‘Magellan’-recensie: Gael García Bernal in een betoverend gedetailleerde biopic

Laat het maar aan slow cinema-auteur Lav Diaz (vier uur durende “Norte, The End of History” uit 2013) over om je het kolonialisme in realtime te dienen, in al zijn grimmige lelijkheid en verbijsterende hebzucht, maar ook naast een gevoel van verwondering. Het 163 minuten durende epos ‘Magellan’ van de Filippijnse filmmaker met in de hoofdrol Gaël Garcia Bernal zoals de 16e-eeuwse Portugese ontdekkingsreiziger, is tegelijkertijd een regime en een geneesmiddel, dat een verhaal over de veroveraar corrigeert dat zich maar al te vaak concentreerde op opwinding en onbelemmerde macht over de waanzin van dergelijke inspanningen.

Met een adembenemend oog voor eenmalige scènes en een onwankelbaar vertrouwen in de eisen die hij stelt aan onze apenbrein-aandachtsspanne, heeft Diaz een verbluffend stukje tijdreizen gemaakt, waarbij de loomheid en de prachtig getinte beelden perfect synchroon werken. Volgens de arthouse-stijl geldt ‘Magellan’ als toegankelijk als je bekend bent met het statige, intieme werk van Diaz, maar het dient ook als een ideale introductie tot zijn compromisloze visie.

Een naakte inheemse vrouw snuffelt in een pittoreske rivier in het regenwoud en stort vervolgens geschokt in elkaar bij iets dat buiten de camera wordt waargenomen. “Ik zag een blanke man!” ze waarschuwt haar volk. Kort daarna zien we gruwelijke taferelen van afgeslachte lichamen op de bebloede, zacht kabbelende kusten en het groene binnenland van het Maleisische schiereiland, dat in 1511 door de Portugezen werd veroverd.

Ferdinand Magellan (Bernal) was toen slechts een radertje in de onderwerpingsmachine van zijn land, maar dit bemanningslid heeft ambities voor toekomstige campagnes. Ze sluiten niet noodzakelijkerwijs aan bij de venale hebzucht van zijn superieuren, die koortsachtig tot uiting kwam in een overwinningstoespraak van een gehamerde conquistador: “We zullen de hele wereld verstikken! De islam zal eindelijk verdwijnen!” (Dan valt hij flauw.) Maar zoals we uiteindelijk zullen zien, doet de behoefte om te domineren dingen met de ziel van mensen.

Een paar jaar later strompelt Magellan, geminacht door de koning, door Lissabon als een sjofel, taakloos dier. Uiteindelijk vindt hij genade bij Spanje voor zijn grote reis, waarbij hij een onbekende route uitstippelt naar de specerijeneilanden in het Oosten, wat betekent dat hij zijn zwangere vrouw Beatriz (Angela Azevedo) moet achterlaten. Die legendarische meerjarige omvaart, een 45 minuten durende reeks gekenmerkt door paranoia, hallucinaties, dood, ziekte, honger, kreunende stilte en verpletterende wanhoop, zorgt voor een van de meest terloops brute afbeeldingen van transoceanische reizen die ooit op film zijn vastgelegd. De reeks is betoverend streng en toch bezaaid met een glimp van natuurlijke schoonheid, en traint je praktisch om te luisteren naar de zeevogels die de uiteindelijke schreeuw van “Land!” Zonder muziek of melodrama is dit langzame cinema in de meest rigoureuze en geduldige vorm.

Het schetst ook de acute psychologie die Magellan drijft: obsessieve nieuwsgierigheid die zich vervormt tot gedwongen christelijke bekering, een daaruit voortvloeiende dwaasheid waaraan de filmmaker zijn eigen historische kijk toevoegt. Tot dan toe registreerde Bernal, zonder de conventionele hulp van close-ups, deze verandering in speelfilmlengte met briljante subtiliteit in de boeiende, afstandelijke lange opnames van Diaz en co-cameraman Artur Tort, vaak gekenmerkt door schuine perspectieven.

De mentaliteit van de bezetter van Magellan staat in schril contrast met de andere sleutelfiguur van de film, Enrique (Arjay Babon), wiens reis van gekochte Maleisische slaaf tot geassimileerde vertaler een aangrijpend portret is van ongewortelde pijn. Spiritueel gejammer is gebruikelijk in ‘Magellan’, of het nu van Enrique is op zijn momenten dat hij alleen is of van de binnengevallen inheemse bevolking die om hulp smeekt, of terug in Portugal van de in het zwart geklede vrouwen die langs het strand wachten op bericht over het lot van hun echtgenoten. De tijd strekt zich uit over dit meesterlijke ‘Magellan’, waarbij de pijnlijke erfenis van het kolonialisme op de voorgrond wordt geplaatst en prioriteit wordt gegeven aan een rauwe pracht die nooit echt kan worden overwonnen.