Ergens rond de eeuwwisseling kwamen archeologen in Heerlen, Nederland, een vreemd uitziende gladde witte steen tegen. Ze wisten dat het gebied ooit de Romeinse nederzetting Coriovallum was, maar hadden nog nooit zoiets gezien en hadden geen idee waar het voor diende.
Het grootste deel van de volgende 100 jaar lag de steen in een opslagruimte in het Thermenmuseum, een mysterie dat onderzoekers treiterde. Toen, zes jaar geleden, ontdekte archeoloog Walter Crist het terwijl hij door het museum dwaalde. Crist is gespecialiseerd in oudheid bordspellen en herkende het als een spel, hoewel niet een spel dat hij ooit eerder had gezien. Dat wekte zijn nieuwsgierigheid. Nu, met de hulp van kunstmatige intelligentieCrist denkt dat hij het door heeft – en zelfs kan spelen.
De steen is niet veel om naar te kijken. Het is een stuk witte Jurassic-kalksteen van 20 cm. Lijnen die erin zijn geëtst vormen een langwerpige, ruitachtige vorm binnen een rechthoek. Maar dan in een krant Woensdag gepubliceerd in het journaal Oudheidbespreken Crist en zijn team wat er gebeurde toen ze twee AI-agenten van het AI-gestuurde speelsysteem Ludii programmeerden om het op te lossen.
Ludus Coriovalli spelen
De onderzoekers lieten de AI het spel duizenden keren tegen zichzelf spelen, waarbij ze meer dan 100 verschillende sets regels testten, ontleend aan andere bekende Europese spellen, zowel moderne als oude. Ze vergeleken de bewegingen van de AI met slijtagepatronen op het bord, en hielden bij welke gameplay-stijlen het meest overeenkwamen met de groeven op de steen.
Het bord, zo bleek, werd gebruikt voor een blokkeerspel – een soort bordspel waarbij het doel is om te voorkomen dat je tegenstander in beweging komt. (Denk aan moderne titels als Go of Blokus.) Blokkeerspellen waren zeldzaam in het oude Europa en waren daarvoor alleen maar dateert uit de Middeleeuwen. Deze ontdekking suggereert dat ze enkele eeuwen eerder werden gespeeld.
Uiteindelijk identificeerden de AI en het team er negen reeksen regels consistent met de slijtage van het bord. Crist en zijn team noemden het spel Ludus Coriovalli, “het spel uit Coriovallum.”
“Door AI-simulatie te combineren met gebruiks-slijtage-analyse om sporen van gameplay te identificeren en te modelleren, is het mogelijk om niet alleen potentiële spelborden te identificeren, maar ook om speelbare regelsets opnieuw op te bouwen die aanwijzingen kunnen geven over de manieren waarop mensen in het verleden games speelden”, aldus de krant.
Dus wat waren de regels? Dit is wat onderzoekers hebben vastgesteld.
- Eén speler bestuurt vier ‘honden’. De ander bestuurt twee ‘hazen’.
- De honden starten op de vier meest linkse punten; de hazen beginnen op de binnenste twee punten aan de meest rechtse kant.
- Spelers verplaatsen om de beurt een stuk naar een aangrenzende lege plek op het bord.
- De honden proberen de hazen te blokkeren, terwijl de hazen zo lang mogelijk proberen vrij te blijven. Als de hazen worden geblokkeerd, wisselen spelers van rol en spelen ze opnieuw.
- De speler die het het langst volhoudt als de hazen wint.
Heb je het? Goed. Omdat dit niet alleen een theoretische reconstructie is. Het is een spel dat je nu online kunt spelen. Crist en zijn team hebben een simulatie van Coriovalli’s spel aan Ludii, en het is beschikbaar voor iedereen die het eens wil proberen.
Dus waarom de spellen bestuderen die oude beschavingen speelden? Naast simpele nieuwsgierigheid, merkt Crist op, bieden ze een duidelijker beeld van het dagelijks leven in het verleden verbinding met de geschiedenis dat zijn niet alleen droge cijfers of gebroken potscherven.
“Het vermogen om spel en spel in de archeologie te identificeren versterkt het begrip van ons spelerfgoed en maakt het oude leven toegankelijker voor mensen in het heden, aangezien het spelen van een bordspel vandaag de dag fundamenteel hetzelfde is als in de afgelopen millennia”, schrijft hij in de krant.
