Door Chris Snellgrove
| Gepubliceerd
Star Trek wordt vaak omschreven als een filosofische sci-fi-franchise, maar dat is meestal slechts een algemene omschrijving voor het doordachte karakter van verschillende afleveringen en films. Toont als De volgende generatie En Diepe ruimte negen vaak behandelde hij grote concepten, waaronder persoonlijke autonomie, vrije wil, de ethiek van euthanasie en nog veel meer. Er zijn echter weinig (of geen) afleveringen van de meeste van die series expliciet geschreven rond het schrijven van een bijzondere filosoof.
Interessant genoeg kan hetzelfde niet worden gezegd over ‘Projections’, een ambitieuze aflevering uit het tweede seizoen van de serie Star Trek: Voyager. Afleveringsschrijver Brannon Braga maakte dit verhaal rond de invloedrijke theorieën van de beroemde filosoof René Descartes. Bovendien houdt de climax van de aflevering in dat de dokter een beroep doet op Descartes’ beroemdste bijdrage aan de filosofische canon: “Ik denk, dus ik ben.”
Holo-achtervolgingen
Voor de context is “Projecties” een Reiziger aflevering waarin de holografische dokter van het schip begint te denken dat hij eigenlijk van vlees en bloed is en dat alle anderen op het schip een hologram zijn. Hij brengt de aflevering door met worstelen met een fundamentele identiteitsvraag: is hij een Emergency Medical Hologram op een schip dat vastzit in het Delta Kwadrant, of is hij Lewis Zimmerman, de man die het EMH-programma heeft ontworpen? Met een beetje hulp van de bemanning van de Voyager ontsnapt hij door pure wilskracht aan dit dilemma: hij is de holografische dokter, en niemand kan hem van het tegendeel overtuigen.
Hoezo is dit gek? sciencefiction plot aansluiten bij René Descartes, misschien wel de meest invloedrijke filosoof aller tijden? Descartes was een filosoof die geobsedeerd raakte door een simpel idee: of alles wat hij zag wel of niet de werkelijke realiteit was, of dat dit allemaal slechts een droom was die hij had. Hij ging zelfs zo ver dat hij theoretiseerde dat we allemaal onze eigen demon konden hebben die ons deze illusies voedde, en dat we op geen enkele manier zouden kunnen weten wat echt was of wat niet.
Uiteindelijk loste Descartes zijn eigen gekke dilemma op door de zinsnede ‘Ik denk, dus ik ben’, en deze zinsnede is behoorlijk letterlijk. Zie je, juist het feit dat hij alles om hem heen in twijfel trok, betekende dat hij voortdurend aan alles twijfelde, wat betekende dat hij echt was en geen illusie. Hij zou er tenslotte niet over nadenken of hij wel of niet bestond, tenzij hij werkelijk bestond.
Barclay de demon
In een interview met De ambtenaar Star Trek: Voyager Tijdschriftmaakte ‘Projecties’-schrijver Brannon Braga heel expliciet duidelijk hoe zijn verhaal aansluit bij de overpeinzingen van deze oude filosoof. “In wezen wordt het analoog aan de verhalen geschreven door de filosoof René Descartes, over de man die geplaagd wordt door een kwade demon, die wil bewijzen dat hij niet bestaat, en in dit geval is de demon Barclay.” Dit verwijst naar een holografische Barclay die de dokter consequent vertelt dat hij eigenlijk een mens is die vastzit in een hologram in plaats van een hologram dat tussen (meestal) mensen leeft.
Braga beëindigde zijn gedachten en zei: ‘Het verhaal culmineert in het beroemde citaat van Descartes: ‘Ik denk, dus ik ben.” Dit verwijst naar het einde van de aflevering, wanneer de dokter zich in het bekende holodekraster bevindt. Als Janeway vraagt of hij weet wie hij is en waar hij is, weet de dokter het eindelijk zeker: hij is de EMH van de Voyager en bevindt zich momenteel op het holodek.
‘Projections’ is een leuke aflevering die bewijst dat je een werkelijk meeslepend verhaal kunt creëren op basis van eeuwenoude filosofie. Een paar jaar na deze aflevering, De Matrix zou Plato’s gelijkenis van de grot transformeren in een van de meest invloedrijke films ooit gemaakt. Maar als het erom gaat stoffige filosofie om te zetten in moordende sciencefiction, vergeet dan Neo en bullet time: StarTrek deed het als eerste en creëerde een van de meest doordachte uren entertainment in de televisiegeschiedenis.
