In de eerste weken van de Russische invasie van Oekraïne raakten miljoenen Oekraïners ontheemd in een van de snelste massabewegingen van mensen in de recente geschiedenis. Treinstations werden schuilplaatsen. Theaters werden hulpcentra. Grenzen werden wachtkamers voor verdriet. Journalisten gingen de tegenovergestelde kant op, richting onzekerheid, omdat zonder getuigen ontheemding statistieken wordt en oorlog abstractie.
Ik was een van hen en rapporteerde samen met mijn collega en vriend, Brent Renaud.
Op 13 maart 2022 staken we het overgebleven deel van een verwoeste brug over naar Irpin, een buitenwijk ten noorden van Kiev waar gezinnen het Russische bombardement ontvluchtten. Oekraïense soldaten hielpen ouderen, kinderen en gewonden over verwrongen beton en betonstaal te bewegen, waarbij ze het weinige dat ze hadden kunnen redden, droegen. Honden dwaalden tussen verlaten auto’s. Het geluid van artillerie weergalmde in de verte – een ritme dat al snel het achtergrondgeluid van oorlog wordt.
Als doorgewinterde journalisten hadden Brent en ik de afgelopen jaren de ontheemding gedocumenteerd: migranten die rivieren overstaken in Midden-Amerika, vluchtelingen die door kampen in Griekenland trokken, gezinnen die ontworteld waren door orkanen en conflicten in heel Amerika. Beweging was het verhaal geworden dat we volgden. In Oekraïne voelde die beweging sneller, zwaarder en onomkeerbaar.
Minuten nadat we een rit hadden geaccepteerd van een lokale chauffeur die aanbood ons naar een evacuatiepunt te brengen, barstte er geweervuur los. Ik herinner me het geluid van brekend glas, kogels die door metaal scheuren, het instinct om mijn gezicht tegen de vloer van de auto te drukken. Toen het voertuig stopte, lag Brent onderuitgezakt naast de bestuurder, bloedend uit zijn nek. Ik probeerde het bloeden met mijn handen te stoppen. Hij was al bewusteloos.
Dat was het moment waarop ik niet langer slechts een waarnemer was.
Brent geloofde diep in de verantwoordelijkheid van journalisten om de geschiedenis te documenteren en getuigenis af te leggen. We ontmoetten elkaar als fellows op Harvard en bouwden een vriendschap op, gebaseerd op werk dat ernaar streefde lijden op afstand zichtbaar te maken zonder spektakel. We zijn naar rampen toegereden in plaats van ervan weg te gaan – niet uit moed, maar uit de gedeelde overtuiging dat het publiek recht heeft op verslagen uit de eerste hand, op nauwkeurige informatie over gebeurtenissen die hun leven en toekomst bepalen.
Vier jaar geleden werd hij de eerste Amerikaanse journalist gedood in Oekraïne na de invasie.
Wanneer journalisten worden vermoord omdat ze het nieuws hebben gerapporteerd, moeten we ervoor zorgen dat de waarheid niet ook het slachtoffer wordt. Als u zich alleen op individueel verlies concentreert, riskeert u de grotere waarheid te verdoezelen. De dood van Brent was geen geïsoleerde tragedie.
In conflicten over de hele wereld worden journalisten in alarmerend tempo gewond, vastgehouden en gedood. Een rapport gepubliceerd door het Comité ter Bescherming van Journalisten onlangs gevonden dat 2025 voor de pers het dodelijkste jaar ooit was, met wereldwijd 129 vermoorde journalisten en mediamedewerkers. Sinds het begin van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne en de moord op Brent zijn ruim 400 journalisten en mediawerkers gedood wereldwijd.
Journalisten worden vaak omschreven als neutrale waarnemers, maar oorlog maakt dat idee kwetsbaar. De grens tussen het documenteren van geweld en er deel van uitmaken, kan binnen enkele seconden verdwijnen. Beschermende vesten, persmarkeringen en ervaring garanderen geen veiligheid. Wat zij garanderen is blootstelling.
In de maanden na de aanval, zoals ik hersteld Na meerdere operaties worstelde ik met een vraag die bij veel overlevenden bekend was: waarom hij en ik niet? Het schuldgevoel van de overlevende is niet dramatisch. Het is repetitief. Het leeft in kleine details: een stoel in een auto, een snel genomen beslissing, een herinnering die zich herhaalt zonder resolutie.
Tijdens de invasie van Oekraïne zag de wereld beelden van gezinnen die vernielde bruggen overstaken, massagraven blootgelegd en steden in puin gelegd. Deze beelden vormden het publieke begrip, de beleidsdebatten en de humanitaire respons. Ze bestonden omdat een journalist dichtbij genoeg stond om ze vast te leggen.
De kosten van die nabijheid zijn vaak onzichtbaar.
Ik herinner me de evacuatietrein die Kiev dagen na de aanval verliet. Ik besefte toen dat ik niet meer achter de camera stond. Ik was een andere persoon die werd geëvacueerd, een ander lichaam dat door een conflict werd verplaatst. Oorlog herschikt de rollen zonder waarschuwing.
Vaak denk ik terug aan de laatste momenten voor de aanval, het gewone gesprek in de auto, de veronderstelling dat we de dag zouden afmaken en verder zouden werken. Oorlog onderbreekt de tijd zonder waarschuwing. Wat overblijft zijn fragmenten: een stoel, een geluid, het gewicht van een camera, de herinnering aan een vriend wiens leven werd bepaald door aandacht te schenken aan anderen.
In de jaren daarna werd het proberen betekenis te geven aan die dag een deel van het werk zelf. Brents leven en dood zijn nu het onderwerp van de documentaire ‘Armed Only With a Camera’, die ik heb geproduceerd. Het maken van de film betekende het confronteren van pijnlijke beelden en herinneringen, maar we kozen er bewust voor om niet weg te kijken. We hebben de wreedheid van de oorlog niet verzacht of de realiteit van de dood van Brent verborgen gehouden, omdat het geweld waar journalisten getuige van zijn – en soms ook ondergaan – precies is waar de wereld vaak voor wordt beschermd. Getuigenis afleggen vereist eerlijkheid, zelfs als dat ongemakkelijk is.
Tegenwoordig worden in de VS gevestigde journalisten geconfronteerd met omstandigheden die ooit een weerspiegeling zouden kunnen zijn van de oorlogsgebieden die we in het buitenland hebben besproken. Tegelijkertijd valt de erosie van het vertrouwen in de pers samen met een groeiende tolerantie voor aanvallen op degenen die oorlog documenteren.
Ik keer nog steeds terug naar de plaatsen waar beweging de levens, grenzen, evacuatieroutes en gemeenschappen die in onzekerheid leven bepaalt, niet omdat de vragen antwoorden hebben, maar omdat het documenteren de verdwijning tegengaat. Brent begreep dit instinctief. Het werk ging nooit over herkenning; het ging over aanwezigheid.
Journalistiek stopt het geweld niet. Maar het maakt ontkenning moeilijker. Het creëert een record dat niet gemakkelijk kan worden gewist.
Dat is de verantwoordelijkheid die Brent droeg. Het is degene die veel journalisten nu nog steeds bij zich dragen, alleen gewapend met een camera en de overtuiging dat de waarheid ertoe doet.
Juan Arredondo is een fotojournalist en producent van ‘Armed Only With a Camera: The Life and Death of Brent Renaud.’
