Bijna een kwart van de wereldbevolking identificeert zich nu met geen enkele religie, volgens de laatste analyse van het Pew-Templeton Global Religious Futures-project van het Pew Research Center. Op basis van meer dan 2.700 volkstellingen en enquêtes over 201 landen en gebieden die in 2020 samen 99,98% van de wereldbevolking uitmaakten, constateert de studie dat religieus niet-gelieerde mensen, algemeen bekend als de ‘nones’, tussen 2010 en 2020 zowel in absoluut aantal als in aandeel van de mensheid zijn gegroeid. Het aantal mensen dat zich identificeert als atheïst, agnostisch of ‘niets in het bijzonder’ is de afgelopen tien jaar met 270 miljoen gestegen tot 1,9 miljard in 2020. Hun aandeel in de wereldbevolking steeg van 23,3% in 2010 naar 24,2% in 2020. Naast moslims waren zij de enige grote categorie die in die periode als percentage van de wereldbevolking groeide. Hun expansie heeft meetbare gevolgen gehad voor de omvang en verspreiding van andere religieuze groepen, met name het christendom, en voor het aantal landen met een christelijke meerderheid.
Wie zijn de ‘Geen ‘?
In enquêtes van het Pew Research Center en in nationale volkstellingen omvat de categorie ‘religieus niet-gelieerd’ mensen die zichzelf omschrijven als atheïst, agnostisch of ‘niets bijzonders’ wanneer hen naar hun religie wordt gevraagd. In andere gegevensbronnen omvat deze groep degenen die ‘Geen religie’ of ‘Geen’ selecteren. Geleerden in de Verenigde Staten gebruiken de term ‘nones’ al sinds de jaren zestig, en sindsdien is deze term gebruikelijk geworden in academische en mediadiscussies. De categorie is intern divers. In de nieuwste gegevens van Pew:
- 17% van de ‘nonen’ identificeert zich als atheïst.
- 20% zegt agnostisch te zijn.
- 63% omschrijft hun religie als ‘niets bijzonders’.
Niet-religieuze ‘nonen’ vormen nu de derde grootste groep ter wereld, waaronder atheïsten, agnostici, spiritueel maar niet-religieus, en degenen die niet verbonden zijn met de georganiseerde religie.
Vanaf 2020 identificeerde 75,8% van de wereldbevolking zich met een religie, terwijl 24,2%, ongeveer 1,9 miljard mensen, dat niet deed. Dit maakt religieus niet-aangeslotenen wereldwijd de derde grootste groep, na christenen (2,3 miljard) en moslims (2,0 miljard).
De niet-aangeslotenen vormen nu 24,2% van de wereldbevolking, grotendeels gedreven door de christelijke niet-aangeslotenheid.
Sinds 2010 is het aandeel mensen met een religieuze overtuiging met bijna één procentpunt gedaald, van 76,7%, terwijl het aandeel zonder religieuze overtuiging met een vergelijkbare marge is gestegen, van 23,3%.
Zijn ‘Nones’ ongelovigen?
Niet alle ‘nones’ verwerpen het geloof in God of het bovennatuurlijke. Hoewel het veel minder waarschijnlijk is dat zij dan religieus gelieerde mensen in God geloven ‘zoals beschreven in de Bijbel’, geloven de meesten wel in God of een hogere macht. Slechts 29% van de ‘nonen’ zegt dat er geen hogere macht of spirituele kracht in het universum bestaat. De meesten zijn opgegroeid in een religie, typisch het christendom. Hun huidige identiteit weerspiegelt eerder het feit dat zij zich niet meer aansluiten bij religieuze instellingen, dan noodzakelijkerwijs de afwijzing van elk spiritueel geloof. Hun institutionele terugtrekking is uitgesproken: 90% van de religieus niet-gelieerde mensen zegt zelden of nooit religieuze diensten bij te wonen. Op het gebied van wetenschap en religie zijn ‘nones’ niet monolithisch. De meesten verwerpen het idee dat de wetenschap alles kan verklaren. Tegelijkertijd hebben zij een positievere kijk op de wetenschap dan religieus gelieerde Amerikanen. In enquêtes zegt 43% dat religie meer kwaad dan goed doet in de Amerikaanse samenleving, maar velen erkennen ook dat religie betekenis kan geven en mensen kan aanmoedigen om elkaar goed te behandelen. Hun opvattingen zijn eerder gemengd dan uniform vijandig.
Groei ondanks ‘demografisch nadeel’
De uitbreiding van het aantal niet-gelieerde groepen is opmerkelijk omdat zij demografisch met structurele tegenwind worden geconfronteerd. Wereldwijd hebben niet-aangeslotenen het kleinste aandeel kinderen onder de 15 jaar (19%), terwijl moslims het kleinste aandeel volwassenen van 50 jaar en ouder hebben (13%). De niet-aangesloten bevolking is gemiddeld ouder en heeft lagere vruchtbaarheidscijfers dan veel religieuze groepen. In demografisch opzicht plaatst dit hen in een nadelige positie ten opzichte van groepen met een jongere leeftijdsstructuur en hogere geboortecijfers. Toch nam hun aandeel in de wereldbevolking toe. De reden ligt vooral in de religieuze omschakeling.
Religieus schakelen: de belangrijkste drijfveer
Pew’s analyse van 117 landen en gebieden vergeleek wat volwassenen van 18 tot 54 jaar zeggen over de religie waarin ze zijn opgegroeid met hun huidige religieuze identiteit. Religieuze veranderingen vinden meestal eerder in het leven plaats, dus deze leeftijdscategorie weerspiegelt recente ontwikkelingen.Wereldwijd verlieten 3,2 volwassenen de religie helemaal, voor elke volwassene die zich bij een religie aansloot nadat hij zonder religie was opgevoed. Van elke 100 mensen tussen 18 en 54 jaar die zonder religie zijn opgevoed, verlieten 7,5 mensen de niet-aangesloten categorie, terwijl 24,2 mensen zich erbij voegden, een netto winst van 16,7. Als gevolg hiervan ondervonden de religieus niet-aangeslotenen de grootste nettowinst door over te stappen.Christenen leden de grootste nettoverliezen: voor elke 1,0 persoon die zich bij het christendom aansloot, vertrokken er 3,1. De meeste voormalige christenen raakten religieus niet meer aangesloten, hoewel sommigen zich bij andere religies aansloten. Boeddhisten zagen ook meer vertrekken dan aankomsten: 1,8 vertrokken op elke 1,0 die zich aanmeldde.
Religieuze omschakelingen, vooral christenen die het geloof verlieten, zorgden ervoor dat het aantal niet-aangeslotenen groeide tot 1,9 miljard, ondanks de hogere leeftijd en de lagere vruchtbaarheid.
Hindoes ervoeren iets meer vertrekken dan aankomsten, terwijl moslims het tegenovergestelde ervaarden. Het overstappen naar en uit het hindoeïsme en de islam blijft echter relatief ongebruikelijk, dus deze verhoudingen hebben over het geheel genomen slechts bescheiden gevolgen voor de omvang van de wereldbevolking.Deze overstap helpt verklaren waarom de christelijke bevolking ondanks de relatief hoge vruchtbaarheid als percentage van de wereldbevolking is gekrompen, en waarom de niet-aangesloten bevolking als percentage van de mensheid is gegroeid ondanks oudere leeftijdsstructuren en lagere vruchtbaarheid.
Veranderingen op landniveau
Religieus niet-religieuze mensen behaalden tussen 2010 en 2020 in 35 landen minstens vijf procentpunten. Een procentpunt verwijst naar het eenvoudige numerieke verschil tussen twee percentages. Als een groep bijvoorbeeld in 2010 10% van de bevolking van een land uitmaakte en in 2020 15%, betekent dat een stijging van vijf procentpunten. Dit is niet hetzelfde als een stijging van het aantal mensen met 5%; het weerspiegelt een verandering in het aandeel van de totale bevolking.De grootste stijgingen van het niet-gelieerde aandeel vonden plaats in de Verenigde Staten, die met 13 procentpunten stegen, Uruguay met 16 procentpunten, en zowel Chili als Australië met 17 procentpunten. Deze verschuivingen duiden op een significante verandering in religieuze identificatie binnen een relatief korte periode.Christenen ondervonden intussen substantiële dalingen, in het onderzoek gedefinieerd als een daling van minstens vijf procentpunten, in 41 landen, meer dan welke andere religieuze groep dan ook. In alle gevallen, op één na, kromp het christendom als percentage van de nationale bevolking. De dalingen varieerden van een daling van vijf punten in Benin tot een daling van 14 punten in de Verenigde Staten en een daling van 20 punten in Australië.Deze veranderingen veranderden de religieuze meerderheden in verschillende landen. Vanaf 2020 bleven christenen een meerderheid in 120 landen en gebieden, tegen 124 in 2010. Hun aandeel daalde tot onder de 50% in het Verenigd Koninkrijk (49%), Australië (47%), Frankrijk (46%) en Uruguay (44%). In elk van deze landen vormen de religieus niet-aangeslotenen nu 40% of meer van de bevolking.
Religieus niet-religieuze mensen wonnen tussen 2010 en 2020 in 35 landen minstens vijf procentpunten.
Het aantal plaatsen met een niet-aangesloten meerderheid is in de loop van het decennium gestegen van zeven naar tien. Nederland (54%), Uruguay (52%) en Nieuw-Zeeland (51%) sloten zich aan bij China, Noord-Korea, Tsjechië, Hong Kong, Vietnam, Macau en Japan, die in 2010 al een niet-gelieerde meerderheid hadden.Daarentegen was er geen verandering in het aantal landen met een moslimmeerderheid (53), landen met een boeddhistische meerderheid (7), landen met een joodse meerderheid (1) of landen waar ‘andere religies’ de meerderheid vormen (1), wat wijst op een grotere stabiliteit in die religieuze verdelingen in dezelfde periode.
Waar de ‘Nones’ geconcentreerd zijn
China blijft het land met het grootste aantal religieus niet-aangesloten mensen. In 2020 werden ongeveer 1,3 miljard mensen – ongeveer 90% van de bevolking – geïdentificeerd als niet-gelieerd.De Verenigde Staten hebben nu het op een na grootste aantal, met ongeveer 101 miljoen religieuze ‘nones’, een stijging van 97% ten opzichte van tien jaar eerder. Zij vormen ongeveer 30% van de Amerikaanse bevolking. Japan volgt met 73 miljoen niet-gelieerde mensen, een stijging van 8% in dezelfde periode en vertegenwoordigt 57% van de bevolking.
China, de Verenigde Staten en Japan zijn samen verantwoordelijk voor de grootste populaties van religieus niet-aangesloten mensen wereldwijd.
Alleen al de niet-gelieerde bevolking van China is grofweg zeven keer zo groot als het gecombineerde totaal van de Verenigde Staten en Japan. Samen zijn deze drie landen verantwoordelijk voor een substantieel deel van de mondiale niet-aangesloten bevolking.
Een opmerking over leeftijdspatronen en Simpson’s Paradox
Op mondiaal niveau zijn niet-aangesloten mensen gemiddeld ouder dan aangesloten bevolkingsgroepen. Op landenniveau doet zich echter vaak het tegenovergestelde patroon voor. In China, Japan en de meeste landen in Europa en Amerika, inclusief de Verenigde Staten, zijn de niet-aangeslotenen jonger dan de aangeslotenen. Deze schijnbare tegenstrijdigheid is een voorbeeld van Simpsons paradox. Omdat China en Japan een zeer grote bevolking en een hoge gemiddelde leeftijd hebben, hebben hun demografische patronen een grote invloed op de mondiale gemiddelden. Beide hebben een niet-aangesloten meerderheid en een vergrijzende bevolking, waardoor het mondiale leeftijdsprofiel naar boven verschuift.
De bredere mondiale context
Tussen 2010 en 2020 is de wereldbevolking toegenomen en zijn de meeste religieuze groeperingen in absolute aantallen gegroeid. Alleen moslims en religieus niet-gelieerde mensen breidden in die periode echter hun aandeel in de wereldbevolking uit.Christenen bleven de grootste religieuze groepering ter wereld, met in 2020 2,3 miljard mensen. Toch daalde hun mondiale aandeel met 1,8 procentpunten tot 28,8%. Daarentegen groeiden het aantal moslims met 347 miljoen, meer dan alle andere religies samen, waardoor hun aandeel steeg tot 25,6% van de wereldbevolking.Ook de religieus niet-aangeslotenen kenden een substantiële groei, een stijging van 270 miljoen mensen tot 24,2% van de mensheid. In tegenstelling tot veel religieuze groeperingen werd deze stijging niet in de eerste plaats veroorzaakt door vruchtbaarheidscijfers. In plaats daarvan vloeide het grotendeels voort uit religieuze disaffiliatie, vooral uit het christendom. De netto beweging weg van religie was sterk genoeg om het oudere leeftijdsprofiel en de lagere geboortecijfers van de niet-aangesloten bevolking te compenseren, waardoor het religieuze evenwicht in tientallen landen opnieuw vorm kreeg.In 2020 identificeerde bijna één op de vier mensen wereldwijd zich met geen enkele religie. Hoewel het tempo en de omvang van de veranderingen per regio en traditie varieerden, was de algehele verschuiving significant genoeg om het aantal landen met een christelijke meerderheid te verminderen en het aantal landen waar religieus niet-aangeslotenen de meerderheid vormen, te vergroten.
