Geeft Amerika Antarctica over aan zijn rivalen? | Wetenschaps-, klimaat- en technologienieuws

Terwijl Donald Trump vecht voor controle over Arctisch Groenland, verliest hij aan de andere kant van de wereld en laat hij deze open voor rivalen als China?

Hoewel de Amerikaanse plannen voor Groenland volledig doelbewust zijn, lijkt het terugtrekken van de invloed op Antarctica een toevalligheid.

Voorgestelde bezuinigingen op klimaatgerelateerd onderzoek – dat veel van wat er in het snel smeltende Antarctica gebeurt bestrijkt – zijn ‘catastrofaal’, aldus prof. Ted Scambos, een glacioloog aan de Universiteit van Colorado en veteraan op het gebied van Amerikaans Antarctisch onderzoek.

Op Antarctica hebben bezuinigingen op de wetenschap bredere implicaties omdat onderzoek de manier is waarop landen hun invloed op het continent lange tijd hebben behouden.

Het Antarctische verdrag uit 1959 verbiedt militaire en commerciële activiteiten op het bevroren continent.

Voordien had Groot-Brittannië samen met Argentinië, Australië, Chili, Frankrijk, Nieuw-Zeeland en Noorwegen territoriale aanspraken op delen van het continent.

Deze claims zijn “opgeschort” – feitelijk opgeschort – onder het verdrag, maar ieder land kan wetenschappelijk onderzoek doen.

Degenen met belangen in de regio behouden hun aanwezigheid via wetenschappers, onderzoeksstations en de hardware zoals ijsbrekers en vliegtuigen die nodig zijn om hen te ondersteunen.

Groot-Brittannië is geen uitzondering.

De onderzoeksbases in Rothera op het West-Antarctisch Schiereiland en in Halley VI, verder naar het oosten, bevinden zich aan de grenzen van de wigvormige claim op het continent dat zich uitstrekt van de kust tot aan de Zuidpool.

Het maakt er geen geheim van dat de wetenschappelijke aanwezigheid twee doelen dient. “Het Antarctische verdrag zegt dat Antarctica een continent is voor vrede en wetenschap”, zegt prof. Dame Jane Francis, directeur van de British Antarctic Survey.

“Wij dragen bij aan het verdrag door wetenschap van wereldklasse te doen, maar ook door een Britse aanwezigheid op Antarctica te hebben.”

Sir David Attenborough is de kracht van Groot-Brittannië als het gaat om de geopolitiek van Antarctica – nou ja, de naar hem vernoemde onderzoeks-ijsbreker van £ 200 miljoen die dienst doet als drijvend laboratorium en bevoorradingsschip voor Britse bases op het continent.

Amerika is lange tijd een van de meest dominante spelers geweest op een continent dat anderhalf keer zo groot is als de aangrenzende VS.

Het Zuidpoolstation is een van de grootste en best gefinancierde stations op het continent.

Een basis die strategisch gelegen is waar alle andere territoriale aanspraken op Antarctica samenkomen: op de pool.

Lees meer:
De onderwatertsunami’s van Antarctica
Wat gebeurt er op Antarctica dat wetenschappers het meest zorgen baart?

Maar dit jaar hebben de VS, als gevolg van de bezuinigingen van Trump en een besluit om het huurcontract voor hun enige ijsbreker op Antarctica niet te verlengen, geen speciaal schip en veel minder wetenschappers op Antarctica.

Het heeft Amerika in de ongebruikelijke positie gebracht dat het dit jaar een ijsbreker van Oekraïne moest leasen om zijn activiteiten op peil te houden.

Een situatie die niet onopgemerkt is gebleven.

“Er is een verandering in het leiderschap en het machtsevenwicht, als je wilt”, zei prof. Francis.

Het biedt een potentiële kans voor Groot-Brittannië om nieuwe onderzoekspartnerschappen te smeden.

Maar anderen ook.

China heeft zijn aanwezigheid op Antarctica snel uitgebreid.

Het Chinese Antarctische onderzoeksbureau CHINARE heeft nu vijf bases op het continent en opende vorig jaar een nieuwe faciliteit die het hele jaar door geopend is. Peking heeft onlangs aangekondigd dat er nog een ander in de maak is.

In 2024 heeft het een nieuw ijsbrekerschip in gebruik genomen dat, samen met zijn voorganger, dit jaar beide rond Antarctica aan het werk is.

Net als andere ondertekenaars van het Antarctisch Verdrag doet China onderzoek, soms in samenwerking met andere staten.

Er zijn tekenen dat zowel China als Rusland mogelijk belangen in de regio hebben die buiten de reikwijdte van het verdrag vallen.

China heeft zich verzet tegen pogingen om de bescherming van de visserij in de Zuidelijke Oceaan te verbeteren.

In 2020 kondigde Rusland de ontdekking aan van wat naar eigen zeggen de grootste oliereserve ter wereld is op de zeebodem nabij Antarctica.

Moskou benadrukte dat het onderzoekswerk dat nodig is om te ontdekken dat het wetenschappelijk van aard is, en heeft tot nu toe geen stappen ondernomen om het te exploiteren.

“Landen die het Antarctisch Verdrag hebben ondertekend, zijn daar om wetenschappelijk onderzoek te doen”, zegt prof. Scambos.

“Maar ze hebben elke vorm van toekomst voor Antarctica in het oog. Of het nu gaat om het handhaven van het verdrag of om het verdrag te heroverwegen in termen van uitbuiting.”

Geen enkel land heeft formele stappen ondernomen om het verdrag in te trekken of te wijzigen.

In tegenstelling tot het Noordpoolgebied maakt de afstand tot de meeste grootmachten het geopolitiek minder belangrijk.

De ontoegankelijkheid ervan, om nog maar te zwijgen van het hele jaar door zee-ijs en zes maanden duisternis, verklaart ook waarom de natuurlijke hulpbronnen grotendeels worden genegeerd.

Maar net als het noordpoolgebied warmt het op en smelten de ijskappen.

En nu de regering-Trump dreigt territoriale conventies te negeren als het gaat om plaatsen als Groenland, wie zal dan zeggen hoe lang Antarctica ongerept zal blijven?