HAVANA — Reggaeton bloeide onlangs in een buurtbar in Oud Havana, toen plotseling de muziek stopte en alles donker werd.
De klanten kreunden. Nog een black-out.
Een Amerikaanse blokkade op olietransporten naar Cuba heeft het eiland in de ergste energiecrisis uit de moderne geschiedenis gestort. De toch al instortende economie van het land staat nu op de rand van instorting, met voertuigen die stationair draaien door een gebrek aan benzine, ziekenhuizen die operaties moeten annuleren en miljoenen mensen die leven zonder een constante toevoer van elektriciteit en water.
Het is het resultaat van een berekende drukcampagne van president Trump, wiens regering met de Cubaanse leiders onderhandelt over de toekomst van het door de communisten geregeerde Caribische eiland.
Mensen die de voortdurende black-outs beu zijn, hebben de afgelopen dagen sporadisch protesten georganiseerd, waarbij ze op potten sloegen en leuzen tegen de regering riepen, zeldzame demonstraties in een land dat bekend staat om het onderdrukken van afwijkende meningen.
Sommige stroomstoringen troffen geïsoleerde gebieden, maar de afgelopen weken heeft Cuba te maken gehad met drie stroomstoringen op het hele eiland. De meest recente vond plaats op zaterdagavond en duurde tot zondag.
Twee mannen verkopen vrijdagavond eten vanuit een karretje voor het Kempinski-hotel in Havana.
Terwijl Havana en Washington een mogelijke deal tot stand brengen – die waarschijnlijk een vorm van economische openheid en misschien beperkte veranderingen in het Cubaanse leiderschap zal inhouden – zeggen veel mensen hier dat ze zich als pionnen voelen in een geopolitiek spel waar ze geen controle over hebben.
Sommigen, zoals degenen aan de bar, die in het donker bleven drinken nadat de stroom was verdwenen, zeggen dat ze weinig andere keus hebben dan zich aan te passen aan een leven waarin het doorspoelen van het toilet, het koken van een pot rijst of het rijden met de bus naar het werk nu als een luxe wordt beschouwd.
“De VS proberen de Cubaanse regering te straffen”, zei een klant, Rolando genaamd. “Maar het zijn de mensen die lijden.”
De Cubaanse strijd dateert van vóór het olie-embargo. Jarenlang hebben Cubanen geklaagd over voedseltekorten, afbrokkelende openbare diensten en politieke repressie. Demografen zeggen dat Cuba een van de snelste bevolkingskrimp ter wereld ondergaat – een daling van 25% in slechts vier jaar tijd – terwijl de geboortecijfers dalen en de emigratie enorm stijgt.
De Cubaanse president Miguel Díaz-Canel geeft de schuld aan ‘genocidale’ economische, financiële en handelsbeperkingen die de Verenigde Staten hebben opgelegd in de decennia sinds het leger van Fidel Castro in 1959 de door de VS gesteunde dictator Fulgencio Batista ten val bracht.
1. Jongeren spelen dominostenen in de straten van Oud Havana. 2. Een vrouw reageert op haar kleindochter in een bar in Oud Havana. (Natalia Favre/For The Times)
Maar veel Cubanen geven hun eigen leiders de schuld van het verkeerd beheren van de economie – en van het afwijken van de idealen van Castro’s revolutie. Ze zijn opgevoed met het geloof in een impliciet sociaal contract, dat inhield dat Cubanen weliswaar geen luxe zouden hebben of alle burgerlijke vrijheden zouden krijgen, maar dat ze altijd gratis onderwijs en gezondheidszorg zouden hebben, een slaapplaats en genoeg te eten.
“Het pact is mislukt”, zegt Juan Carlos Albizu-Campos Espiñeira, econoom bij het Christelijk Centrum voor Reflectie en Dialoog in Havana.
Hij verwijt de regering de stijgende inflatie en een misplaatste investeringsstrategie die geld in de toeristische sector pompte en tegelijkertijd fundamentele sectoren als de industrie en de gezondheidszorg verwaarloosde.
“Dit is het ergste moment in de geschiedenis van Cuba”, zei hij. “Maar daarvoor waren de zaken echt slecht.”
De Vedado-buurt in Havana.
Het leven is lange tijd een uitdaging geweest voor de 63-jarige Pablo Barrueto, die ’s ochtends op een bouwplaats werkt en nu ’s middags plastic kannen vult met een kraan op straat en ze via smalle trappenhuizen naar buren sleept die al weken zonder water zitten.
Zijn twee banen zijn nauwelijks genoeg om voedsel te dekken voor hem en zijn partner, Maribel Estrada, 55, die maandelijks $ 5 verdient als bewaker bij een staatsmuseum.
Het tweetal, dat in een krap studio-appartement in een afbrokkelend gebouw uit de koloniale tijd woont, kan zich geen boter of mayonaise veroorloven, dus het ontbijt bestaat uit een stuk gewoon brood. Barrueto zei dat hij vaak met honger naar bed gaat. Het is jaren geleden dat hij varkensvlees of rundvlees heeft geproefd.
‘Ik werk zo hard’, zei Barrueto, die onlangs op een middag bonen aan het koken was in een gescheurde spijkerbroek. “Maar ik zie de vruchten van mijn arbeid niet.”
Pablo Barrueto, midden, vult watercontainers uit een openbare kraan na meer dan 17 dagen zonder stromend water.
Estrada heeft zweren op haar benen ontwikkeld, maar de arts die haar antibiotica heeft voorgeschreven, zei dat ze die niet zou kunnen vinden in de lege schappen van staatsapotheken. Op de zwarte markt werd het medicijn verkocht voor meer dan wat Estrada in een maand verdient.
‘Als ik in een ander land zou wonen, zouden mijn benen er niet zo uitzien,’ zei ze, terwijl ze haar broek oprolde om de chronische zweren op haar kuiten te laten zien.
Estrada zei dat ze een punt bereikte waarop ze alles zou accepteren wat haar leven zou verbeteren, zelfs Amerikaanse interventie.
“Als de zaken niet beter worden, moeten ze het land gewoon aan Trump overdragen”, zei ze.
De VS hebben lange tijd een belangrijke rol gespeeld in de Cubaanse geschiedenis, van hun betrokkenheid bij de onafhankelijkheidsoorlog van het eiland tegen Spanje tot de harde hand van Amerikaanse bedrijven in de Cubaanse suikerindustrie. Washington steunde herhaaldelijk impopulaire leiders die de Amerikaanse belangen beschermden, waaronder Batista, wiens corrupte en repressieve regime steun voor de Cubaanse Revolutie veroorzaakte.
Decennia lang werd het eiland door Amerikaanse critici over de hele wereld gevierd als een slordig symbool van anti-imperialisme en een utopisch experiment in het socialisme. Maar de afgelopen jaren is, te midden van het harde optreden van de regering tegen afwijkende meningen, een deel van die steun vervaagd.
Een man houdt zijn rantsoenboekje en contant geld vast terwijl hij wacht om zijn dagelijkse brood op te halen in Havana.
De oorlogszuchtige nieuwe poging van de regering-Trump om Latijns-Amerika te domineren met tarieven en militaire interventie heeft bondgenoten bang gemaakt die in het verleden Cuba misschien te hulp waren gekomen.
Mexico, Brazilië en Colombia, allemaal geleid door linksen, hebben de afgelopen maanden geweigerd om noodbrandstoftransporten te leveren uit angst Trump boos te maken.
De huidige crisis werd op 3 januari in gang gezet, toen de VS een verrassingsaanval op Venezuela lanceerden, waarbij 32 Cubaanse veiligheidsagenten die daar waren gestationeerd omkwamen – naast tientallen Venezolaanse troepen en burgers – en president Nicolás Maduro gevangen werd genomen.
Toen de VS de controle over de Venezolaanse olie-industrie overnamen, brachten de gevolgen Cuba onmiddellijk op zijn kop, dat lange tijd afhankelijk was geweest van gesubsidieerde olieleveranties van het regime van Maduro.
De Cubaanse leiders zeggen dat het land in drie maanden geen enkele brandstoftransport heeft ontvangen, wat een economie verzwakt die afhankelijk is van olie om elektriciteit op te wekken.
Er is weinig verlichting in zicht.
Een medewerker van een MIPYME verkoopt vrijdag groenten en andere goederen aan een klant in Havana.
Een Russische olietanker van de staat, beladen met 750.000 vaten ruwe olie, steekt momenteel de Atlantische Oceaan over. Het is onduidelijk of de VS zullen proberen te voorkomen dat het schip Cuba bereikt, waar de olie, eenmaal geraffineerd, Havana enkele weken van energie zou kunnen voorzien.
Tegelijkertijd is het humanitaire konvooi ‘Nuestra América’ bezig met het leveren van meer dan 20 ton cruciale voorraden aan Cuba, waarvan een deel de komende dagen per boot zal arriveren.
David Adler, algemeen coördinator van Progressive International, een mondiale linkse groep die hielp bij het organiseren van de vloot, zei dat hij hoopte dat de levering van medicijnen, voedsel, babyvoeding en zonnepanelen de ernst van Trumps beperkingen op Cuba zou benadrukken.
“We beginnen grip te krijgen op het feit dat er moeders en kinderen en ouderen en zieke mensen zullen zijn die eenvoudigweg zullen sterven als gevolg van dit zinloze, wrede en criminele beleid,” zei Adler. “Waarom leggen we zulke wrede straffen op aan een land dat geen enkele bedreiging vormt voor de Verenigde Staten?”
In Cuba, waar velen vrezen dat er in de zomer geen elektriciteit zal zijn, met zijn benauwde hitte en zwermen ziekteverwekkende muggen, worden mensen creatief. Omdat er vrijwel geen openbaar vervoer is en er maar weinig chauffeurs zijn die benzine kunnen vinden (of betalen) die meer dan $ 5 per gallon kost, zijn veel mensen weer gaan fietsen. Anderen hebben van elektrisch aangedreven scooters langzaam rijdende taxi’s gemaakt.
Jongeren praten op straat in het centrum van Havana.
Een man in het kleine stadje Aguacate haalde de krantenkoppen nadat hij zijn Fiat Polski uit 1980 had aangepast om op houtskool te rijden, dezelfde brandstof waar veel mensen hier nu mee koken.
Camila Hernández, die op de luchthaven van Havana werkt, had gehoopt haar 21e verjaardag thuis te vieren met vrienden, etend en dansend. “Het zou geweldig zijn geweest”, zei ze.
Maar het was al weken zonder reguliere elektriciteit in het huis dat ze deelt met haar ouders en vriend. Het huis van zijn familie had stroom, maar geen water.
Om te voorkomen dat ze weer een nacht in het donker zou zitten, vierde ze haar verjaardag door naar de Paseo del Prado te wandelen, een iconische boulevard niet ver van de waterkant, gekoeld door een lichte zeebries.
De moeder van haar vriend, Yusmary Salas, 47, zei dat de slechte levensomstandigheden haar geduld op de proef stelden. “Ik kan niet eens naar de badkamer gaan zonder te bedenken hoe ik het toilet ga doorspoelen”, zei ze. Ze zei dat ze hongerig is naar verandering, maar geen idee heeft welke vorm die zal aannemen.
Trump houdt vol dat hij “kan doen wat ik wil” in Cuba, en zei onlangs dat hij verwacht dat hij de “eer” zal hebben om “Cuba in een of andere vorm over te nemen.”
Pablo Barrueto draagt een watercontainer naar zijn huis in Oud Havana.
Dergelijke praatjes brengen velen hier in beroering die zijn opgegroeid in een land waar overheidsgebouwen nog steeds het revolutionaire motto dragen: “Thuisland of de dood, wij zullen zegevieren.”
Salas zei dat ze hoopt dat alles wat daarna komt vreedzaam zal zijn, en dat de waardigheid van de Cubanen, lange tijd een trots volk, wordt hersteld. En ook hun macht werd hersteld.
In de verduisterde bar in Oud Havana haastten de arbeiders zich om kaarsen aan te steken en bier te serveren dat, zonder koeling, snel warm zou worden. Iemand met een luidspreker op batterijen drukte op ‘play’ bij een nummer, de Daddy Yankee-hit ‘Gasolina’ uit 2004.
“Geef mij meer benzine!‘ zongen ze samen. ‘Geef me meer benzine!’
