Twintig minuten van zijn leven stond Jim Whittaker aan de top van de wereld.
Dat was hij de eerste Amerikaan die de Mount Everest beklomdie op 1 mei 1963 het hoogste punt op aarde bereikte met Sherpa Nawang Gombu.
‘We stonden in de straalstroom, aan de rand van de ruimte’, schreef Whittaker in zijn memoires uit 1999, ‘A Life on the Edge.’
Hij keerde als held terug naar huis, met zijn foto op de cover van Life magazine, een feest in het Witte Huis en een onverwachte beroemdheid. En hoewel het leven buiten de berg niet altijd soepel verliep, minachtte hij spijt.
‘Als je je nek uitsteekt, of dat nu is door bergen te beklimmen of door op te komen voor iets waarin je gelooft, is je kans om te winnen minstens vijftig-vijftig’, schreef hij. “Aan de andere kant, als je nooit je nek uitsteekt, is je kans om te verliezen vrijwel 100%.”
Whittaker, een avonturier tot het einde, stierf dinsdag in zijn huis in Port Townsend, Washington, bevestigde zijn zoon Leif aan de New York Times. Whittaker werd 97.
Op 24 maart 1965 staat Robert F. Kennedy, links, bovenop de berg Kennedy in Canada, nadat hij een zwarte vlag heeft geplaatst ter nagedachtenis aan zijn overleden broer, president John F. Kennedy. Bij hem waren Jim Whittaker; William Allard, een fotograaf van de National Geographic Society; en George Senner, een boswachter.
(Doug Wilson / Associated Press)
Hij was 34 toen hij de Everest beklom, een prestatie die een groot deel van zijn leven vormde. Op zijn kentekenplaat in de staat Washington stond 29028, de algemeen aanvaarde hoogte van de Everest toen hij deze beklom. (GPS-onderzoeken schatten het later op ongeveer 29.035 voet.)
Hij werd voor de expeditie gekozen door de leider, de Zwitserse bergbeklimmer Norman Dyhrenfurth, vanwege zijn ervaring met klimmen onder ijzige omstandigheden, waaronder talrijke toppen van Mount Rainier nabij zijn huis in de omgeving van Seattle.
Maar de Everest, voor het eerst beklommen in 1953 door de Nieuw-Zeelander Edmund Hillary en de Nepalese sherpa Tenzing Norgay, was een veel formidabeler en gevaarlijker beest. En zelfs als de Dyhrenfurth-expeditie succesvol zou zijn, zouden slechts een paar van de 19 teamleden de top bereiken. Toch achtte Whittaker zijn kansen goed.
“Ik had hard getraind en 25 kilo aan stenen in mijn rugzak gestopt”, vertelde hij in 2003 aan het tijdschrift National Geographic Adventure. “Ik heb in de winter in Lake Sammamish gezwommen om me op te bouwen tegen de kou die we zouden tegenkomen.
“Ik kende niemand die beter in vorm was.”
Pas op de tweede dag van de klim van de groep vanuit het basiskamp sloeg de tragedie toe toen een gigantisch deel van een ijsval – een gletsjerformatie die lijkt op een bevroren waterval – verschoof en teamlid Jake Breitenbach verpletterde.
“Ik had iedereen thuis verteld dat de Everest technisch gezien geen moeilijke klim was; het enige probleem was het gebrek aan zuurstof en het weer”, schreef Whittaker in “Life on the Edge.” ‘Nu had het een van ons gedood, en we waren nog maar net begonnen.’
Omdat de enige manier om terug te keren naar het basiskamp was via die ijsval, koos Whittaker ervoor om vijf vaste weken boven de berg te blijven naarmate er meer kampen op de Everest werden opgericht. Hij verloor 25 pond en een aanzienlijke hoeveelheid kracht door de ijle lucht.
Toch verkeerde hij in een betere conditie dan veel van de andere klimmers, en Dyhrenfurth koos hem voor de laatste aanval. Hij en Gombu verlieten het laatste kamp midden in een storm, met weinig zuurstof.
Hoe moeilijk was het om te ademen? “Leg een kussen op je gezicht, ren een blokje om en probeer zuurstof door dat kussen te zuigen”, zei hij. Het was zo koud dat een van zijn oogbollen bevroor, waardoor deze onbruikbaar werd.
Toen ze de top na enkele uren bereikten, bleven ze slechts lang genoeg om foto’s te maken en vlaggen te planten terwijl er windsnelheden van 80 kilometer per uur om hen heen raasden.
“Als je daarboven bent, ben je niet extatisch, je bent niet bang”, zegt hij vertelde de Los Angeles Times in 2013. “Je bent echt niets. Maar in je achterhoofd weet je één ding: je moet afstappen. De helft van de klim is omhoog gaan, de andere helft is naar beneden gaan.”
James Whittaker werd geboren op 10 februari 1929 in Seattle, ongeveer 10 minuten vóór de geboorte van Louie, zijn tweelingbroer. Toen de jongens opgroeiden, gingen ze in het hele huis tekeer, tot grote ergernis van hun moeder.
“Ik geloof dat Louie en mij door het bevel ‘Ga naar buiten en spelen’ zijn begonnen op het pad dat we sindsdien zijn ingeslagen”, schreef Whittaker.
Hij was actief bij padvinders en sloot zich als tiener aan bij een bergsportclub die beklimmingen op de nabijgelegen Olympische en Cascade-gebieden sponsorde. Hij testte zichzelf op steeds hogere toppen en genoot van momenten zoals het doorbreken van wolkenlagen.
‘Ik denk dat de natuur een geweldige leraar is’, vertelde hij in 2013 aan de Seattle Times. ‘Op deze manier in de natuur zijn, is een goede manier om erachter te komen wie je bent.’
Nadat hij de West Seattle High School had afgerond, ging Whittaker naar de Seattle University, waar hij in 1952 afstudeerde. Hij werd prompt opgeroepen voor het leger, maar zijn bergsportervaring leidde ertoe dat hij werd toegewezen aan het Mountain and Cold Weather Training Command in Colorado in plaats van aan de gevechtsdienst in Korea.
In 1955 werd hij de eerste fulltime werknemer van de Recreational Equipment Cooperative (later REI genoemd) toen deze was gehuisvest in een ruimte van 6 bij 9 meter boven een restaurant in Seattle. In zijn eerste jaar breidde hij het aanbod van de coöperatie uit naar ski-uitrusting en introduceerde hij nieuwe concepten – zoals de opening op zaterdagochtend zodat klanten uitrusting konden ophalen voor weekendtrips – die de verkoop een boost gaven.
Whittaker, afgebeeld op 12 april 1975, in Seattle, toont een deel van de uitrusting die hij zou meenemen voor een expeditie om de K2 aan de grens tussen China en Pakistan te beklimmen.
(Geassocieerde pers)
Vanwege zijn connectie met de coöperatie werd hij benoemd tot uitrustingscoördinator van de Everest-klim, en REI stemde ermee in hem tijdens de expeditie op de loonlijst te houden.
In juli 1963 ontvingen hij en andere leden van het Everest-team, waaronder Gombu, de Hubbard-medaille van de National Geographic Society – die de expeditie gedeeltelijk sponsorde – uit handen van president Kennedy, vier maanden voordat de president werd vermoord.
Twee jaar later leidde Whittaker een klim naar Mt. Kennedy, een bijna 4.000 meter hoge Canadese top vernoemd naar JFK, met senator Robert F. Kennedy in het klimgezelschap. De twee mannen smeedden een hechte vriendschap die zich uitstrekte tot de bredere Kennedy-clan. In de daaropvolgende jaren ging Whittaker op skivakanties met de Kennedys, was te gast op het familieverblijf in Hyannis Port, Massachusetts, en organiseerde bijeenkomsten in Seattle, waaronder bergbeklimmen.
Whittaker organiseerde de presidentiële campagne-inspanningen van Robert Kennedy in 1968 in de Pacific Northwest en sprak hem slechts enkele minuten voordat de kandidaat dodelijk werd neergeschoten in Los Angeles telefonisch met hem. Whittaker nam een vlucht naar LA en lag aan het ziekenhuisbed van de senator toen hij stierf en diende vervolgens als drager bij de begrafenis.
Op het gebied van bergbeklimmen was Whittaker nauw betrokken bij meer spraakmakende ondernemingen. Hij leidde in 1975 een expeditie naar de op een na hoogste berg ter wereld, de K2, die de top niet bereikte. Zijn terugreis in 1978 was succesvol, hoewel hij ervoor koos zelf niet naar de top te gaan.
Datzelfde jaar besloot hij REI te verlaten, deels vanwege wrijving met het bestuur van de coöperatie. Hij was sinds 1971 president en CEO, en toen hij vertrok, was de coöperatie een bedrijf van $46 miljoen met meer dan 700 werknemers.
Whittaker gooit de ceremoniële eerste bal voor een honkbalwedstrijd tussen de Mariners en de Angels in 2013.
(Elaine Thompson / Associated Press)
De inkomsten uit een goedkeuringsovereenkomst hielpen hem financieel gezond te blijven, maar een investering in een nieuw bedrijf voor outdoorartikelen bleek een ramp. De financiële onregelmatigheden van een partner, die was veroordeeld wegens bankfraude, hadden de onderneming gedoemd, en Whittaker bleef achter met de financiële tas.
Hij werd bijna weggevaagd, maar kreeg weer financiële steun toen een durfkapitalist hem in 1986 vroeg om voorzitter te worden van de raad van bestuur, met aandelenopties, van een nieuw bedrijf genaamd Magellan. Het was een pionier op het gebied van GPS-consumentenelektronica en beschikt over talrijke patenten op dit gebied.
Toepasselijk noemde Whittaker een van de hoofdstukken halverwege zijn boek ‘Roller Coaster’. Maar hij sloot het af met ‘Life Well Lived’.
‘Als je niet aan de rand leeft,’ schreef hij, ‘neem je te veel ruimte in beslag.’
Whittaker laat zijn vrouw, Dianne Roberts, en kinderen Bobby, Joss en Leif achter.
Colker is een voormalig schrijver van de Times-staf.
