Sommige oorlogen beginnen langzaam, terwijl andere snel tot leven komen. Deze racet en transformeert landen, politiek en loyaliteiten in een spectaculair tempo.
Het is nog maar een paar dagen geleden dat Iraanse en Amerikaanse diplomaten in Genève bijeenkwamen om de details van een mogelijk nucleair akkoord te bespreken. Nu is de ayatollah dood, samen met tientallen Iraanse leiders, terwijl Iraanse raketten worden afgevuurd op een reeks landen in deze regio. Het leven komt snel op ons af.
Wat wel duidelijk is, is dat Iran heeft drie ambities en moet ze allemaal tegelijkertijd verwezenlijken.
Ten eerste moet het een nieuwe leider vinden, en een laag mensen die naast hem staan. Die zoektocht wordt, volgens degenen in het land, dermate versneld dat er binnen een week een nieuwe Ayatollah benoemd zou kunnen worden, waardoor er opnieuw een centraal punt kon worden gevestigd.
Ten tweede wil Iran de wereld graag vertellen dat het hier het slachtoffer is – dat het te goeder trouw heeft onderhandeld en is misleid door zijn twee grootste vijanden, Amerika en Iran. Israël.
Het is zeker moeilijk in te zien hoe deze oorlog, onder de voorwaarden van het internationaal recht, als legaal kan worden omschreven. Israël werd schijnbaar niet geconfronteerd met een onmiddellijke dreiging van Iran en de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties gaf geen toestemming voor deze aanval. Bovendien heeft president Trump niet eens geprobeerd de steun van het Congres te verwerven.
Natuurlijk zijn zowel Israël als Amerika zich er terdege van bewust dat de Veiligheidsraad deze actie niet zou hebben gesteund; een veto van Rusland en waarschijnlijk China was onvermijdelijk. Ze zijn zich er ook van bewust dat de status van de VN zelden lager is geweest, waarbij Donald Trump (tot op zekere hoogte) en Benjamin Netanyahu (massaal, herhaaldelijk) de VN bekritiseerden als een mislukte poging.
De derde ambitie van Iran, en de meest openlijke op dit moment, is om van deze oorlog een regionaal conflict te maken. Acht maanden geleden had de twaalfdaagse oorlog vooral te maken met raketbombardementen tussen Israël en Iran. Deze keer is het heel anders.
Lees meer:
Het Iraanse volk vertrok zonder stem toen de communicatie werd verbroken
Deze oorlog heeft enorme gevolgen voor de wereldeconomie
Nu heeft Iran golfstaten verwikkeld en hen herhaaldelijk aangevallen. Puin landde door een Saoedische olieraffinaderij en raketten vlogen in de lucht boven Jordanië. Hezbollah, loyaal aan Khamenei, lanceerde een raketaanval op Israël vanuit Zuid-Libanon, wat een woedende reactie teweegbracht waarbij meer dan dertig mensen om het leven kwamen.
De Straat van Hormuz is vrijwel onbruikbaar geworden, Qatar is gestopt met de verkoop van aardgas en de olieprijs is sterk gestegen. Zelfs een Britse luchtmachtbasis op Cyprus is aangevallen.
De golven van dit conflict verspreiden zich, en dat is precies wat Iran wil: een oorlog die het leven van een groot deel van de wereld ontwricht, allianties op de proef stelt en landen ertoe aanzet aan te dringen op een vroegtijdig einde.
Maar er kan hier een andere tactiek vanuit Iran zijn. Als de overblijfselen van het regime, met name wat er nog over is van de leiding van de Revolutionaire Garde, denken dat hun greep uit het land wordt weggenomen, kunnen ze in de verleiding komen om nog een laatste grootsalvo te lanceren tegen de vele landen die zij als hun vijanden beschouwen.
Het is een angstaanjagend, intimiderend vooruitzicht. Is het haalbaar? Misschien – er wordt zeker al jaren over gesproken. Maar zouden ze het daadwerkelijk doen, of is dit gewoon weer een zorgvuldig samengesteld stuk, een vreselijke dreiging die de Iraniërs maar al te graag in de ether willen laten leven?
Als Iran van koers zou veranderen – of het nu meer autoritair of gematigder zou worden, of zelfs zou overstappen op een geheel nieuwe regeringsvorm – zouden de domino-effecten enorm zijn. Het is in alle opzichten een land van cruciaal belang. En dit is een moeilijke, precaire tijd in een regio die bol staat van langdurige volatiliteit.
“Vertel me hoe dit afloopt” was de uitspraak van generaal Petraeus toen hij werd geconfronteerd met het moeras van Irak, en het blijft een zeer relevante vraag, niet in de laatste plaats vandaag de dag in de Midden-Oosten.
We weten het antwoord eenvoudigweg niet en het is niet duidelijk of Amerika of Israël deze vraag stellen. De lessen uit het verleden zijn dat het gemakkelijk is om een oorlog te beginnen, maar moeilijk om daarna weer op te bouwen. Nu, zelfs nu het Midden-Oosten weergalmt onder het koor van luchtalarmsirenes, wordt de toekomst vorm gegeven. Maar niemand weet precies hoe.
