BEIROET — Terwijl gewonde anti-regeringsdemonstranten tijdens de bijeenkomst een Iraans ziekenhuis binnenstroomden het optreden van de afgelopen maandhaastte een jonge arts zich naar de eerste hulp om een man van in de veertig te helpen behandelen die van dichtbij in het hoofd was geschoten.
Toen de dokter en anderen probeerden de man te reanimeren, kwam een groep gewapende, veiligheidsagenten in burger blokkeerden hen de weg en duwden sommigen terug met hun geweren, vertelde de dokter aan The Associated Press.
“Ze omsingelden hem en lieten ons niet verder gaan”, zei de dokter in de noordelijke stad Rasht.
Minuten later was de man dood. De agenten stopten zijn lichaam in een zwarte lijkzak. Later stapelden ze het en andere lichamen achter in een busje en reden weg.
Dit was geen geïsoleerd incident.
In de loop van een paar dagen begin januari zwermden agenten in burger in ziekenhuizen in meerdere steden rond om de duizenden gewonden te behandelen die waren gevallen door Iraanse veiligheidstroepen die op de menigte schoten om de mensen neer te slaan. massale protesten tegen de 47 jaar oude Islamitische Republiek. Deze agenten hielden de zorg aan demonstranten in de gaten en belemmerden ze soms, intimideerden het personeel, grepen demonstranten en namen de doden mee in lijkzakken. Tientallen artsen werden gearresteerd.
Dit verhaal is gebaseerd op AP-interviews met drie artsen in Iran en zes Iraanse medische professionals die in het buitenland wonen en in contact staan met collega’s ter plaatse; rapporten van mensenrechtengroeperingen; en AP’s verificatie van meer dan een dozijn video’s die op sociale media zijn geplaatst. Alle artsen in Iran spraken op voorwaarde van anonimiteit, uit angst voor vergelding.
De AP werkte samen met Mnemonic, een in Berlijn gevestigde organisatie, om online video’s, berichten en ander materiaal met betrekking tot geweld in ziekenhuizen te identificeren.
De artsen in Iran en in het buitenland zeiden dat het niveau van wreedheid en militarisering van de gezondheidszorg ongekend was in een land dat al tientallen jaren te maken heeft met hardhandig optreden tegen afwijkende meningen en toezicht op openbare instellingen. In ten minste één geval schoten sluipschutters op het dak van een ziekenhuis in de noordelijke stad Gorgan op naderende patiënten, volgens een getuigenverslag van IIPHA, een in de VS gevestigde vereniging van Iraanse gezondheidszorgprofessionals.
Het Iran Human Rights Center, gevestigd in Oslo, heeft meerdere accounts gedocumenteerd vanuit ziekenhuizen van veiligheidsagenten die medische zorg verhinderden, patiënten uit beademingsapparatuur haalden, artsen lastigvielen en demonstranten vasthielden.
“Het is systematisch”, zegt Amiry-Moghaddam, een Iraans-Noorse neurowetenschapper die de groep heeft opgericht. “En we hebben dit patroon nog niet eerder meegemaakt.”
De regering heeft de protesten en het daaropvolgende geweld toegeschreven aan gewapende, door het buitenland gesteunde ‘terroristen’.
Woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid, Hossein Kermanpour, ontkende berichten over het voorkomen van behandelingen of het weghalen van demonstranten uit ziekenhuizen, en noemde deze “onwaar, maar ook fundamenteel onmogelijk.” Hij werd in de staatsmedia geciteerd en zei dat alle gewonden werden behandeld “zonder enige discriminatie of inmenging in politieke opvattingen.” De Iraanse missie bij de Verenigde Naties reageerde niet onmiddellijk op een verzoek om commentaar op de doktersrekeningen.
Het harde optreden, dat op 8 en 9 januari zijn hoogtepunt bereikte, was de dodelijkste sinds de Islamitische Republiek in 1979 aan de macht kwam. Een volledige tol aan slachtoffers en andere details kwam langzaam aan het licht vanwege internetbeperkingen die door de autoriteiten waren opgelegd.
Het Human Rights Activists News Agency zegt dat het meer dan 7.000 doden heeft bevestigd en dat het nog duizenden meer onderzoekt. De regering heeft erkend dat er meer dan 3.000 doden zijn gevallen, hoewel zij de dodelijke slachtoffers als gevolg van onrust uit het verleden te laag heeft geteld of niet heeft gerapporteerd.
Toen het harde optreden eenmaal begon, zei de dokter in Rasht dat hij 66 uur in een hel had doorgebracht, waarbij hij elke dag naar een andere instelling verhuisde om de gewonden te helpen – eerst een traumacentrum, daarna een ziekenhuis en ten slotte een privékliniek.
Op 8 januari “zou elke 15 tot 30 minuten de hele afdeling spoedeisende hulp worden geleegd en vervolgens opnieuw worden gevuld met nieuwe patiënten”, zei de arts.
Op 9 januari werd het nog erger, omdat wonden door scherpe munitie steeds vaker voorkwamen en veiligheidsagenten dreigender werden.
Agenten brachten gewonde demonstranten binnen en hielden hen in de gaten terwijl het personeel aan het werk was, zei de dokter. Ze stormden de afdelingen binnen, gewapend met automatische geweren, bedreigden het personeel, filmden patiënten en controleerden documenten.
Toen het tijd werd om een patiënt te ontslaan, zei hij, “zouden ze iedereen meenemen waarvan werd bevestigd dat hij een demonstrant was.”
Op een gegeven moment brachten veiligheidsagenten het lichaam van een dode man binnen, met zijn handen voor zijn lichaam geboeid. Hij had kogelschoten in zijn buik en borst en een duidelijke schotwond in het hoofd, zei hij.
Hij herkende de man onmiddellijk. Enkele ogenblikken eerder had zijn familie zijn foto door het ziekenhuis laten zien, met de vraag of hij was opgenomen.
Amnesty International heeft geloofwaardige berichten ontvangen dat er gerichte schietpartijen op demonstranten van dichtbij hebben plaatsgevonden, en “op een veel grotere schaal” dan bij eerdere repressie tegen protesten, aldus Raha Bahereini, Iran-onderzoeker van de groep. Twee door AP geverifieerde video’s tonen de lichamen van demonstranten met schoten van dichtbij en medische apparatuur die op hun lichamen is aangesloten.
De dokter zei dat hij en ander personeel probeerden gewonde demonstranten te verbergen door valse diagnoses in ziekenhuisdossiers op te nemen. Geweerschoten in de buik werden geïdentificeerd als buikpijn; gebroken botten werden geregistreerd als een valongeval. Eén patiënt die in de geslachtsorganen was geschoten, werd geïdentificeerd als een urologiepatiënt.
“We wisten dat wat we ook voor de patiënten deden, ze niet veilig zouden zijn zodra ze het ziekenhuis verlieten”, zei hij.
De AP kon het verslag van de arts over de gebeurtenissen in het ziekenhuis in Rasht niet onafhankelijk bevestigen. Maar het was in overeenstemming met de andere berichtgeving van AP.
De AP verifieerde video’s die vanuit vier ziekenhuizen waren gepost als een momentopname van de activiteiten van de Iraanse veiligheidstroepen. Mnemonic verzamelde tientallen video’s, berichten en andere verhalen waaruit blijkt dat er troepen aanwezig waren in en rond negen ziekenhuizen, waarbij in sommige gevallen geweren en traangas werden afgevuurd. Mnemonic bewaart sinds 2022 digitaal bewijs van mensenrechtenschendingen in Iran en creëert samen met partners een archief van meer dan 2 miljoen documenten.
Eén door AP geverifieerde video laat zien dat veiligheidsagenten glazen toegangsdeuren inbreken in het Imam Khomeini-ziekenhuis in de westelijke stad Ilam. Vervolgens stormden ze met hun geweren door de gangen en schreeuwden tegen mensen.
Het ministerie van Volksgezondheid vertelde de staatsmedia dat het het incident onderzocht en zei dat het zich inzet voor de bescherming van medische centra, personeel en patiënten.
Andere door AP geverifieerde video’s tonen een sterke aanwezigheid van veiligheidstroepen die drie ziekenhuizen in Teheran omsingelen, traangas afvuren en demonstranten achtervolgen.
Andere artsen werkten in clandestiene centra om de gewonden te behandelen, buiten het bereik van de autoriteiten.
In de nacht van 8 januari was een 37-jarige algemeen chirurg uit eten in Teheran toen hij een telefoontje kreeg van een professionele vriend van wie hij al jaren niets meer had gehoord. De vriendin, een oogarts, sprak in vage termen, maar de angst in haar stem maakte duidelijk dat ze zijn hulp dringend nodig had. Ze gaf hem een adres.
Vlak voor middernacht reed hij naar het adres, een kliniek voor cosmetische ingrepen. Binnen vond hij de lobby omgetoverd tot een traumaafdeling, met meer dan dertig gewonde mannen, vrouwen, kinderen en ouderen op de banken en op de met bloed bedekte vloer, schreeuwend en huilend.
De chirurg heeft daar bijna vier dagen doorgebracht en meer dan negentig mensen behandeld, schat hij, terwijl vrijwilligers nog meer gewonden binnenbrachten. In eerste instantie was het alleen hij, de oogarts, een tandarts en twee verpleegsters.
Hij gebruikte kartonnen dozen en stukjes zacht metaal als spalken voor gebroken botten. Zonder verdoving of sterke pijnstillers gebruikte hij zwakkere zetpilpijnstillers. De kliniek had geen bloedtoevoer of transfusiemogelijkheden, dus diende hij infuus toe om ze te rehydrateren en hun bloeddruk te verhogen, een proces dat uren duurde.
Op een gegeven moment die nacht werden de telefoonlijnen afgesloten en twaalf uur lang kon hij geen hulp meer inroepen. Ze konden geen patiënten naar ziekenhuizen sturen uit angst dat ze zouden worden gearresteerd.
Een vrouw, van in de dertig, was geraakt door een vogel die van dichtbij was neergeschoten, waarbij het gehemelte en het gebied rond haar neus en onder haar ogen waren verwoest, herinnerde de chirurg zich.
Een jonge man van in de twintig was met scherpe munitie in zijn elleboog neergeschoten, waardoor deze verbrijzelde. De chirurg hechtte de wonden, maar wist dat de arm geamputeerd zou moeten worden.
Een gezin van vier – een moeder, vader en hun 8- en 10-jarige kinderen – zaten allemaal vol met pellets, zei de chirurg. De oudere jongen had tientallen kogeltjes in zijn gezicht, maar verbazingwekkend genoeg kwamen er geen in zijn ogen terecht.
Op de ochtend van 9 januari begonnen de telefoonlijnen weer te werken en nam de chirurg contact op met artsen die hij vertrouwde om patiënten naar hen door te verwijzen. Eerst moest hij ervoor zorgen dat alle kogels en kogels uit hun lichaam waren verwijderd, zodat ze niet in het ziekenhuis zouden worden vastgehouden. Hij schreef verwijsbrieven waarin stond dat de patiënten een auto-ongeluk hadden gehad.
De chirurg riep drie andere artsen op om te helpen in de verborgen kliniek. Toen er nieuwe gewonden werden binnengebracht, applaudisseerden de gestabiliseerde patiënten en lieten ze overwinningstekens zien, zei hij.
“Ze begonnen de sfeer op te vrolijken door hun pijn…. Ik kon dat moment gewoon niet geloven,” zei de chirurg met brekende stem. “Het was zo menselijk.”
Geen van de gewonden stierf in de kliniek, hoewel er twee dode lichamen met schotwonden in het hoofd werden binnengebracht, zei hij. De AP kon het verslag van de chirurg over de gebeurtenissen in de kliniek niet onafhankelijk bevestigen.
Sinds 9 januari zijn minstens 79 beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg gearresteerd, waaronder een tiental medische studenten, volgens Homa Fathi, een Iraanse tandarts die een Ph.D. in Canada en lid van IIPHA die sinds 2022 toezicht houdt op de acties van de Iraanse regering tegen gezondheidswerkers. Veel van de gedetineerden werden beschuldigd van verzet tegen bevelen van veiligheidsagenten of andere aanklachten in verband met het verlenen van medische zorg aan demonstranten, zei Fathi.
Ongeveer dertig zijn vrijgelaten, de meesten op borgtocht, maar velen van hen worden nog steeds aangeklaagd, waaronder één die wordt beschuldigd van ‘oorlog voeren tegen God’, een aanklacht waarop de doodstraf staat, zei Fathi. De autoriteiten houden ook sommige artsen thuis onder toezicht om ervoor te zorgen dat ze geen gewonde demonstranten ontvangen of bezoeken – een ongekend niveau van controle, zei ze.
De chirurg die demonstranten in de geheime kliniek behandelde, zei dat hij verrast was dat veiligheidstroepen die locatie nooit bestormden om arrestaties te verrichten.
Maar sindsdien hebben er arrestaties plaatsgevonden. Twee gezondheidswerkers die zich vrijwillig in de kliniek meldden, werden uit hun huizen gehaald, zei de chirurg.
“Ik wacht ook.”
