DUBAI, Verenigde Arabische Emiraten — De opperste leider van Iran drong er zaterdag op aan dat “relschoppers daarna op hun plaats moesten worden gezet”. een week van protesten die de Islamitische Republiek hebben geschokt, waardoor de veiligheidstroepen waarschijnlijk groen licht hebben gekregen om de demonstraties agressief neer te slaan.
De eerste opmerkingen van de 86-jarige ayatollah Ali Khamenei komen op het moment dat het geweld rond de demonstraties, aangewakkerd door de noodlijdende Iraanse economie, minstens tien mensen het leven heeft gekost. De protesten vertonen geen tekenen van stoppen en volgen De Amerikaanse president Donald Trump waarschuwt Iran vrijdag dat als Teheran “vreedzame demonstranten met geweld doodt”, de Verenigde Staten “hen te hulp zullen komen”.
Hoewel het onduidelijk blijft hoe en of Trump zal ingrijpen, leidden zijn opmerkingen tot een onmiddellijke, boze reactie, waarbij functionarissen binnen de theocratie dreigden Amerikaanse troepen in het Midden-Oosten aan te vallen. Ze krijgen ook een nieuw belang nadat Trump zaterdag zei dat het Amerikaanse leger de Venezolaanse president gevangen had genomen Nicolaas Maduroeen oude bondgenoot van Teheran.
De protesten zijn de grootste in Iran sinds 2022, toen de dood van Iran plaatsvond De 22-jarige Mahsa Amini in politiehechtenis gezeten, leidde tot landelijke demonstraties. De protesten zijn echter nog niet zo wijdverspreid en intens als die rond de dood van Amini, die werd vastgehouden omdat ze, naar de zin van de autoriteiten, haar hijab of hoofddoek niet droeg.
De staatstelevisie zond opmerkingen van Khamenei uit voor een publiek in Teheran dat probeerde de zorgen van protesterende Iraniërs die ontsteld waren over de ineenstorting van de rial te scheiden van ‘relschoppers’.
“Wij praten met demonstranten, de functionarissen moeten met hen praten”, zei Khamenei. “Maar het heeft geen nut om met relschoppers te praten. Oproerkraaiers moeten op hun plaats worden gezet.”
Hij herhaalde ook de bewering die voortdurend door functionarissen in Iran werd geuit dat buitenlandse mogendheden zoals Israël of de Verenigde Staten de protesten zouden stimuleren, zonder enig bewijs te leveren. Hij gaf ook “de vijand” de schuld van de instortende Iraanse rial.
“Een groep mensen die door de vijand zijn opgehitst of ingehuurd, staan achter de handelaars en winkeliers en roepen leuzen tegen de islam, Iran en de Islamitische Republiek”, zei hij. “Dit is het allerbelangrijkste.”
Tot de Iraanse paramilitaire Revolutionaire Garde behoort ook de geheel uit vrijwilligers bestaande Basij-troepenmacht, waarvan de motorrijdende leden met geweld protesten als de Groene Beweging van 2009 en de demonstraties van 2022 hebben neergeslagen. De Garde antwoordt alleen op Khamenei.
Er wordt aangenomen dat functionarissen van de harde lijn in het land hebben aangedrongen op een agressievere reactie op de demonstraties, nu president Masoud Pezeshkian gesprekken heeft gezocht om tegemoet te komen aan de eisen van de demonstranten.
Maar bloedige repressie van de veiligheid volgt vaak op dergelijke protesten. Bij protesten tegen een stijging van de benzineprijs in 2019 kwamen naar verluidt meer dan 300 mensen om het leven. Bij het harde optreden tegen de Amini-protesten van 2022, dat maanden duurde, kwamen ruim 500 mensen om het leven en werden ruim 22.000 mensen gearresteerd.
“Iran heeft geen georganiseerde binnenlandse oppositie; demonstranten handelen waarschijnlijk spontaan”, zei de Eurasia Group vrijdag in een analyse. “Hoewel de protesten zouden kunnen voortduren of groter zouden kunnen worden (vooral omdat de economische vooruitzichten van Iran somber blijven), behoudt het regime een groot veiligheidsapparaat en zou het dergelijke afwijkende meningen waarschijnlijk onderdrukken zonder de controle over het land te verliezen.”
Twee sterfgevallen in de nacht van zaterdag op zaterdag brachten een nieuw niveau van geweld met zich mee. In Qom, de thuisbasis van de belangrijkste sjiitische seminaries van het land, ontplofte een granaat, waarbij een man om het leven kwam, zo meldde de staatskrant IRAN. Het citeerde veiligheidsfunctionarissen die beweerden dat de man de granaat droeg om mensen in de stad aan te vallen, zo’n 130 kilometer ten zuiden van de hoofdstad Teheran.
Online video’s uit Qom lieten naar verluidt ’s nachts branden op straat zien.
De tweede dood vond plaats in de stad Harsin, zo’n 370 kilometer ten zuidwesten van Teheran. Daar, aldus de krant, stierf een lid van de Basij, de geheel uit vrijwilligers bestaande tak van de Iraanse paramilitaire Revolutionaire Garde, bij een vuurwapen- en mesaanval in de stad in de provincie Kermanshah.
Demonstraties hebben meer dan 100 locaties in 22 van de 31 Iraanse provincies bereikt, meldde het in de VS gevestigde Human Rights Activists News Agency.
Bij de protesten, die wortel schoten in economische kwesties, hoorden demonstranten ook tegen de Iraanse theocratie zingen. Teheran heeft in de maanden daarna weinig geluk gehad bij het ondersteunen van zijn economie de juni-oorlog met Israël waarin de VS bombardeerden ook Iraanse nucleaire locaties in Iran.
Iran zei onlangs van wel niet langer uranium verrijken op welke plek dan ook in het land, in een poging het Westen duidelijk te maken dat het open blijft voor mogelijke onderhandelingen over zijn atoomprogramma om de sancties te versoepelen. Die gesprekken moeten echter nog plaatsvinden, zoals Trump en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu hebben gedaan waarschuwde Teheran tegen het opnieuw samenstellen van zijn atoomprogramma.
