NUUK, Groenland — Het idee dat Denemarken alleen, of Europa samen, Groenland zou kunnen verdedigen tegen een Amerikaanse strijdmacht was de bron van meedogenloze spot binnen het Witte Huis geworden. De Denen waren dat afgedaan als ‘irrelevant’ terwijl Europa werd afgeschilderd als een schaduw van zijn vroegere zelf. Als president Trump ervoor zou kiezen om de controle over dit Arctische eiland over te nemen, zei de regering, zou dat voor het oprapen liggen.
En toch verdedigde Europa Groenland vorige week wel. Plannen voor een krachtig economisch antwoord van de Europese Unie hebben de Amerikaanse markten doen schrikken. Trump trok zich terug van zijn jarenlange streven om het gebied over te nemen – en het kleine Denemarken slaagde erin verlichting te verkrijgen van een Amerikaanse drukcampagne die zijn fundamentele soevereiniteit in twijfel had getrokken.
“Met een beetje hulp van onze vrienden redden we het wel”, schreef de premier van Denemarken, Mette Frederiksen, donderdag in een gastenboek bij Checkers, verwijzend naar de Beatles-tekst tijdens een bezoek aan haar Britse tegenhanger.
Het schrikbeeld van conflicten is niet verdwenen. In Nuuk omhelsde Frederiksen vrijdag, na een bezoek aan lokale leiders aan een regeringskantoor aan de belangrijkste boulevard van de hoofdstad van Groenland, de lokale bevolking die bang was voor een imperialistische Verenigde Staten. Ze weigerde vragen te beantwoorden over de vraag of de spanningen met Washington zijn weggenomen.
De Groenlandcrisis is een keerpunt gebleken voor de Amerikaanse bondgenoten, waarvan de leiders, die vorige week in het Zwitserse Davos bijeenkwamen, de pretentie van zich afschudden dat alles goed gaat met Washington nu zij geconfronteerd worden met een nieuwe orde. “De middenmachten moeten samenwerken”, zei Mark Carney, de Canadese premier. in een breed gedeelde toespraak in buitenlandse hoofdsteden, “want als we niet aan tafel zitten, staan we op het menu.”
Binnen Europa blijven er nog steeds meningsverschillen bestaan over hoe we op interpersoonlijke basis met Trump moeten omgaan. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz en de Italiaanse premier Giorgia Meloni hebben zich boos gemaakt over de diplomatieke dualiteiten van de Franse president Emmanuel Macron, waarbij ze zich publiekelijk tegen Trump verzetten terwijl ze hem privé het hof maakten met onderdanige teksten.
Maar ze waren het er allemaal over eens dat een krachtig optreden tegen een Amerikaanse truc om Groenland in te nemen nodig was om een rampzalige escalatie te voorkomen – zelfs met het risico de NAVO-alliantie zelf in gevaar te brengen.
De markten herstelden zich nadat Trump van koers veranderde en zich herstelde naar eerdere hoogtepunten. Het herstel van de Amerikaanse betrekkingen met zijn partners zal langer duren, zeggen experts.
“De terugtocht van Trump en de bekwame Europese aanpak van hem hebben een onmiddellijke crisis voorkomen, maar niet de schade op de langere termijn”, zegt Elliott Abrams, een ervaren diplomaat die diende onder presidenten Reagan en George W. Bush, maar ook onder Trump in zijn eerste termijn. “Een onvoorspelbare en onvriendelijke Verenigde Staten die dreigden geweld te gebruiken tegen een mede-NAVO-bondgenoot was ondenkbaar. Nu is het denkbaar – omdat het gewoon gebeurde.”
“Leiders van bondgenoten zullen hier de komende drie jaar over nadenken en uitzoeken wat werkt bij Trump, naar wie hij luistert, en hoeveel van het probleem Trump is,” voegde Abrams eraan toe, “in tegenstelling tot diepere stromingen in de Amerikaanse politiek die hem zullen overleven.”
In de loop van slechts een week begonnen geallieerde leiders die het afgelopen jaar Trump niet hadden durven bekritiseren, terug te schieten. “Het heeft geen zin meer om zacht te zijn”, zei de Belgische premier tegen de lokale pers.
Nadat Trump donderdag ten onrechte had gezegd dat de partners van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie “een beetje achter de frontlinie” in Afghanistan waren gebleven, ondanks het verlies van meer dan 1.000 troepen in de oorlog daar, noemde de Britse premier Keir Starmer zijn opmerkingen “Beledigend en, eerlijk gezegd, afschuwelijk.”
Peter Kastor, voorzitter van de geschiedenisafdeling van de Washington University in St. Louis en een expert op het gebied van de geschiedenis van de Amerikaanse grondverwerving, zei dat de pogingen van Trump om een Amerikaanse overname van Groenland door te drukken dramatisch waren in de Verenigde Staten – maar ‘traumatisch in Europa’.
“Het probleem in dit geval is dat de gevolgen van deze achtbaanrit zo diepgaand zijn”, zei Kastor. “Zelfs als Trump inderdaad een Amerikaanse militaire aanwezigheid vestigt, met weinig verschil met wat de Verenigde Staten al mogen doen op grond van eerdere verdragsovereenkomsten, is de schade aan de Amerikaans-Europese betrekkingen reëel en potentieel langdurig.”
De toespraak van Carney in Davos trof met name ontroering onder buitenlandse leiders – waaronder Trump, die in zijn eigen opmerkingen afwijkend van het script ging om de Canadese leider te hekelen.
“Als we alleen bilateraal onderhandelen met een hegemon, onderhandelen we vanuit zwakte. We accepteren wat er wordt aangeboden. We concurreren met elkaar om de meest meegaande te zijn,” zei Carney. “Dit is geen soevereiniteit. Het is de uitvoering van soevereiniteit terwijl je ondergeschiktheid accepteert.
“In een wereld van rivaliteit tussen grote machten hebben de tussenliggende landen een keuze: met elkaar concurreren om gunst, of samenwerken om een derde pad met impact te creëren,” voegde hij eraan toe.
Vrijdag heeft Trump Carney niet meer uitgenodigd om zich aan te sluiten bij zijn ‘Board of Peace’, een organisatie die Trump voornamelijk heeft opgericht om te helpen bij de wederopbouw van de Gazastrook. Geen enkel Europees land, behalve Hongarije, had ingestemd met toetreding.
Voor een permanent lidmaatschap van het bestuur was een cheque van $ 1 miljard vereist. Canada weigerde, legde Carney uit in Davos, omdat hij zich afvroeg waar het geld naartoe zou gaan.
