GUADALAJARA, Mexico — Toen wegversperringen, explosies en geweerschoten uitbraken na de moord op de machtigste drugsbaron van MexicoMensen die zich naar hun mobiele telefoon haastten om informatie te zoeken, vonden berichten op sociale media waarin een land in chaos werd afgebeeld.
De Jalisco Nieuwe Generatie Kartel gereageerd op de grootschalige operatie van het Mexicaanse leger om Nemesio Oseguera Cervantes gevangen te nemen, bekend als ‘El Mencho’, op zondag met een nog grotere golf van vergeldingsgeweld in ongeveer twintig staten. Meer dan 70 mensen kwamen om.
Maar naast echte verhalen over dood en vernietiging en de waarschuwingen van regeringen aan hun burgers om daar te schuilen, werd het internet overspoeld met desinformatie: nepvideo’s en afbeeldingen gegenereerd door kunstmatige intelligentie. Ze waren bedoeld om angst aan te wakkeren, zeiden Mexicaanse functionarissen.
“We wisten niet wat waar was en wat niet waar was”, zei Victoria Elizabeth Peceril, 31, die woensdag met haar drie kinderen door de nu rustige straten van Guadalajara liep. “We waren echt bang.”
Eén nepbericht beweerde dat een commercieel vliegtuig in brand stond op de internationale luchthaven van Guadalajara. Berichten verspreidden zich dat gewapende mannen het vliegveld hadden ingenomen en dat toeristen waren gegijzeld.
De regering zei dat er sinds de legeroperatie van zondag tussen de 200 en 500 lastige en onnauwkeurige berichten zijn geweest – waaronder dertig die meer dan 100.000 keer bekeken zijn.
Ambtenaren presenteerden woensdag tijdens de dagelijkse nieuwsbriefing van president Claudia Sheinbaum gegevens verzameld door Tecnologico de Monterrey, een particuliere universiteit. Het zei dat 35% tot 40% van die berichten geen context hadden, dat minstens 25% misleidend was en dat bijna 25% door AI werd gemanipuleerd of verzonnen.
Eén bericht beweerde dat een Amerikaanse agent Oseguera Cervantes had gewurgd. Een ander zei dat Sheinbaum zich verstopte op een marineschip voor de Pacifische kust van Mexico. Anderen speculeerden dat Mexico Oseguera Cervantes had vermoord in plaats van hem uit te leveren aan de VS, of probeerden zijn moord te koppelen aan de arrestatie van de voormalige Venezolaanse president Nicolás Maduro, aldus het rapport van de universiteit.
De universiteit heeft niet aangegeven wie of wat de inhoud produceerde.
“Er was zondag veel slecht bedoeld nieuws, bedoeld om terreur te zaaien”, zei Sheinbaum een dag eerder.
Veel mensen in Mexico leren wat er in hun gemeenschap gebeurt via chatgroepen op berichtenapps of via accounts op het sociale platform X. In de noordelijke grenssteden die in de greep zijn van de georganiseerde misdaad, lezen deze soms als verkeersberichten, waarbij chauffeurs de locatie van konvooien criminelen worden verteld, zodat ze weg kunnen blijven.
Het Jalisco-kartel heeft een reputatie opgebouwd voor spectaculaire gewelddaden, waaronder het neerhalen van een militaire helikopter en pogingen om de politiechef van Mexico-Stad te vermoorden, dus berichten op sociale media waarin buitengewone wreedheid van het kartel wordt verkondigd, zijn moeilijk te betwijfelen.
“In eerste instantie geloofden we alles”, zegt de 28-jarige Nicolás Martín, die in Mexico-Stad woont maar in een resort in de buurt van Puerto Vallarta verbleef toen het geweld begon. Hij zei dat de online geplaatste afbeeldingen leken op ‘wat je in films ziet’.
Martín zei dat hij verrast was door de kwaliteit van de berichten die begin zondag de ronde deden – inclusief wat leek op dronebeelden – die zogenaamd explosies en branden in Puerto Vallarta lieten zien. In de eerste momenten van chaos zou je verwachten dat de beelden minder stabiel en lukraak zijn, zei hij.
Vanda Felbab-Brown, een expert in georganiseerde misdaad bij de Brookings Institution – een in Washington gevestigde denktank voor openbaar beleid – is het mogelijk dat mensen die banden hadden met het Jalisco-kartel achter ten minste een deel van de desinformatie zaten.
Onder de georganiseerde misdaadgroepen in Mexico heeft vooral het Jalisco-kartel geïnvesteerd in zijn online aanwezigheid.
“De criminelen worden erg technisch onderlegd”, zegt Felbab-Brown.
“Het was indrukwekkend om het niveau van desinformatie te zien”, zei ze, daarbij verwijzend naar de beelden die zouden laten zien dat het kartel de luchthaven van Guadalajara had overgenomen. Ze zei dat deze “indrukwekkende en verfijnde” berichten waarschijnlijk worden gegenereerd door AI van chatbots die worden beheerd door Jalisco Nueva Generación.
Ze “dragen zeker bij aan het aura van chaos en ineenstorting in Mexico”, zei Felbab-Brown.
Hoewel de Mexicaanse autoriteiten en de Amerikaanse ambassade een deel van de valse informatie die zondag circuleerde, probeerden te ontkrachten, zei Sarai Olguín, een 22-jarige studente in Guadalajara, dat het moeilijk was om onderscheid te maken tussen feit en fictie.
Vrienden stuurden haar video’s en foto’s die ze online vonden terwijl zij en andere bewoners zich in hun huizen verstopten. Ze crediteert de berichten gedeeltelijk door mensen van de straat te houden.
Eén post waarschuwde dat “ze na een bepaald uur iedereen zouden vermoorden”, zei ze. “In zekere zin is het goed, omdat al dit valse nieuws heeft geholpen om voor mensen te zorgen, ook al zaaiden ze enorme angst.”
___
Verza rapporteerde vanuit Mexico-Stad. Factchecker Abril Mulato van Associated Press in Mexico-Stad heeft een bijdrage geleverd.
