De mogelijkheid van een krachtige Amerikaanse overname van Groenland roept veel ongekende vragen op – waaronder hoe Canada, de Europese Unie En NAVO zou kunnen reageren of zelfs wraak kunnen nemen op een ogenschijnlijke bondgenoot.
Een bijeenkomst op hoog niveau tussen Groenlandse, Deense en Amerikaanse functionarissen deze week loste het “fundamentele meningsverschil” over de soevereiniteit van het gebied niet op, maar maakte wel de weg vrij voor meer gesprekken. Het Witte Huis maakte donderdag duidelijk dat de wens van de Amerikaanse president Donald Trump om Groenland te controleren na de bijeenkomst niet is veranderd.
“Hij wil dat de Verenigde Staten Groenland verwerven. Hij denkt dat het in onze beste nationale veiligheid is om dat te doen”, zei persvoorlichter Karoline Leavitt van het Witte Huis.
Denemarken en de Europese bondgenoten sturen meer troepen naar het gebied als machtsvertoon en om blijk te geven van hun inzet voor de veiligheid in het Noordpoolgebied.
Deskundigen zeggen dat er andere, niet-militaire maatregelen beschikbaar zijn in het geval van een Amerikaanse annexatie of invasie van Groenland, of die op zijn minst zouden kunnen worden bedreigd in een poging Trump zover te krijgen dat hij zich terugtrekt.
Of die economische maatregelen ook daadwerkelijk worden ingezet, is een andere zaak, zeggen de deskundigen.
“Ik denk dat het hoogst onwaarschijnlijk blijft dat we het punt zullen bereiken waarop we serieus de gevolgen van een Amerikaanse aanval op Groenland moeten bespreken”, zegt Otto Svendsen, associate fellow bij het Europa, Rusland en Eurasia Programma van het Centrum voor Strategische en Internationale Studies.
“Het blijft dus een noodplanning voor een hoogst onwaarschijnlijke gebeurtenis. Dat gezegd hebbende… Denemarken zou zeker alles doen wat in zijn macht ligt om een zeer robuust Europees antwoord te bewerkstelligen.”
Dit is wat dat met zich mee zou kunnen brengen.
EU-handel, technologische verstoringen?
Deskundigen zijn het erover eens dat de grootste knelpunten die in de VS kunnen worden gebruikt de handel en technologie omringen.
De handelscommissie van het Europees Parlement debatteert momenteel over de vraag of de uitvoering van de handelsovereenkomst die afgelopen zomer tussen Trump en de EU is ondertekend, moet worden uitgesteld om te protesteren tegen de bedreigingen tegen Groenland. Dat meldde Reuters woensdag.
Veel wetgevers hebben geklaagd dat de deal scheef is, waarbij de EU verplicht is de meeste invoerrechten te verlagen, terwijl de VS vasthouden aan een breed tarief van 15 procent voor Europese goederen.
Ontvang het laatste nationale nieuws
Voor nieuws dat van invloed is op Canada en de rest van de wereld kunt u zich aanmelden voor de laatste nieuwswaarschuwingen die rechtstreeks aan u worden verzonden wanneer ze zich voordoen.
Een nog gedurfder zet zou een trigger zijn het anti-dwanginstrument van de EU – bekend als de ‘handelsbazooka’ – die het blok in staat zou stellen niet-lidstaten te treffen met tarieven, handelsbeperkingen, verboden op buitenlandse investeringen en andere straffen als blijkt dat dat land dwingende economische maatregelen gebruikt.
Hoewel de verordening dwang definieert als ‘maatregelen die de handel en investeringen beïnvloeden’, zei Svendsen dat het ook mogelijk kan worden gebruikt in een diplomatiek of territoriaal geschil.
“EU-advocaten hebben de afgelopen jaren bewezen zeer creatief te zijn”, zei hij.
David Perry, president van het Canadian Global Affairs Institute, zei echter in een e-mail dat economische maatregelen tegen de VS onwaarschijnlijk zijn “gezien de enorme asymmetrie in de defensie- en economische relaties tussen de VS” en andere westerse landen.
“Elke vorm van sanctie tegen de VS heeft geen zin, om dezelfde reden dat zij anderen tarieven kunnen opleggen: zij hebben de macht,” voegde Perry eraan toe.
Amerikaanse technologiebedrijven targeten?
Het meest waarschijnlijke – en potentieel minst schadelijke – scenario voor vergelding in het geval van een aanval op Groenland, zei Svendsen, zouden boetes of verboden zijn tegen Amerikaanse technologiebedrijven als Google, Meta en X die in Europa actief zijn.
Dat komt omdat de regering-Trump bijzondere aandacht heeft besteed aan het voorkomen van wat zij ‘aanvallen’ op Amerikaanse bedrijven noemen door buitenlandse regeringen die hun online-inhoud willen reguleren of hun inkomsten willen belasten, wat heeft geleid tot oproepen aan Canada, Groot-Brittannië en de EU om wetten zoals belastingen op digitale diensten in te trekken.
“Ik denk dat dit een heel slimme en gerichte manier zou zijn om de economische belangen heel dicht bij de president te brengen, terwijl de directe impact op de Europese economie tot een minimum wordt beperkt”, zei Svendsen, die een dergelijke stap “laaghangend fruit” noemde.
Hij vergeleek ook een toekomstig verbod op Amerikaanse technologieplatforms met de manier waarop Europa zich na de grootschalige invasie van Oekraïne in 2022 van het Russische gas wilde losmaken.
“Als je destijds tegen iemand had gezegd dat Europa zich feitelijk binnen een periode van twee jaar van zijn afhankelijkheid van Russisch gas zou ontdoen, zou dat als volkomen onmogelijk zijn beschouwd”, zei hij.
“Het zou op de korte termijn zeker pijnlijk zijn om de Europese economie los te maken van Amerikaanse technologie, maar ze hebben in het verleden bewezen dat ze snel van die afhankelijkheden af kunnen komen als er politieke wil achter zit.”
Een vijandige Amerikaanse overname van Groenland zou het ‘einde’ van de NAVO-alliantie betekenen. Dat hebben experts en Europese leiders gezegd.
Trump heeft zelf erkend dat het een ‘keuze’ zou kunnen zijn tussen het behoud van de alliantie of het verwerven van Groenland.
Er is geen bepaling in het NAVO-oprichtingsverdrag die de mogelijkheid regelt dat een NAVO-lid grondgebied van een ander lid overneemt, en hoe het bondgenootschap op een dergelijke daad moet reageren.
Een NAVO-woordvoerder zei tegen Global News dat het niet zou “speculeren op hypothetische scenario’s” als hem werd gevraagd hoe het mogelijk zou kunnen handelen.
“Niets van dit alles zou in NAVO-betekenis uitvoerbaar zijn”, zei Perry. “Het is een alliantie die is georganiseerd om de VS aan de Europese veiligheid te binden, en draait om de VS. Er is dus geen scenario dat de NAVO dat de VS aandoet”
Denemarken en andere Europese landen zouden als mogelijke reactie actie kunnen ondernemen om Amerikaanse militaire bases in hun land te verkleinen of te sluiten, zeggen experts.
Balkan Devlen, een senior fellow bij het Macdonald-Laurier Instituut en directeur van het Transatlantic Program, zei in een interview dat een Amerikaanse annexatie van Groenland Canada zou dwingen zich volledig te concentreren op het versterken van zijn verdediging in het Noordpoolgebied.
Dat kan onder meer inhouden dat wordt geprobeerd zich los te koppelen van NORAD, het gezamenlijke noordelijke defensienetwerk met de VS, ten gunste van een puur binnenlands Noordpoolcommando, zei hij – hoewel dat proces jaren zou duren en van Canada zou vereisen dat het de defensie-uitgaven nog verder zou verhogen.
“Laat vijf procent (van het bbp) buiten beschouwing – we zullen waarschijnlijk zeven, acht, negen procent aan defensie-uitgaven moeten uitgeven om zoiets te kunnen doen,” zei hij. “Het is niet eens duidelijk dat we genoeg mensen zullen hebben om dat te doen.”
Devlen voegde eraan toe dat elke vergeldingsactie, militair of financieel, doelgericht moet zijn en in verhouding moet staan tot wat de VS doet.
“Het probleem met nucleaire opties is dat als je het eenmaal gebruikt, het weg is”, zei hij. “En als het de andere partij niet de schade aanricht of de gedragsverandering teweegbrengt, heb je feitelijk veel invloed verloren en zou je zelf nog veel meer verlies kunnen lijden.”
