BEIROET — De arrestatie van Nicolás Maduro – een Hollywood-achtige operatie volgens de verhalen van president Trump waarbij Delta Force de Venezolaanse leider uit Venezuela verdreef – schokte zowel Amerikaanse vrienden als vijanden, waarbij regeringen van Colombia tot China en Frankrijk veroordelingen uitten.
Toch is misschien geen enkel land zo gealarmeerd als Iran. De leiders van het land, geconfronteerd met een nieuwe aanval van anti-regeringsdemonstraties en die nog steeds moeite hebben om voorbij de Amerikaanse en Israëlische aanvallen van afgelopen zomer te komen, kampen nu met het feit dat ze in het vizier zitten van een regering die schijnbaar niet bang is om de internationale orde op zijn kop te zetten.
Recente uitspraken van Trump en zijn aanhangers hebben weinig bijgedragen aan het wegnemen van de angsten in Teheran. Een dag vóór de Maduro-operatie waarschuwde Trump de Iraanse regering dat de VS “vergrendeld en geladen en klaar voor gebruik‘als het ‘vreedzame demonstranten neerschiet en met geweld doodt’.
Hij herhaalde de dreiging maandag en zei tegen verslaggevers van Air Force One dat “ik denk dat ze heel hard getroffen zullen worden door de Verenigde Staten” als overheidspersoneel demonstranten zou doden.
Andere Amerikaanse functionarissen legden explicieter het verband tussen de verwijdering van Maduro en Iran.
“De slechteriken moeten inmiddels geloven dat wanneer president Trump iets zegt, hij het meent. Naar mijn mening staan de ayatollah en zijn handlangers bovenaan de lijst van de slechteriken”, schreef senator Lindsey Graham (RS.C.) dinsdag op X, een fervent Trump-aanhanger die al lang pleit voor actie tegen Iran.
Woensdag schreef hij: “President Trump heeft de ayatollah en zijn handlangers op de hoogte gebracht van hun brutale onderdrukking van het Iraanse volk.
“Eén ding is duidelijk: het Iraanse regime zet deze brutaliteit voort op eigen risico.”
De protesten, veroorzaakt door een catastrofale crash Volgens het in de VS gevestigde Human Rights Activists News Agency heeft het aandeel van de Iraanse munteenheid zich eind december verspreid naar alle Iraanse provincies, op vier na, naar alle 31 provincies van Iran, ook op plaatsen waar regeringsloyalisten traditioneel domineren. Minstens 36 mensen zijn gedood, onder wie 30 demonstranten, vier kinderen en twee veiligheidspersoneel.
Maar in tegenstelling tot eerdere onrustrondes, toen de regering internationale smaad kon negeren om de protesten met massaal geweld te onderdrukken, lijken de demonstranten nu een aangemoedigde Amerikaanse president aan hun zijde te hebben.
“Als een Amerikaanse president vroeger had gezegd: ‘We komen binnen om demonstranten te beschermen’, zou iedereen in de Iraanse regering zijn bluf hebben uitgesproken en hebben gezegd dat dit niet zal gebeuren”, zegt Ellie Geranmayeh, een senior beleidsmedewerker bij de European Council on Foreign Relations.
“Maar er was in juni de twaalfdaagse oorlog (tussen Israël en Iran, met betrokkenheid van de VS). Je had net Venezuela. En je hebt een cowboy-president. Dit is onbekend terrein voor het regime. Ze moeten dit serieus nemen”, zei ze.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu kijkt toe terwijl president Trump journalisten toespreekt tijdens een gezamenlijke persconferentie in Trumps residentie Mar-a-Lago in Florida op 29 december.
(JIM WATSON/AFP via Getty Images)
Er zijn al tekenen dat dat zo is. Woensdag waarschuwde de Iraanse legerchef, generaal-majoor Amir Hatami, voor een preventieve militaire aanval. In een toespraak van het staatspersbureau IRNA zei Hatami dat “de Islamitische Republiek de intensivering van dergelijke retoriek tegen de Iraanse natie als een bedreiging beschouwt en de voortzetting ervan niet zonder reactie zal laten.”
“Ik kan met vertrouwen zeggen dat de bereidheid van de Iraanse strijdkrachten vandaag de dag veel groter is dan vóór de oorlog”, zei hij, terwijl hij beloofde “de hand van elke agressor af te hakken.”
Dat weerspiegelde een soortgelijke strijdlustige verklaring van de Defensieraad van het land dinsdag, waarin werd gezegd dat Iran preventief tegen vijanden zou kunnen optreden als het “objectieve tekenen van dreiging” zou zien en dat “de veiligheid, onafhankelijkheid en territoriale integriteit van Iran “een onschendbare rode lijn” zijn.
De Defensieraad voegde eraan toe dat “de intensivering van de bedreigende en interventionistische retoriek … kan worden opgevat als vijandig gedrag” en een “evenredige, krachtige en beslissende reactie” zou uitlokken.
Een jonge Iraanse vrouw loopt onder een anti-Amerikaans en Israëlisch reclamebord met symbolische afbeeldingen van doodskisten van Amerikaanse en Israëlische soldaten, naast een verklaring van de voorzitter van het Iraanse parlement, Ali Larijani, met de tekst: ‘Pas op met je soldaten’, dinsdag in het centrum van Teheran, Iran.
(Morteza Nikoubazl / NurPhoto via Getty Images)
Toch heeft de Iraanse regering in eigen land een relatief verzoenende toon aangehouden met betrekking tot de recente protesten, waarbij ayatollah Ali Khamenei zaterdag zei dat de kwesties die tijdens de demonstraties naar voren kwamen “geldig” waren, maar dat “door de vijand geprovoceerde huurlingen” anti-regeringsleuzen scandeerden.
En hoewel hij dreigde dat ‘relschoppers op hun plaats moeten worden gezet’, zeggen waarnemers dat de regering haar volledige macht nog niet heeft ingezet tegen demonstranten – een terughoudendheid die mogelijk voortkomt uit angst voor wat Trump zou kunnen doen.
“Het regime heeft lang zijn toevlucht genomen tot het ijzer als eerste bij het onderdrukken van eerdere rondes van landelijke onrust. Maar door dat speelboek meer te herhalen dan het al heeft gedaan om de onvrede te onderdrukken, ontstaat nu de mogelijkheid van een of andere vorm van interventie vanuit het buitenland – en de besluitvormers van Teheran weten waarschijnlijk niet welke geheime of openlijke opties op tafel liggen, en hoe doelgericht of ingrijpend ze kunnen zijn”, zegt Ali Vaez, Iran-projectdirecteur bij de International Crisis Group, een denktank.
“Ondanks al het vertrouwen dat het regime zal uitstralen in zijn vermogen om bedreigingen voor zijn stabiliteit in eigen land en bedreigingen voor zijn veiligheid vanuit het buitenland aan te pakken, moet het zich zeker zorgen maken over zijn vermogen om met beide om te gaan”, zei Vaez.
Hij voegde eraan toe dat voor Trump, die “de wind in de zeilen heeft na de operaties in Caracas, de aantrekkingskracht van verdere interventies met lage kosten en hoge beloning groot kan zijn.”
De toenemende crises komen in een moeilijke tijd voor Teheran. De afgelopen twee jaar heeft het land de systematische ontmanteling gadegeslagen van zijn zogenaamde As van Verzet, een constellatie van gewapende facties en regeringen waarop het kon vertrouwen in de confrontatie met de VS en Israël.
Een blik vanaf een markt in Teheran, Iran, woensdag terwijl mensen winkelen te midden van stijgende prijzen en een snel devaluatie van de munt tijdens de ergste economische crisis van het land sinds 1979.
(Fatemeh Bahrami / Anadolu via Getty Images)
De verwoestende aanvallen van Israël, die de bovenste lagen van de bevolking wegvaagden Het militaire leiderschap van Iranbracht diepgaande mislukkingen van de inlichtingendiensten aan het licht, zelfs toen Amerikaanse aanvallen het nucleaire programma van Teheran vernielden. Door sancties, corruptie en wanbeheer wordt het olierijke land geconfronteerd met endemische water- en elektriciteitstekorten. Intussen zal het verlies van de toegang tot Venezuela, de belangrijkste partner van Iran op het westelijk halfrond en een essentiële bondgenoot bij het doorbreken van de sancties, het isolement van Teheran alleen maar verder versterken.
Toch is de kans klein dat een onthoofdingsaanval, mogelijk gericht tegen Khamenei, een regimeverandering of zelfs een gedragsverandering teweeg zou brengen.
Experts zeggen dat de Islamitische Revolutionaire Garde, die tot taak heeft de regering te verdedigen, de meest georganiseerde strijdmacht in het land blijft en elke oppositiebeweging zou kunnen verslaan. De samenhang tussen de verschillende veiligheidstakken is nog steeds sterk. En de twaalfdaagse oorlog met Isreal spoorde de regering aan om afgevaardigden te hebben in de verschillende commandoketens.
Ondertussen zeggen de Iraanse leiders dat ze niet van plan zijn te onderhandelen.
“Degenen die betoogden dat de oplossing voor de problemen van het land lag in onderhandelingen met de VS, hebben gezien wat er gebeurde. Terwijl Iran met de VS onderhandelde, was de Amerikaanse regering achter de schermen druk bezig met het voorbereiden van oorlogsplannen”, schreef Khamenei zaterdag op X. “Wij zullen niet toegeven aan de vijand.”
Maar hoewel een preventieve aanval door Iran zou kunnen leiden tot een tijdelijk uitstel van de regering in eigen land, zou een dergelijke confrontatie waarschijnlijk het soort militaire actie teweegbrengen dat Teheran wil vermijden.
“Het is een spel waarin Iran geen winnaar zal zijn”, zei Geranmayeh. “Maar wanhopige situaties dwingen tot wanhopige keuzes, en die brengen allemaal hoge kosten met zich mee.”
