Als een krachtige sneeuwstorm de oostkust bedekt met sneeuw, bereidt een andere natuurkracht zich voor om de koude straten van Manhattan over te nemen.
De uit Los Angeles afkomstige singer-songwriter Gaby Moreno maakt haar Broadway-debuut als Persephone, de hoofdrolspeelster van de Tony Award-winnende musical van Anaïs Mitchell.Hadestown”, begint dinsdag in het Walter Kerr Theatre in New York City.
‘Hadestown’, een hervertelling van de Griekse mythen van Hades en Persephone, maar ook van Orpheus en Eurydice, onderzoekt thema’s als klimaatverandering op een met New Orleans jazz en Amerikaanse folk beladen soundtrack en zal openen op het moment dat New York de strenge winter achter zich laat. Moreno, 44, neemt een videogesprek van The Times tijdens haar tweede repetitiedag, terwijl ze Persephone leert spelen, de godin van de lente – en in dit stuk een in wijn dronken weelderig.
“De eerste paar minuten dacht ik: ‘Kan ik dit doen? Ik voel me een kluns’, zegt ze over de zwaaiende stappen van haar personage, bedoeld om de dronken godin te onderscheiden, die haar tijd verdeelt tussen de onderwereld en het oppervlak van de aarde.
“Ik ben nog nooit dronken geweest omdat ik de smaak van alcohol niet lekker vind”, zegt Moreno giechelend. “Maar er zijn veel nummers waar ik dronken aan het zingen en dansen ben, dus dat is het acteergedeelte.”
Als theatrale vertolker van haar eigen liedjes voelt Moreno zich stevig in haar element op Broadway. Maar ze arriveert als een gedecoreerde muzikant die Latijns-Amerikaanse, blues- en soultradities heeft verweven in negen tweetalige albums – waaronder haar Grammy Award-winnende akoestische album ‘X Mí (Vol. 1)’ uit 2024.
Voor Moreno, geboren in Guatemala City, ontstond de passie voor muziektheater tijdens een reis naar New York City met haar familie toen ze 13 jaar oud was. Toen zagen ze “Les Misérables” en “The Phantom of the Opera” op Broadway.
“Ik ging terug naar huis (naar Guatemala) en dacht: dit is een droom van mij”, herinnert ze zich.
Maar de reis naar de Big Apple verlichtte ook een ander pad voor Moreno. Toen was ze nog maar een katholiek schoolmeisje met sterrenogen. Ze herinnert zich dat ze over Times Square liep en een vrouw op straat hoorde zingen in een stijl die haar onbekend was. Nieuwsgierig ging ze naar de straatmuzikant om te vragen wat voor soort muziek ze zong; het was de blues, zegt ze.
Moreno scoorde bluesverzamelalbums die ze mee zou nemen naar haar geboorteland Guatemala. Opgesloten in haar slaapkamer was het eerste nummer dat werd gespeeld Koko Taylor’s vertolking uit 1965 van ‘Wang Dang Doodle’, het feestlied dat oorspronkelijk door Willie Dixon was gecomponeerd.
“Dat is het moment dat ik nooit zal vergeten”, zegt Moreno.
Ze absorbeerde elke cadans van de Afro-Amerikaans folkgenre, gefascineerd door de betoverende zang van bluesiconen uit de jaren twintig als Bessie Smith en Ma Rainey, maar ook door heldere jazzballads van Ella Fitzgerald, Billie Holiday en Nina Simone.
“Elke muzikant moet altijd proberen de wortels te vinden om te zien waar dat allemaal vandaan komt”, zegt Moreno over haar vroege muzikale verkenningen. “Misschien ontdek je iets compleet nieuws.”
Moreno groeide op als de trotse dochter van Lucy Bonilla, een van de meest charmante radiozenders van Guatemala, en speelde samen met haar moeder en zussen in een reeks brutale Salvadoraanse kruidenreclame. Ze nam zelfs voice-overs op voor Pollo Campero, de meest geliefde kiprestaurantketen van Midden-Amerika.
Bij 10 jaar oudtrad ze op als openingsact voor Ricky Martin in 1991, ter ere van haar vader, een concertpromotor die internationale sterren naar Guatemala haalde.
“Het was zo’n geweldige ervaring. Ik ontdekte dat ik het heerlijk vond om op het podium te zingen”, zegt Moreno, die zowel Disney-liedjes als haar eigen composities zong. “Ik voelde me meteen thuis.”
Verlangend naar een muziekcarrière in de Verenigde Staten – “daar komt de (muziek die ik leuk vind) vandaan”, zegt ze – nam Moreno een cover op van een populaire Guatemalteekse wals genaamd “Luna de Xelajú.” Haar moeder stuurde haar demo naar een producer in Miami, die de jonge zangeres vervolgens koppelde aan een muziekmanager in Los Angeles.
Op 18-jarige leeftijd tekende ze een platencontract bij Warner Brothers en verhuisde naar LA. Daar schreef ze zich in de Vocal Certificate-programma van het Musicians Institutewaardoor ze een studentenvisum kon aanvragen en in de VS kon blijven
Met een diepe passie voor Amerikaanse blues en folktradities vroeg Moreno zich af of ze die klanken kon integreren met elementen van Latijns-Amerikaanse volksmuziek. Maar haar label ontmoedigde haar om dit te doen, omdat ze geloofde dat dit ‘het publiek in verwarring zou brengen’, zegt ze.
“Het duurde een tijdje voordat ik mijn eigen stem vond en ontdekte waar ik thuishoorde in deze muziekwereld”, zegt Moreno. “Omdat in het begin (labels) me vertelden dat je niet in beide talen kunt zingen – je moet een baan kiezen.”
Na een rampzalige 2001 fusie tussen AOL en Time WarnerMoreno’s platencontract ging niet door. Later tekende ze bij Epic Records onder Sony Music Entertainment – toen gerund door voorzitter en CEO Tommy Mottola – maar ze lieten de zanger vallen, na de daling van de cd-verkoop en de opkomst van sites voor het delen van digitale bestanden, zoals Napster En Limewire.
“Ik kwam niet eens verder dan het opnemen van een album”, zegt ze over deze periode in haar leven.
Achter de schermen formuleerde Moreno haar eigen Spaanstalige kijk op jazz, die luisteraars kunnen horen in het funky, spionageachtige chromatische nummer uit 2006 “Verborgen“- met een kazoo-solo in de outro. Het raadselachtige nummer leverde haar de prijs op Hoofdprijs op de John Lennon Songwriting Contest dat jaarwaarmee het de eerste keer was dat een Latijnse categorie de hoofdprijs mee naar huis nam.
“Mensen vertelden me steeds wat ik moest doen, hoe ik moest klinken, wat voor muziek ik moest doen, hoe ik me moest kleden. Bla, bla bla”, zegt Moreno toen ze onder een label zat. “Op een gegeven moment zei ik: ‘Fuck it.'”
Met niets te verliezen – en geen label dat haar van haar tedere hart en vrije geest wil ontdoen – zag Moreno een opening om zelfstandig muziek uit te brengen op MySpace, waar ze haar debuutalbum uit 2008, ‘Still The Unknown’, uploadde. (Veel van Moreno’s muziek is nog steeds gearchiveerd op het sociale netwerk.)
“Als alles je in de steek laat, is er nog het onbekende”, zong Moreno met een warme, koffiehuisvriendelijke cadans in het titelnummer.
“Misschien lukt het wel, misschien ook niet, maar ik ga in ieder geval iets doen wat ik echt leuk vind”, voegt ze eraan toe, terugkijkend op die tijd. Na het debuut gaf ze naar eigen zeggen een exemplaar aan haar vriend, componist Patrick Warren, die op tournee was met Tracy Chapman. De ‘Fast Car’-zangeres hoorde de LP en vroeg Moreno om in de zomer van 2009 te openen voor haar Our Bright Future-tour.
“Het was alleen ik en mijn akoestische gitaar, die drie weken lang met Chapman door de VS gingen”, zegt Moreno.
Moreno’s vindingrijkheid als onafhankelijke tweetalige creatieveling stelde haar in staat vrijelijk deel te nemen aan verschillende mogelijkheden op het gebied van entertainment. Sommigen herkennen haar bruisende folkthema misschien uit de NBC-mockumentary-sitcom ‘Parks and Recreation’, die zich tussen 2009 en 2015 over zeven seizoenen uitstrekte.
Anderen herinneren zich misschien haar rokerige zang in het nummer ‘“Slechte mens”, zoals te zien in Guillermo del Toro’s “Rariteitenkabinet” – of in het laatste seizoen van Netflix’s “Oranje is het nieuwe zwart” met haar hartverscheurende cover van de traditionele Mexicaanse huapango “Cucurrucucú Paloma.” Ze is ook te horen in de animatiefilm ‘Puss in Boots: The Last Wish’ uit 2022, terwijl ze een zwijmelende ballade zingt met de titel ‘Por Que te Vas’.
Toch verklaart Moreno dat ze als muzikant geen mainstream succes heeft gevonden.
“Dat vind ik prima. Ik ben zo blij op dit punt in mijn leven waar ik muziek kan maken voor de kost, (wat moeilijk te doen is als onafhankelijk artiest”, zegt ze.
Voor een indiekunstenaar heeft Moreno een indrukwekkende reeks onderscheidingen. Ze heeft drie Grammy-nominaties verdiend, waaronder in de categorie Latin-popalbum in 2017 voor ‘Ilusión’ en Latin rock/alternatief album in 2022 voor ‘Alegoria’. In 2024 nam ze eindelijk het grammofoon voor Latin-popalbum mee naar huis voor haar album ‘X Mí (Vol. 1)’, een akoestische medley van al haar eerder opgenomen nummers, inclusief het nummer waarmee het allemaal begon: ‘Luna de Xelajú’.
“Ze is krachtig door de manier waarop water stroomt en het is licht, maar het is onstuitbaar en bruisend”, zegt de bekroonde acteur Oscar Isaac.
Issac, zelf een in Guatemala geboren muzikant, raakte in 2013 bevriend met Moreno. De acteur, genomineerd voor een Emmy voor zijn rol in ‘Scenes From a Marriage’, was in de stad voor de prijsuitreiking van 2022 toen hij en Moreno ‘Luna de Xelajú’ opnamen in het Palace Theatre in het centrum van LA. De twee zouden de ballad later live uitvoeren The Tonight Show met Jimmy Fallon in de hoofdrol in 2024.
Voor Isaac smolten de stress van het dagelijks leven weg toen de twee samen gingen jammen. Ze hebben in de loop der jaren een handvol keer opgetreden, waaronder live in het Lincoln Center voor de American Songbook-serie in 2019.
“Als ik aan haar denk, voelt ze zich heel erg thuis”, voegt hij eraan toe.
Guatemala – ook wel bekend als het “Land van de Eeuwige Lente” – is altijd in de gedachten van Moreno.
Vorig jaar speelde ze in “het spijt me“, een korte muzikale film gemaakt in een verlaten Guatemalteekse badplaats; ooit een populaire kustbestemming bekend als Turicentro Likin, nu verscholen achter de mangroven. Met in de hoofdrol een gestapelde Guatemalteekse cast, waaronder acteur Tony Revolori, onderstreepte het project de oprukkende gevolgen van de klimaatverandering die ooit gekoesterde herinneringen aantasten, waaronder die van Moreno, die opgroeide met het bezoeken van de vakantiebestemming.
“Het is iets dat mij vreugde geeft om met mensen uit mijn land te werken”, zegt ze.
Het was alleen maar passend dat de folk-soulzangeres werd uitgekozen om Persephone te vertegenwoordigen in ‘Hadestown’ – een slachtoffer van milieuvernietiging, maar wiens dualiteit leven en welvaart terugbrengt in een wereld die voortdurend bevriest of in brand staat.
Maar voordat ze zowel de koningin van de onderwereld als de godin van de lente echt kan vertegenwoordigen, moet Moreno eerst de handschoen overleven die de winter in New York is.
“Eén ding kan ik je zeggen: dat kan ik niet wachten om de lente op gang te brengen”, zegt ze.
