WELLINGTON, Nieuw-Zeeland — In een vrijwel leeg gerechtsgebouw, voor bijna niemand, werd de hoger beroep door de meest verguisde moordenaar van Nieuw-Zeeland werd op gedempte wijze gehoord, met weinig vermelding van de details van die van het land dodelijkste massaschietpartij.
Dat is de wens van Nieuw-Zeeland om de racistische motivaties van Brenton Tarrant te onderdrukken, die in 2019 51 moslims vermoordde die in twee moskeeën in de stad Christchurch aan het bidden waren. Tarrant, een zelfverklaarde blanke supremacist, verwees naar andere daders van door haat aangewakkerde bloedbaden toen hij zijn aanval pleegde, en andere massaschutters hebben sindsdien zijn daden aangehaald.
Toch kom je de woorden van de Australische man zelden tegen in Nieuw-Zeeland, het land waar hij migreerde met een plan om halfautomatische wapens te vergaren en de slachting uit te voeren.
Ambtenaren hebben geprobeerd de verspreiding van zijn standpunten te beteugelen, onder meer door een wettelijk verbod op zijn racistisch manifest video die hij livestreamde van de schietpartij. De poging om publieke blootstelling aan Tarrant te voorkomen is misschien wel het duidelijkst zichtbaar in de Nieuw-Zeelandse rechtbanken, waar hij deze week een rechtszaak aanspande herroepen zijn schuldige pleidooien.
Een panel van drie rechters in het Hof van Beroep in Wellington hoorde vrijdag de laatste argumenten van Crown-advocaten die zich verzetten tegen Tarrants verzoek om zijn bekentenissen in 2020 op beschuldigingen van terrorisme, moord en poging tot moord te laten verwerpen. Hij dient levenslang in de gevangenis zonder kans op vervroegde vrijlatingmaar de zaak zou voor een volledig proces naar de rechtbank terugkeren als hij zijn schuldige pleidooien mag intrekken.
De 35-jarige vertelde de rechtbank deze week dat hij geen schuld wilde bekennen en deed de “irrationele” bekentenissen tijdens een “zenuwinzinking” veroorzaakt door zijn eenzame en sobere gevangenisomstandigheden. Maar Crown-advocaten die zich verzetten tegen zijn bod in hoger beroep zeiden vrijdag in hun reactie dat er geen bewijs was voor de beweringen dat hij ernstig geestelijk ziek was.
Deskundigen hadden geoordeeld dat Tarrant geschikt was om pleidooien in te dienen, en zijn voormalige advocaten en gevangenispersoneel uitten ook geen zorgen.
“Het is moeilijk om te zien wat er nog meer gedaan had kunnen worden”, zei Crown-advocaat Barnaby Hawes tegen de rechtbank. Tarrant, zo voegde hij eraan toe, ‘is een onbetrouwbare getuige en zijn verhaal moet met voorzichtigheid worden behandeld.’
Het bewijs tegen Tarrant – inclusief zijn eigen livestream van het bloedbad, waarin hij zijn gezicht filmde – was zo overweldigend dat een schuldig vonnis verzekerd was als hij de aanklacht in een proces had aangevochten, zeiden de advocaten.
‘Schuldig bekennen aan beschuldigingen waarvan zijn schuld zeker is, kan niet als irrationeel worden beschouwd’, zei Hawes.
Een onderwerp dat bijna afwezig was tijdens de hoorzitting van een week was elke vermelding van de haatdragende motivaties die Tarrant aanhaalde voor het plegen van de misdaden. Advocaten die het bod van Tarrant zowel steunden als tegenstonden, vermeden verwijzingen naar zijn blanke supremacistische opvattingen, en de procedure verliep op de rustige en stugge manier waarop rechtszaken in Nieuw-Zeeland dat gewoonlijk doen.
Maar er waren tekenen dat de rechtbank de blootstelling van het publiek aan Tarrant wilde beperken, zoals het Nieuw-Zeelandse rechtssysteem eerder heeft gedaan. Bijna niemand mocht het bewijsmateriaal van de schutter bekijken en het bod ontvouwde zich in het bijzijn van negen verslaggevers, negen advocaten, een paar gerechtspersoneel en een lege openbare tribune.
Tarrant mocht de procedure via een videoconferentie bekijken vanuit de gevangenis van Auckland, maar zijn beeltenis was niet zichtbaar in de rechtszaal, behalve wanneer hij getuigenis aflegde. Behalve in Christchurch, waar de nabestaanden en gewonde overlevenden een livestream van de hoorzitting in het plaatselijke gerechtsgebouw keken, was de schutter onzichtbaar.
De aanpak die Nieuw-Zeeland heeft gevolgd – waarbij zelfs nieuwsmedia de schutter zo min mogelijk in elk artikel noemen – staat op gespannen voet met de publiciteit die eerder is gegeven aan processen tegen racistische massamoordenaars, inclusief de veelbesproken procedures tegen de Noorse moordenaar. Anders Breivikdie Tarrant jaren later als inspiratiebron aanhaalde. Kroonadvocaten drongen er vrijdag bij de beroepsrechters op aan om het vooruitzicht te dwarsbomen dat de zaak opnieuw voor de rechter zou verschijnen in een langdurig openbaar proces, wat zou gebeuren als het poging van de Australiër om zijn schuld te herroepen succesvol zou zijn.
“Het in leven houden van deze zaak is een bron van enorm leed” voor de slachtoffers van de schutter, zei Crown-advocaat Madeleine Laracy. “Het staat hen niet toe om te genezen.”
De beslissing van de jury zal later worden bekendgemaakt. Volgens de website van het Hof doet het Nieuw-Zeelandse hof van beroep 90% van zijn uitspraken binnen drie maanden na afloop van de hoorzitting.
Als zijn poging om zijn schuldige pleidooien in te trekken niet succesvol is, zal de zaak van Tarrant terugkeren naar het hof van beroep voor een latere hoorzitting, waar hij zal verzoeken om herziening van zijn levenslange gevangenisstraf.
