CARACAS, Venezuela — Zelfs in Venezuela, een land dat geteisterd wordt door jaren van economische, sociale en politieke onrust, is de kerstperiode een tijd om de problemen opzij te zetten, tijd door te brengen met familie en te genieten van een beetje vakantiegevoel – als je maar kunt ontsnappen aan de alomtegenwoordige onzekerheid en geruchten die het leven hier kenmerken.
Op een dag zullen de sociale media in vuur en vlam staan met berichten dat president Nicolás Maduro naar Brazilië is gevlucht. Of naar Turkije. Of dat hij op weg naar Qatar een tussenstop maakte in Turkije. Of dat de Amerikaanse invasie was begonnen. Niets ervan (tot nu toe) is waar.
Sociale media voeden dagelijks de geruchtenmolen, deels omdat de toegang tot onafhankelijk nieuws ernstig beperkt is.
“Je hoort zoveel op sociale media, maar leert weinig”, zegt Begoña Monasterio, 78, die in Caracas aan het shoppen was op zoek naar ingrediënten voor de las hallacas, het emblematische kerstgerecht van het land. Het is een sappige mix van maïsmeel, vlees, olijven, rozijnen en andere lekkernijen, gekookt en verpakt in bananenbladeren, een soort Venezolaanse tamale.
“Ik wil mijn oudste zoon, die tijdens de vakantie jarig is, een verrassing geven”, aldus de grootmoeder.
Ze had een kleine boodschappentas bij zich en beloofde ‘het minimum’ te kopen, nu de gewoonte in een eens zo rijke Zuid-Amerikaanse natie die tien jaar heeft geleden onder hyperinflatie, verwoestende lonen, verloren spaargelden, massale ontheemding en migratie – het equivalent van meerdere Grote Depressies.
Maar de geruchten over oorlog en vrede – en allerlei andere ontwikkelingen, van triviaal tot gedenkwaardig – zijn nooit ver weg, zelfs niet als het winkelend publiek zich een weg baant door winkelpuien en goed verlichte winkelcentra boordevol vakantieartikelen, waarvan een groot deel het budget van de meeste gezinnen te boven gaat.
Een groot deel van de huidige praatjeswolk zweeft boven María Corina Machado, de Venezolaanse oppositieactiviste en ontvanger van de Nobelprijs voor de Vrede. Ze leeft “ondergedoken” in de hoofdstad, hoewel het alomtegenwoordige veiligheidsapparaat van de regering haar bewegingen waarschijnlijk nauwlettend in de gaten houdt.
Na dagen van tegenstrijdige berichten over haar verblijfplaats, Machado verscheen in Oslo een dag na de uitreiking van de Nobelprijs, naar verluidt na een geheime, door de VS gesteunde reis via land, zee en privéjet. Duizenden extatische supporters begroetten haar in de Noorse hoofdstad, een publiciteitsgreep voor de oppositie en een nieuwe ronde van slechte optiek voor Maduro’s omstreden regering.
Hoewel Machado inderdaad Noorwegen heeft bereikt, verspreidde de Venezolaanse geruchtenmolen nog steeds theorieën over haar komst.
De Venezolaanse president Nicolás Maduro spreekt zijn aanhangers toe tijdens een bijeenkomst woensdag in Caracas.
(Anty Sertile / Anaudu / Gettyul-afbeeldingen)
“We hoorden op een gegeven moment dat María Corina het land verliet in de romp van een vliegtuig met migranten aan boord, en dat ze, zodra ze eruit was, de gringo’s zou arriveren”, zei Monasterio. “Dan horen we dat Maduro naar Brazilië is gevlucht. Er is werkelijk niets waar gebleken. Dus ik probeer door te gaan met mijn leven, genietend van mijn kleine vreugden (vreugde) zolang ik kan.”
Het is een scherpzinnige overlevingsstrategie in een land waar niemand kan raden wat er daarna zal gebeuren. Zal Maduro onderhandelen over een deal om aan de macht te blijven met president Trump? Zullen de Amerikaanse troepen, die zich al voor de Venezolaanse kust hebben verzameld, aanvallen? Of zal de gespannen status quo maar voortduren?
“Je weet niet wie je moet geloven”, zegt Sebastián López, 33, een ambtenaar die deelnam aan een regeringsgezinde politieke bijeenkomst in de binnenstad, één van een serie die tegenwoordig door de regerende socialistische partij wordt georganiseerd. “Veel geruchten komen van buiten het land, van Venezolanen die zijn vertrokken en op internet kunnen schrijven wat ze willen. … Ja, het is waar, María Corina is vertrokken. Maar ze komt wel weer terug.”
Perssecretaris van het Witte Huis, Karoline Leavitt, beantwoordt vragen over de recente Amerikaanse militaire inbeslagname van een olietanker voor de kust van Venezuela.
(Alex Wong / Getty Images)
Eén rapport dat circuleert, is van die hoge rangorde chavista’s – de hardcore regeringsaanhangers, genoemd naar wijlen ex-president Hugo Chávez, de mentor van Maduro – sturen hun families naar het buitenland, in afwachting van een Amerikaanse aanval. Maar er zijn geen gevallen van afvalligheid op hoog niveau gerapporteerd, een schril contrast met 2019, toen Trump tijdens zijn eerste termijn “maximale druk”-campagne tegen Venezuela ook probeerde Maduro te verdrijven.
Een ander gerucht gaat dat Washington en zijn bondgenoten op de een of andere manier de oppositietandem Edmundo González Urrutia en Machado officieel zullen erkennen als de legitieme leiders van Venezuela.
González, een ervaren diplomaat die in ballingschap in Spanje leeft, stelde zich vorig jaar bij de nationale verkiezingen kandidaat voor het presidentschap van Machado. Maduro claimde de overwinning in de stemresultaten die algemeen als frauduleus werden bestempeld.
Of een dergelijke stap van Washington zelfs maar veel verschil zou maken, is niet duidelijk. Tijdens zijn eerste termijn volgde Trump een soortgelijke strategie, waarbij hij Juan Guaidó, destijds wetgever van de oppositie, uitriep tot de door de VS erkende president van Venezuela, die diplomatieke steun en financiering verleende aan een schaduwregering. De gok mislukte. Guaidó heeft zich sindsdien aangesloten bij de grote Venezolaanse gemeenschap in ballingschap in Miami.
Het nieuws deze week dat Amerikaanse troepen een olietanker voor de Venezolaanse kust in beslag hadden genomen, heeft het heersende klimaat van onbehagen alleen maar aangewakkerd. De regering van Maduro hekelde de inbeslagname als een daad van internationale piraterij. Er bestaat nu grote angst voor een mogelijke Amerikaanse blokkade, die mogelijk een belemmering kan vormen olie-exportde economische levensader van Venezuela en de toenemende ontberingen voor burgers.
“Ik heb alle geruchten gehoord – dat de invasie vóór Kerstmis zal plaatsvinden, dat Maduro onderhandelt over zijn vertrek, naar Doha, naar Cuba, naar Rusland – maar ik besteed er geen aandacht aan”, zegt Carmen Luisa Jiménez, een Maduro-aanhanger in de arbeiderswijk Artigas van de hoofdstad. “Dat weten wij de voorzitter zal nooit weggaan, dat hij bij ons zal blijven. … Wij zijn een natie van vrede, maar bereid om elke aanval van de Verenigde Staten het hoofd te bieden.’
Militieleden zwaaien woensdag met Venezolaanse vlaggen in Caracas tijdens een ceremonie ter gelegenheid van de verjaardag van een 19e-eeuwse militaire strijd.
(Anty Sertile / Anaudu / Gettyul-afbeeldingen)
Sonia Bravo, 40, die kerstsnuisterijen uit een geïmproviseerd kraampje verkoopt, heeft ook gehoord dat het ‘nuluur’ op handen is. Ze heeft geen idee. Een grotere zorg, zegt ze, zijn de dalende verkopen en de pogingen om voedsel op tafel te krijgen voor haar gezin.
“Mensen kunnen het zich niet veroorloven om veel te kopen”, zegt Bravo. “Op dit moment lijkt alles mogelijk. Maar wat we allemaal hopen is dit: dat iets zal gebeuren om een einde te maken aan deze nachtmerrie.”
Intussen blijven Venezolanen ingrediënten inslaan voor las hallacas, een complex gerecht dat dagen kan duren om te bereiden. Er bestaat geen twijfel over de geruststellende aanwezigheid van deze delicatesse in huizen deze kerst, waardoor een gevoel van continuïteit ontstaat dat afwezig is in zoveel andere facetten van het hedendaagse leven in Venezuela.
Speciale correspondent Mogollón deed verslag van Caracas en Times-stafschrijver McDonnell uit Mexico-Stad.
