BRUSSEL — De Europese Unie breidt haar bevoegdheden uit om migranten op te sporen, te overvallen en te deporteren “retourcentra ″ in derde landen in Afrika en elders, waarbij ze stilletjes de tactieken van de regering-Trump overnemen die publieke kritiek hebben opgeroepen in het hele blok van 27 landen.
De EU blijft het migratiebeleid verscherpen nadat rechtse partijen in 2024 in sommige landen de macht overnamen. Voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, van de centrumrechtse coalitie van de Europese Volkspartij, heeft gezegd dat de nieuwe maatregelen een herhaling van de crisis van 2015 zullen voorkomen, veroorzaakt door de burgeroorlog in Syrië, toen ongeveer 1 miljoen mensen arriveerden om asiel aan te vragen.
“We hebben de lessen uit het verleden geleerd. En vandaag zijn we beter uitgerust”, heeft Von der Leyen gezegd. De nieuw beleidbekend als het Pact inzake Migratie en Asiel, treedt op 12 juni in werking.
Extreemrechtse partijen in Europa hebben het initiatief geprezen het deportatiebeleid van de Amerikaanse president Donald Trump en riep de EU op een soortgelijke aanpak te volgen. Mensenrechtengroeperingen waarschuwen dat de autoriteiten migranten al illegaal aan de grenzen van de EU terugdringen en hun wettelijke bescherming uithollen.
De EU geeft al miljoenen dollars uit om migranten af te schrikken voordat ze de kust bereiken, en heeft dit gesteund Tienduizenden Afrikanen keren terug naar huisvrijwillig of met geweld.
Wat nu voor ogen staat, is een uitbreiding van wat Italië heeft gecreëerd onder premier Giorgia Meloni en haar ‘harde aanpak van migratie’. Het exploiteert twee migrantendetentiecentra voor afgewezen asielzoekers in Albanië. In één daarvan zitten momenteel minstens 90 migranten, zei wetgever Rachele Scarpa, die zei dat ze tijdens een recent bezoek mensen verward en bang aantrof.
Bovendien heeft het kabinet van Meloni een anti-immigratiepakket goedgekeurd dat de marine in staat stelt schepen tot zes maanden in internationale wateren stil te leggen als ze als een bedreiging voor de openbare orde worden beschouwd; onderschepte migranten terugsturen naar landen van herkomst of derde landen; en bespoedig de deportatie van vreemdelingen die veroordeeld zijn voor misdaden.
Een “informele groep” van EU-landen, waaronder Duitsland, Oostenrijk, Nederland, Denemarken en Griekenland, streven naar overeenkomsten over deportatiecentra, zegt Bernd Parusel, onderzoeker bij het Zweedse Instituut voor Europese Beleidsstudies.
Kenia is één van de landen waar ze mee spreken, zegt Tineke Strik, een Nederlands Europarlementariër. Of het nu bewust is of niet, het plan is vergelijkbaar met Trumps deals met landen als El Salvador om gedeporteerde migranten op te nemen, zei ze.
Andere landen onderzoeken soortgelijke ideeën. Dat heeft de Zweedse minister van migratie gezegd de conservatieve regerende coalitie keurt het opzetten van hubs buiten Europa goedvooral voor Afghaanse en Syrische asielzoekers.
Tijdens de Olympische Winterspelen in Italië, protesten braken uit over de inzet van Amerikaanse immigratie- en douanehandhavingsagenten om de Amerikaanse delegatie te beveiligen. Maar anderen in Europa hebben de acties van ICE geprezen en opgeroepen tot het opzetten van op deportatie gerichte politie-eenheden.
De EU-grensdienst Frontex begon in 2024 agenten mee te sturen op invallen met de Belgische politie om migranten vast te houden en te deporteren. Het is niet duidelijk of dit in andere landen ook gebeurt.
De Europese Commissie heeft verzoeken afgewezen om een standpunt in te nemen over het Amerikaanse federale immigratiebeleid.
In Groot-Brittannië, dat enkele jaren geleden de EU verliet, heeft de centrumlinkse Labour-regering het terugdringen van illegale immigratie tot een belangrijk aandachtspunt gemaakt.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken zei in februari dat bijna 60.000 mensen zijn gedeporteerd sinds de regering in juli 2024 werd gekozen. Er werden in 2025 9.000 arrestaties verricht van mensen die zonder toestemming werkten, ruim de helft meer dan het jaar daarvoor.
Volgens het beginsel van non-refoulement in het EU- en internationaal recht kan een persoon niet worden teruggestuurd naar een land waar hij vervolgd zou kunnen worden.
Maar de Europese immigratiehandhavingstactieken omvatten zogenaamde pushbacks, waarbij mensen die de EU proberen binnen te komen, terug over een grens worden gedwongen zonder toegang tot asielprocedures.
Autoriteiten in Europa voeren gemiddeld 221 pushbacks per dag uit, volgens een rapport van februari van een groep humanitaire organisaties. Volgens het rapport werden in 2025 ruim 80.000 pushbacks geregistreerd, voornamelijk in Italië, Polen, Bulgarije en Letland.
“Mannen, vrouwen en kinderen – inclusief personen in kritieke medische toestand – worden routinematig onderworpen aan mishandeling, aanvallen door politiehonden, gedwongen strippen, gedwongen oversteken van rivieren en diefstal van persoonlijke bezittingen”, aldus het rapport.
Europese agenten brutaliseren migranten net als in de VS, zegt Flor Didden, expert op het gebied van migratiebeleid bij de Belgische mensenrechtenorganisatie 11.11.11. Sommigen dragen, zoals in Griekenland, zelfs maskers.
‘De beelden zijn schokkend en de verontwaardiging is terecht’, zei hij over de VS. ‘Maar waar is diezelfde morele duidelijkheid als de Europese grensautoriteiten mensen misbruiken, beroven en laten sterven?’
De groepen hebben ook een uitbreiding van bewakingstechnologie geregistreerd, zoals drones, thermische camera’s en satellieten om mensen onderweg te monitoren.
Andere mensenrechtenorganisaties waarschuwen voor een verzwakking van de wettelijke bescherming.
De nieuwe migratieregels van de EU maken meer politie-invallen in privéwoningen en openbare ruimtes mogelijk en meer gebruik van surveillance en raciale profilering, aldus een brief aan de EU-instellingen in februari van 88 non-profitorganisaties, waaronder het in Brussel gevestigde Platform voor Internationale Samenwerking op het gebied van migranten zonder papieren.
“We kunnen niet verontwaardigd zijn over ICE in de Verenigde Staten en tegelijkertijd deze praktijken in Europa steunen”, aldus de directeur van het platform, Michele LeVoy.
Olivia Sundberg Diez, pleitbezorger voor EU-migratie voor Amnesty International, zei dat Europa meer bescherming biedt aan kwetsbare migranten dan de Verenigde Staten, maar een groot deel van het politieke momentum in de richting van een strenger beleid deelt.
“Er is een niveau van onafhankelijkheid van instellingen en rechtbanken en naleving van de mensenrechten in Europa dat je niet kunt negeren,” zei ze. “Maar de fundamentele politieke impuls is dezelfde, en ik ben bang dat de menselijke gevolgen hetzelfde zullen zijn.”
___
Zampano rapporteerde vanuit Rome. Schrijvers van Associated Press Elena Becatoros in Athene, Jill Lawless in Londen, Paolo Santalucia in Rome, Claudia Ciobanu in Warschau en Kirsten Grieshaber in Berlijn hebben bijgedragen aan dit rapport.
