Tragedie bracht mensen samen in Crans-Montana en bracht het land tot stilstand.
Vrijdag luidden, vlak bij de bar waar op oudejaarsavond veertig jongeren door brand omkwamen, ter nagedachtenis kerkklokken.
Ze tolden door heel Zwitserland, ter gelegenheid van een nationale dag van rouw.
Toen, vlak nadat de laatste tonen van een speciale herdenkingsdienst waren vervaagd, kwam het nieuws dat een van de eigenaren van de bar was gearresteerd.
Zwitserse aanklagers zeiden dat Jacques Moretti, een Frans staatsburger, een potentieel vluchtrisico vormde. Hij en zijn vrouw Jessica, die ook Frans is, zijn dat wel verdacht van doodslag door nalatigheid, lichamelijk letsel door nalatigheid en brandstichting door nalatigheid.
Veel families van de slachtoffers hadden vanaf het begin dit soort actie geëist: ruim een week na de brand is de woede in deze gemeenschap toegenomen.
Bij de hoofdceremonie in Martigny, verderop in de vallei, werden familieleden van de doden vergezeld door overlevenden. Sommigen waren voor de herdenking uit het ziekenhuis gekomen. Mensen hielden witte rozen op schoot en pakten elkaars handen vast voor steun.
“De beelden die we tegenkwamen waren ondraaglijk. Een tafereel erger dan een nachtmerrie. Geschreeuw klonk in de ijskoude kou, de geur van brand. Het was apocalyptisch”, zei een jonge vrouw genaamd Marie tegen het publiek.
Ze was in een bar tegenover Le Constellation geweest toen de brand uitbrak en merkte plotseling dat ze de gewonden hielp terwijl ze voor de vlammen renden.
Ze zei dat ze nooit zou vergeten wat ze had gezien.
Op de eerste rij luisterden de presidenten van Frankrijk en Italië, wier burgers tot de doden en gewonden bij de brand behoorden. Beide landen hebben hun eigen onderzoek geopend.
Terug in Rome beloofde de Italiaanse premier ervoor te zorgen dat alle verantwoordelijken zouden worden geïdentificeerd.
“Dit was geen toeval. Het was het resultaat van te veel mensen die hun werk niet deden”, zei Giorgia Meloni.
Ze wil weten waarom de muziek niet werd afgesneden zodra de brand ontstond.
“Waarom heeft niemand tegen de jongeren gezegd dat ze weg moesten gaan? Waarom heeft de gemeente niet de juiste controles uitgevoerd? Er zijn te veel waaroms.”
In Crans-Montana hebben mensen dezelfde vragen en nog veel meer.
Voorlopig zijn de enige twee formele verdachten de mede-eigenaren van Le Constellation, Jacques en Jessica Moretti. Vrijdagochtend vroeg werden de twee opgeroepen door aanklagers. Er wordt een onderzoek naar hen ingesteld wegens het veroorzaken van dood en letsel door nalatigheid, maar er is geen aanklacht ingediend.
Nu is Jacques Moretti in hechtenis genomen. In een verklaring zei het openbaar ministerie dat de stap volgde op een “nieuwe beoordeling van het vluchtrisico.”
“Ik denk voortdurend aan de slachtoffers en aan de mensen die het moeilijk hebben”, vertelde zijn vrouw aan tv-camera’s na urenlang ondervragen op het ministerie.
Het was haar eerste publieke opmerking sinds de brand.
“Het is een onvoorstelbare tragedie. Het gebeurde in ons establishment, en ik wil mij daarvoor verontschuldigen.”
Negen dagen later is Le Constellation nog steeds aan het zicht onttrokken achter witte plastic zeilen. Een eenzame politieagent houdt de wacht, zijn gezicht bedekt tegen de meedogenloze sneeuw.
Wat zich in de kelder van het gebouw afspeelde, wordt langzamerhand duidelijker – en het is het verhaal van een ramp die nooit had mogen gebeuren.
Op beelden van mobiele telefoons is te zien hoe een sterretje aan een champagnefles is vastgebonden en blijkbaar het vuur aansteekt terwijl het langs het plafond strijkt. Bedekt met geluiddempend schuim dat nooit op veiligheid is getest, ontbrandt het snel.
Als de menigte zich uiteindelijk in paniek naar de uitgang haast, is er een oogje op de trap. Het lijkt erop dat de nooddeuren geblokkeerd waren.
Maar een andere video, van zes jaar geleden, suggereert dat het risico algemeen bekend was. Op de beelden is een ober te horen die waarschuwt dat het materiaal op het plafond brandbaar is.
“Wees voorzichtig met het schuim”, roept de stem, terwijl mensen met dezelfde sterretjes zwaaien.
Maar de vragen hier zijn niet alleen voor de eigenaren.
Deze week hebben de plaatselijke autoriteiten in Crans de schokkende bekentenis afgelegd dat zij dit niet hadden gedaan verplichte veiligheidscontroles van de bar gedurende vijf jaar.
Ze boden geen uitleg.
“Het was een hel in die bar. De temperatuur was meer dan duizend graden. Er was geen manier om te ontsnappen”, zei de Italiaanse ambassadeur in Zwitserland, Gian Lorenzo Cornado, tegen de BBC, daarbij verwijzend naar een lange lijst van veiligheidsovertredingen.
Daarbij kwamen zes Italianen om het leven.
“Italië wil gerechtigheid, de Italiaanse regering wil gerechtigheid en het Italiaanse volk wil gerechtigheid, dat is zeker. De families willen gerechtigheid”, benadrukte de ambassadeur.
Dat geldt ook voor mensen met levensveranderende verwondingen.
Het regionale ziekenhuis in Sion nam de eerste grote toestroom van patiënten op. De stress werd nog verergerd door het feit dat de kinderen van veel artsen zelf aan het feesten waren in Crans voor het nieuwe jaar.
“Ze waren allemaal bang dat de volgende brancard die zou arriveren hun eigen kind zou dragen”, herinnert ziekenhuisdirecteur Eric Bonvin zich.
Maar hij is trots op de manier waarop zijn team ermee omging.
Sommige slachtoffers waren bewusteloos en zo ernstig verbrand dat het enige tijd kostte om ze te identificeren.
De ernstigste gevallen werden overgebracht naar gespecialiseerde brandwondencentra elders in Zwitserland en Europa, waar sommigen nog steeds in kritieke toestand verkeren.
Ze staan allemaal voor een lange, moeilijke weg naar herstel, die de dokter vergelijkt met een ‘wedergeboorte’, omdat veel van zijn jonge patiënten ernstige brandwonden in het gezicht hebben.
“Eerst moet het lichaam beschermd worden, net als de foetus in de baarmoeder van een moeder. Dat is wat nu voor velen gebeurt. Daarna zullen ze de wereld opnieuw moeten betreden en hun identiteit moeten vinden”, zegt professor Bonvin.
“Het zal veel werk en veerkracht vergen.”
Voeg daarbij de angst om te overleven.
“Ze kwamen langs en aanvankelijk hadden ze het geluk dat ze nog leefden. Maar sommigen voelen zich nu schuldig en vragen zich af waarom ze hier zijn, maar niet hun vriend of broer”, legt Bonvin uit.
“Het is een delicaat moment.”
In het centrum van Crans groeit de hoop eerbetoon aan de doden nog steeds, beschermd tegen de elementen door een canvas.
Nadat ze vrijdag hun eigen verse bloemen hadden achtergelaten, stonden veel mensen vervolgens even voor de ruïne van de bar zelf. Herinneren, in stilte.
