Het nieuwe jaar is begonnen met Jemeneen onstabiel land dat zich uitstrekt over een strategische maritieme corridor tussen de Golf van Aden en de Rode Zeeschijnbaar terug van de rand.
Na een explosieve publieke uitbarsting in de laatste weken van 2025 was dat zo Saoedi-Arabië bom een vermeende wapentransport van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) met zijn bondgenoten in Jemen zijn de spanningen bekoeld. Abu Dhabi ontkende de beschuldigingen van wapentransport, maar voldeed niettemin aan een deadline van 24 uur om zijn troepen in Zuid-Jemen terug te trekken.
Lees meerWat we weten over de door Saoedi-Arabië geleide luchtaanvallen in Jemen
Saoedi-Arabië en de VAE kwamen in 2015 samen in een militaire coalitie om een overname van Jemen door door Iran gesteunde sjiieten te voorkomen Houthi-rebellen. Maar tien jaar later zijn de twee Golfmachten, die elkaar officieel ‘broederlijke’ landen noemen, vijanden geworden. Ambitie heeft er een wig tussen gedreven Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman en president van de VAE Mohammed bin Zayed al-Nahyan en een ooit nauwe relatie tussen de twee royals is verscheurd door een uiteenlopende strategische visie.
De Houthi’s zijn nog niet overwonnen, maar de coalitie tegen hen hangt aan een zijden draadje. Riyadh steunt de internationaal erkende Jemenitische regering onder de Presidential Leadership Council (PLC), een log overkoepelend orgaan waartoe ook de Islah-partij behoort, die door de VAE wordt beschuldigd van banden met de Moslim Broederschap en de partij ontkent. Abu Dhabi steunt de Southern Transitional Council (STC), die ook deel uitmaakt van de PLC, maar secessionistische aspiraties heeft die in strijd zijn met die van zijn coalitiepartners.
Het jaar mag dan begonnen zijn toen de VAE zijn ‘terrorismebestrijdingsteams’ uit het zuiden van Jemen terugtrok, maar weinigen verwachten dat Abu Dhabi zal stoppen met het uitoefenen van zijn invloed en economisch gewicht in een geostrategische kustzone.
Op regionaal vlak hebben de Emiraten belangen in de Rode Zee oppervlakte exponentieel toenemen. Het is mede-ondertekenaar van de Abraham-akkoorden, Israëleindigde 2025 met de verrassende erkenning van de afgescheiden regio van Somalilandaan de overkant van de Golf van Aden uit Jemen. Ondertussen blijven de Houthi’s zich richten op de scheepvaartroutes van de Rode Zee en Israëlische steden onder de vlag van Iran’s ‘as van verzet’.
Ten slotte vond de laatste ruzie tussen Saoedi-Arabië en de VAE in Jemen plaats in de onstabiele zuidelijke regio die al lang een crisis is Al Qaeda bolwerk en biedt ideaal terrein voor jihadistische groeperingen.
Het is misschien geen erg gelukkig nieuwjaar voor de Jemenieten die de dupe zijn geworden van een verwoestend conflict, noch voor de internationale gemeenschap die zich inspant om de snel bewegende stukken op het schaakbord in het Midden-Oosten het hoofd te bieden. Tegen het einde van de week hadden Saoedische luchtaanvallen de zuidelijke separatistische kampen al getroffen, met doden en gewonden tot gevolg, aldus een hoge STC-functionaris.
‘Gemengde berichten’
In Zuid-Jemen kwam de de-escalatie van deze week net zo snel als de dramatische escalatie. Donderdag zei de door de VAE gesteunde STC dat Saoedische regeringstroepen de gebieden zouden binnendringen die het de afgelopen weken had ingenomen.
In zijn verklaring zei de STC dat het in de regio’s zou blijven opereren, maar had ingestemd met de inzet van de door Riyadh gesteunde regeringstroepen van het National Shield. “Vandaag hebben we een operatie gelanceerd om de zuidelijke strijdkrachten van het Nationale Schild te integreren, zodat zij de verantwoordelijkheden en missies kunnen overnemen die onder onze strijdkrachten vallen”, kondigden ze aan.
Maar in Jemen schuilt de duivel in de details van de officiële verklaring. “We zien gemengde berichten”, zegt Mohammed al-Basha, oprichter van het Basha Report, een in de VS gevestigd risicoadviesbureau, in een bericht op Xwaarbij ze opmerkten dat terwijl Saoedische figuren beweerden dat de National Shield-troepen “de veiligheid zullen overnemen” in Hadramawt, “STC-beïnvloeders zeggen dat er een overeenkomst is bereikt om de veiligheidsverantwoordelijkheden, taken en zelfs garnizoenen en bases te delen”.
De huidige crisis werd aangewakkerd door de bliksemsnelle beweging van de STC begin december vanuit het kerngebied rond de zuidwestelijke havenstad Aden naar het oosten, waarbij delen van de hulpbronnenrijke provincies Hadramawt en Al Mahra in beslag werden genomen.
De geschiedenis van Jemen wordt gekenmerkt door een noord-zuid-kloof, waarbij de zuidelijke kustgebieden – gecentreerd rond de oude strategische haven van Aden – cultureel verschillend zijn van het noordelijke gebied dat de hoofdstad omvat. Sanaa. De STC is de nieuwste versie van al lang bestaande zuidelijke secessionistische bewegingen, gevoed door grieven tegen het noorden.
De afgelopen jaren “bestreek de STC het grootste deel van het zuiden”, zei Basha. “Elke diplomaat, gezant of journalist die naar het zuiden ging, zag geen enkel symbool van de Republiek Jemen; deze bestond alleen op papier.”
Het definiëren van ‘het zuiden’
De “zuidelijke kwestie”, zoals die in beleidskringen van Jemen bekend staat, is een legitieme kwestie, geven analisten toe. Maar in zijn huidige vorm zijn er twee “belangrijke twistpunten”, aldus Elisabeth Kendall, voorzitter van het Girton College van de Universiteit van Cambridge en een doorgewinterde Jemen-expert.
“Eén daarvan is: betekent de zuidelijke oorzaak een aparte zuidelijke regio, of betekent het een aparte zuidelijke staat die onafhankelijk en soeverein is? En ten tweede, hoe groot is die zuidelijke regio of staat? Zijn het alleen de zuidelijke kernlanden, de vier gouvernementen die zich in en rond Aden bevinden? Of omvat het ook de twee uitgestrekte oostelijke gouvernementen Hadramawt en Al Mahra? De Saoedi’s zouden beweren dat Hadramawt en Al Mahra daar niet onder vallen, omdat ze aan Saoedi-Arabië grenzen”, voegde ze eraan toe.
Het meest oostelijke gouvernement Al Mahra grenst ook Omaneen neutraal Golfland dat zich heeft ingespannen om de overloop van het Jemenitische conflict naar zijn eigen Dhofar-regio, waar in het verleden opstanden hebben plaatsgevonden, in te dammen. “Noch Saoedi-Arabië, noch Oman willen een door de VAE beïnvloede staat aan hun grenzen”, zei Kendall.
Binnen Jemen bestaan er verdeeldheid tussen de zuidwestelijke en oostelijke staten, merkt Basha op. “Er is geen samenhang, ook al is de STC het grootste politieke blok. In theorie zouden ze het zuiden kunnen besturen, maar ze hebben niet de steun van het oosten”, merkte hij op.
Hoewel de uitbarsting van de “zuidelijke kwestie” de breuklijnen met het oosten blootlegde, hielp dit weinig om de belangrijkste veiligheidsproblemen van Jemen aan te pakken. “Twee groepen profiteren van alles wat er nu in het oosten en het zuiden gebeurt. Het zijn de Houthi’s en de AQAP”, merkte Basha op, verwijzend naar Al Qaeda op het Arabische schiereiland. “De Houthi’s leunen achterover en kijken toe hoe de anti-Houthi-coalitie met elkaar vecht, en hoe de twee regionale achterban een zeer openbare scheiding aangaan”, legde hij uit. “En Al Qaeda floreert graag waar er een vacuüm is.”
Een van de belangrijkste redenen voor de bliksemsnelle aanval van de STC naar het oosten in december was de angst dat de Saoedi’s een vredesakkoord met de Houthi’s zouden kunnen bereiken, waardoor de sjiitische rebellen in een bevelspositie in het noorden achterbleven en de zuidelijke machthebbers buiten spel werden gezet.
Een gevangenenruil tussen de Houthi’s en de Jemenitische regering vorig jaar wekte enige hoop op een vredesakkoord. Maar gezien de complexiteit van het conflict zijn de verwachtingen laag.
“Zullen we in 2026 een vredesakkoord zien tussen de Saoedi’s en de Houthi’s? Absoluut, ja. Zal het ter plaatse uitvoerbaar zijn? Ik weet het niet zeker”, zei Basha. “De echte problemen in Jemen zullen verschijnen nadat een vredesakkoord is ondertekend,” voegde hij eraan toe, terwijl hij voorspelde dat de talloze gewapende groepen van het land waarschijnlijk “gewoon met elkaar zullen vechten om territorium en hulpbronnen, of zullen instorten, of zich bij AQAP zullen aansluiten, of andere militante groepen zullen vormen”.
Realpolitik zet de opbouw van de natie buiten spel
Terwijl de VAE ermee instemde troepen terug te trekken uit Zuid-Jemen om een militaire confrontatie met Saoedi-Arabië te voorkomen, vragen analisten zich af of dit een einde zal betekenen aan de financiering en steun van Abu Dhabi aan zijn bondgenoten in de regio.
De crisis van 2025 in Jemen heeft het steeds assertievere buitenlandse beleid van de VAE en de uitbreiding van haar invloedssfeer in het Midden-Oosten, Afrika en de zeeën daartussenin de schijnwerpers gezet.
“Deze maritieme locaties zijn geopolitiek van het grootste belang. Het gebied waarin de VAE zijn invloed via de STC wil uitbreiden, ligt precies op die zeer belangrijke hoek van het Arabische schiereiland, waar de Golf van Aden de Rode Zee ontmoet”, legt Kendall uit.
Het Jemenitische grondgebied omvat het eiland Perim, gelegen in de Straat van Bab el-Mandeb, dat een toegangspoort is voor olietankers die via de weg naar Europa varen. Suezkanaal. Verder naar het oosten ligt Socotra, een archipel en UNESCO-werelderfgoed dat ook deel uitmaakt van Jemen.
Satellietbeelden onthult volgens onderzoek een uitgebreid netwerk van landingsbanen, militaire en inlichtingenbases gebouwd door de VAE rapporten. Ze strekken zich uit van Socotra in de Indische Oceaan naar de kust van het Arabische Schiereiland van Jemen naar de Hoorn van Afrika.
Het strategische partnerschap van de VAE met Israël, versterkt door het Abrahams-akkoord, is ook onder de aandacht gekomen tijdens de recente spanningen in Jemen.
Israëlische media Vorige maand werd gespeculeerd over de daaruit voortvloeiende voordelen van een onafhankelijk Zuid-Jemen onder de bescherming van Abu Dhabi. Arabische verkooppunten opgemerkt De Nationale’s interview met Aidarous Al Zubaidi, hoofd van de door de VAE gesteunde STC en tevens vice-president van de door Saoedi-Arabië gesteunde PLC, waarin hij zei dat hij geloofde “wij zullen deel uitmaken van de (Abraham) akkoorden”.
Hoewel dit misschien muziek is voor de Troef In de oren van de regering voegt het onder de lokale bevolking geloofwaardigheid toe aan de zelfverklaarde rol van de Houthi’s als verdedigers van de Palestijnse zaak.
Vorige maand, toen Israël plotseling de afgescheiden regio van Somalië erkende Somalilandtrok het de wenkbrauwen op in de hoofdsteden en beleidskringen van het Midden-Oosten – en de protesten in Mogadishu.
De Israëlische erkenning van Somaliland zorgt voor verdeeldheid
Het vestigde ook de aandacht op de doelstellingen van de VAE in de regio. Kendall merkte de strategische opmars van Abu Dhabi op van het eiland Perim in het westen naar Socotra in het oosten en merkte op dat de VAE “de Golf van Aden in een wurggreep heeft. Voeg daarbij het feit dat het stil was toen zijn bondgenoot in de Abraham-akkoorden, Israël, zijn solidariteit betuigde met de afgescheiden ‘natie Somaliland’ aan de andere kant van de Golf van Aden, en het lijkt erop dat dat hele gebied wordt omsingeld door de VAE.”
Ondertussen hebben VN-sanctiewaarnemers aan de Rode Zee in Soedan beschreven wat zij als geloofwaardige beschuldigingen beschouwden dat de VAE militaire steun verleenden aan Soedan’s paramilitaire Rapid Support Forces (RSF) in de burgeroorlog tegen het Soedanese leger. Abu Dhabi ontkent de beschuldigingen.
Het probleem is volgens veel analisten niet het doel van Abu Dhabi om de strategische invloed te vergroten, maar de effecten ervan op zwakke staten. De VAE baseert haar buitenlands beleid op “realpolitik en vindt het niet erg om samen te werken met secessionistische bewegingen of met minderheden”, aldus Basha. “Dat zie je bij de Rapid Support Forces. Dat zie je bij de zuiderlingen in de STC. De Saoedi’s zijn daar volledig tegen.”
Dit jaar, totdat en tenzij de twee broederlijke Golfstaten die vijanden zijn geworden erin slagen hun meningsverschillen op te lossen, is het onwaarschijnlijk dat Jemen – en het bredere Midden-Oosten – van een duurzame vrede zullen genieten.
