ontmoetingen hebben met katholieke geestelijken, bisschoppen en gewone gelovigen waarin hij de waarde van het katholieke gezin kan benadrukken, zei Vaticaanse woordvoerder Matteo Bruni.
Sommige van de landen die Leo zal bezoeken, allemaal voormalige Europese koloniën, behoren tot ’s werelds grootste producenten van olie en mineralen, waaronder goud, diamanten en ijzer, waarvan de winning de afgelopen jaren hun economieën heeft getransformeerd.
Maar van Leo wordt verwacht dat hij de nadruk zal leggen op de negatieve effecten van de exploitatie van de natuurlijke en menselijke hulpbronnen van Afrika, waar slechts weinigen van hebben geprofiteerd en tegelijkertijd het milieu hebben geschaad.
Dat geldt vooral in Equatoriaal-Guinea, waar president Teodoro Obiang Nguema Mbasogo sinds 1979 aan de macht is en samen met zijn familie wordt beschuldigd van wijdverbreide corruptie en autoritarisme.
Het is een kwestie die paus Franciscus prioriteit gaf tijdens zijn pontificaat en verwoordde in zijn milieu-encycliek uit 2015, “Geprezen zij”, die Leo krachtig heeft onderschreven en gepromoot.
___
Religieverslaggeving van Associated Press krijgt steun via de AP’s samenwerking met The Conversation US, met financiering van Lilly Endowment Inc. De AP is als enige verantwoordelijk voor deze inhoud.
