Iran, de Verenigde Staten en Israël gingen akkoord met een termijn van twee weken staakt-het-vureneen 11e-uur-deal waardoor de Amerikaanse president Donald Trump zich kon terugtrekken zijn dreigement om een bombardementscampagne te ontketenen dat zou vernietig de Iraanse beschaving. Uren na de aankondiging meldden Iran en de Arabische Golfstaten woensdag nieuwe aanvallen.
Het was niet duidelijk of de sporadische aanvallen voldoende zouden zijn om de deal, die de Amerikaanse vice-president JD Vance ‘fragiel’ noemde, kapot te maken.
Zelfs voordat de nieuwe stakingen werden gemeld, was veel over de deal onduidelijk, omdat de partijen totaal verschillende visies op de voorwaarden presenteerden.
– Iran zei dat de deal het land in staat zou stellen zijn nieuwe praktijk van het in rekening brengen van schepen die de grens passeren te formaliseren Straat van Hormuzmaar de voorwaarden waren niet duidelijk, en evenmin was het duidelijk of schepen zich veilig zouden voelen als ze de cruciale doorvoerroute voor olie zouden gebruiken. Het was ook onduidelijk of enig ander land met deze voorwaarde instemde.
– Pakistan, dat hielp bij het bemiddelen bij de deal, en anderen zeiden dat de gevechten zouden stoppen in Libanon, waar Israël een grondinvasie heeft gelanceerd tegen de door Iran gesteunde militante groep Hezbollah. Israël zei dat dit niet het geval zou zijn, en woensdag werden Beiroet getroffen door aanvallen.
– Het lot van Irans raket- en nucleaire programma’s – waarvan de eliminatie belangrijke doelstellingen waren voor de VS en Israël bij het voeren van oorlog – bleef ook onduidelijk. Trump zei dat de VS met Iran zouden samenwerken om begraven verrijkt uranium te verwijderen, hoewel Iran dat niet bevestigde.
In de straten van Teheran schreeuwden pro-regeringsdemonstranten: “Dood aan Amerika, dood aan Israël, dood aan compromissen!” na de aankondiging van het staakt-het-vuren en verbrandde Amerikaanse en Israëlische vlaggen.
De gezangen onderstreepten de woede die de hardliners bezielt, die zich hebben voorbereid op wat volgens velen een apocalyptische strijd met de Verenigde Staten zou zijn. Trump waarschuwde dinsdag dat “een hele beschaving vanavond zal sterven” als er geen akkoord wordt bereikt.
Wisselende berichten over de voorwaarden van het staakt-het-vuren
Trump zei aanvankelijk dat Iran een ‘werkbaar’ tienpuntenplan had voorgesteld dat zou kunnen helpen de oorlog te beëindigen die de VS op 28 februari met Israël lanceerden. Maar toen er een versie in het Farsi verscheen die aangaf dat Iran door zou mogen gaan met het verrijken van uranium – wat de sleutel is tot het bouwen van een kernwapen – noemde Trump het frauduleus zonder er verder op in te gaan.
Trump suggereerde ook dat Amerikaanse oorlogsschepen ‘rondhangen’ in de Straat van Hormuz, waar in vredestijd 20% van alle verhandelde olie en aardgas doorheen gaat. Dat zou de komende dagen een potentieel vlampunt kunnen zijn.
De eisen van Iran om de oorlog te beëindigen omvatten ondertussen een terugtrekking van Amerikaanse gevechtstroepen uit de regio, het opheffen van de sancties en het vrijgeven van zijn bevroren tegoeden.
In zijn post van woensdag zei Trump: “We zijn en zullen praten over verlichting van tarieven en sancties met Iran.”
Het is niet duidelijk of andere westerse landen daarmee instemmen – en de andere punten zijn waarschijnlijk nonstarters.
Pakistan zei dat de gesprekken om een definitief einde aan de oorlog te bewerkstelligen in Islamabad al vrijdag kunnen beginnen.
Israël steunde het Amerikaanse staakt-het-vuren met Iran, maar premier Benjamin Netanyahu zei begin woensdag dat de deal geen betrekking heeft op de strijd tegen Hezbollah. Het Israëlische leger zei later dat de gevechten en grondoperaties doorgaan.
Hezbollah heeft niet bevestigd of het zich aan het staakt-het-vuren zal houden, hoewel de groep wel heeft gezegd open te staan om bemiddelaars een kans te geven om tot een akkoord te komen. Een functionaris, die sprak op voorwaarde van anonimiteit omdat hij niet bevoegd was om publiekelijk commentaar te geven, zei dat de groep niet zou stoppen met schieten op Israël, tenzij Israël ermee instemde hetzelfde te doen.
Iran en Oman innen verzendkosten in de Straat van Hormuz
Hoewel Iran de verfijning van het Amerikaanse en Israëlische wapentuig of hun dominantie in de lucht niet kon evenaren, bleek zijn vermogen om de Straat van Hormuz sinds het begin van de oorlog te controleren een enorm strategisch voordeel: de wurggreep bracht de wereldeconomie in beroering en verhoogde de druk op Trump, zowel in binnen- als buitenland, om een uitweg uit de impasse te vinden.
Het staakt-het-vuren kan die controle formaliseren – en Iran een nieuwe bron van inkomsten geven.
Het plan staat zowel Iran als Oman toe om vergoedingen te vragen aan schepen die door de zeestraat varen, aldus een regionale functionaris die op voorwaarde van anonimiteit sprak om de onderhandelingen te bespreken waarbij zij direct betrokken waren. De functionaris zei dat Iran het ingezamelde geld zou gebruiken voor de wederopbouw.
Dat zou een einde maken aan tientallen jaren van precedent waarin de zeestraat werd behandeld als een internationale waterweg die vrij was om door te varen en die waarschijnlijk niet acceptabel zal zijn voor de Arabische Golfstaten, die ook moeten herbouwen na herhaalde Iraanse aanvallen op hun olievelden.
De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi zei dat de doorgang door de zeestraat zou worden toegestaan onder Iraans militair beheer – waardoor het beeld van wie de waterweg zou mogen passeren verder wordt vertroebeld.
Niettemin zorgde het nieuws over het staakt-het-vuren ervoor dat de olieprijzen daalden en de aandelen woensdag stegen.
Het lot van de Iraanse nucleaire en raketprogramma’s blijft onduidelijk
Amerikaans-Israëlische aanvallen hebben Iran en zijn leiders getroffen, maar ze hebben de dreigingen die uitgaan van het nucleaire programma van Teheran, zijn ballistische raketten of zijn steun aan regionale bondgenoten, zoals Hezbollah, niet volledig geëlimineerd. De VS en Israël zeiden dat het aanpakken van deze bedreigingen een belangrijke rechtvaardiging was om oorlog te voeren.
Trump zei woensdag dat de VS met Iran zouden samenwerken om verrijkt uranium dat in juni werd begraven tijdens gezamenlijke Amerikaans-Israëlische aanvallen, op te graven en te verwijderen. Hij voegde eraan toe dat sindsdien niets van het materiaal is aangeraakt. Het terughalen zal naar verwachting een intensieve onderneming zijn.
Er was hierover geen bevestiging vanuit Iran.
Teheran heeft jarenlang volgehouden dat zijn nucleaire programma vreedzaam was, ook al verrijkte het uranium tot een zuiverheid van 60%, een korte, technische stap ten opzichte van het niveau voor wapens.
Iran verwees op verschillende manieren naar zijn nucleaire programma in twee versies van het wapenstilstandsplan dat het uitbracht. De versie in het Farsi bevatte de zinsnede “aanvaarding van verrijking” voor zijn nucleaire programma. Die zin ontbrak in de Engelse versies die door Iraanse diplomaten met journalisten werden gedeeld.
Een hoge Israëlische functionaris zei dat de Verenigde Staten het staakt-het-vuren van tevoren met Israël hadden gecoördineerd en zei dat de Israëlische regering “de massale verplettering van de infrastructuur van het regime” heeft toegeschreven aan het veiligstellen van de overeenkomst.
Sprekend op voorwaarde van anonimiteit omdat ze privé-diplomatieke gesprekken bespraken, zei de functionaris dat Washington had toegezegd aan te dringen op de verwijdering van nucleair materiaal en de ontmanteling van het ballistische rakettenprogramma van Iran.
Luchtaanvallen gemeld in de uren nadat de deal is aangekondigd
Kort na de aankondiging van het staakt-het-vuren gaven Bahrein, Israël, Koeweit, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten allemaal waarschuwingen over inkomende raketten uit Iran. Dat vuur hield een tijdje op, maar daarna leken de vijandelijkheden weer op gang te komen.
Volgens de Iraanse staatstelevisie werd een olieraffinaderij op het Iraanse eiland Lavan aangevallen. Volgens het rapport waren brandweerlieden bezig de brand onder controle te krijgen, maar niemand raakte gewond. Er werd niet gezegd wie de aanval lanceerde.
Het eiland is de thuisbasis van een van de terminals die Iran gebruikt om olie en gas te exporteren.
Het Centrale Commando van het Amerikaanse leger reageerde niet op vragen over de aanval.
Korte tijd later vuurde de luchtverdediging van de Verenigde Arabische Emiraten op een inkomend Iraans raketspervuur. De strijdkrachten van Koeweit reageerden ondertussen op een “uitgebreide golf” van drone-aanvallen.
Eind maart waren in Iran ruim 1.900 mensen om het leven gekomen, maar de regering heeft de oorlogstol al dagen niet bijgewerkt.
In Libanon, waar Israël strijdt tegen door Iran gesteunde Hezbollah-militanten, zijn ruim 1.500 mensen gedood. en 1 miljoen mensen zijn ontheemd. Elf Israëlische soldaten zijn omgekomen.
In de Arabische Golfstaten en de bezette Westelijke Jordaanoever zijn ruim twintig mensen om het leven gekomen, terwijl in Israël 23 doden zijn gemeld en 13 Amerikaanse militairen zijn omgekomen.
Associated Press-schrijvers Edie Lederer, Natalie Melzer, Abby Sewell en Aamer Madhani hebben bijgedragen aan dit rapport.
—Bassem Mroue, Jon Gambrell, Samy Magdy en Sam Metz, Associated Press
