Brussel:
Bedreigingen van het Witte Huis over Groenland hebben geleid tot verontwaardiging en een golf van diplomatieke activiteit in heel Europa, nu de leiders mogelijke tegenmaatregelen overwegen, waaronder vergeldingstarieven en het allereerste gebruik van het anti-dwanginstrument van de Europese Unie.
De Amerikaanse president Donald Trump zei zaterdag dat hij vanaf februari een invoerbelasting van 10% zou heffen op goederen uit acht Europese landen vanwege hun verzet tegen de Amerikaanse controle over Groenland.
Denemarken, Noorwegen, Zweden, Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Finland zouden met het tarief te maken krijgen, zei Trump in een post op sociale media terwijl hij op zijn golfclub in West Palm Beach, Florida was. Het tarief zou op 1 juni stijgen naar 25% als er geen deal zou zijn voor “de volledige en totale aankoop van Groenland” door de Verenigde Staten, schreef hij op sociale media.
Europese leiders van Dublin tot Helsinki veroordeelden de aankondiging snel als economische dwang en stuurden zondag vertegenwoordigers naar Brussel voor een spoedvergadering.
Als de diplomatie faalt, hebben zij blijk gegeven van een nieuwe bereidheid om de economische macht van de Europese Unie, die uit 27 landen bestaat, uit te oefenen.
“Onze prioriteit is betrokkenheid en niet escaleren. Soms is terughoudendheid de meest verantwoordelijke vorm van leiderschap”, zei woordvoerder Olof Gill van de Europese Commissie maandag. “De EU beschikt over instrumenten en is bereid te reageren als de bedreigde tarieven worden opgelegd.”
De waarde van de handel in goederen en diensten tussen de EU en de VS bedroeg in 2024 1,7 biljoen euro ($2 biljoen), of een gemiddelde van 4,6 miljard euro per dag, volgens het EU-statistiekbureau Eurostat.
Trump, voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen en andere wereldleiders reizen nu naar Davos voor het jaarlijkse World Economic Forum. Er zijn nog geen ontmoetingen gepland tussen de Europese leiders en Trump.
Na Davos komen de 27 EU-leiders donderdagavond in Brussel bijeen voor een spoedvergadering over de transatlantische betrekkingen.
Voorzitter van de Europese Raad Antonio Costa zei dat de EU-leiders het erover eens zijn “dat tarieven de transatlantische betrekkingen zouden ondermijnen en onverenigbaar zijn met de handelsovereenkomst tussen de EU en de VS.”
De leiders spraken “bereidheid uit om onszelf te verdedigen tegen elke vorm van dwang.”
De Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent suggereerde maandag in een toespraak voor verslaggevers in Davos, Zwitserland, dat EU-ambtenaren contact hadden opgenomen met de regering in de nasleep van de dreiging van Trump en zeiden dat er ‘blijkbaar veel inkomen is’.
Gevraagd naar het vooruitzicht van vergeldingsmaatregelen door het Europese blok zei Bessent: “Ik denk dat het zeer onverstandig zou zijn.”
Europa heeft veel instrumenten tot zijn beschikking, maar heeft nog een moeilijke weg te gaan, zegt Penny Naas, senior vice-president van het Duitse Marshall Fund, een in Washington gevestigde denktank.
“Het is moeilijk voor de Europeanen om die ruimte te vinden waar ze allebei kracht kunnen tonen zonder dat er sprake is van noemenswaardige vergelding. En zolang ze niet bereid zijn vergelding te accepteren, zullen ze moeite hebben om kracht te projecteren”, zei ze.
De EU beschikt over drie belangrijke economische instrumenten die zij zou kunnen gebruiken om Washington onder druk te zetten: nieuwe tarieven, opschorting van de handelsovereenkomst tussen de VS en de EU, en een ‘handelsbazooka’, de onofficiële term voor het Anti-Coercion Instrument van het blok, dat sancties zou kunnen treffen tegen individuen of instellingen die onnodige druk op de EU uitoefenen.
De EU en de VS zijn het in juni eens geworden over een raamwerk voor een handelsovereenkomst. Het zou deze week door het Europees Parlement worden geratificeerd, maar zaterdag zei de leider van de grootste fractie in het parlement, het centrumrechtse Duitse parlementslid Manfred Weber, dat goedkeuring ‘in dit stadium niet mogelijk was’.
De EU zou ook tarieven kunnen heffen op Amerikaanse goederen ter waarde van 93 miljard euro (108 miljard dollar) die zij na de deal van juli heeft opgeschort. Commissiewoordvoerder Gill zei echter dat, tenzij die opschorting wordt verlengd, deze heffingen op 7 februari van kracht zouden worden als de VS hun tariefdreiging doorzetten.
De Ierse minister van Financiën Simon Harris waarschuwde voor escalerende spanningen die deze zwaarbevochten deal zouden kunnen dwarsbomen.
“Dit is een tijd voor koele hoofden”, zei hij vóór een bijeenkomst van de ministers van Financiën van de EU in Brussel.
“We hebben op EU-niveau heel hard gewerkt om tot een handelsovereenkomst te komen met de Verenigde Staten van Amerika, een handelsovereenkomst die ervoor zorgt dat de economische activiteit over de Atlantische Oceaan kan blijven stromen, een handelsovereenkomst die goed is voor de Verenigde Staten, goed voor Europa, goed voor Ierland. Alles wat daar nu van afwijkt, of daarvan afwijkt, zou potentieel zeer, zeer significante gevolgen kunnen hebben.”
De grootste exportproducten van Europa naar de VS zijn farmaceutische producten, auto’s, vliegtuigen, chemicaliën, medische instrumenten, wijn en sterke drank.
In 2021 heeft de Europese Commissie het Anti-Dwanginstrument opgezet nadat Peking de handel had beperkt tot Litouwen, dat banden heeft opgebouwd met Taiwan, dat door China als zijn grondgebied wordt opgeëist.
“Het primaire doel van de ACI is afschrikking. Het instrument zal daarom het meest succesvol zijn als het niet nodig is het te gebruiken”, aldus een commissieverklaring.
Er bestaat een wijdverbreide weigering om het instrument in de Europese hoofdsteden te gebruiken, uit angst dat het de zaken zou laten escaleren – maar Frankrijk en Duitsland, de twee economische molochs van het blok, hebben hun steun betuigd.
“Tariefbedreigingen zijn onaanvaardbaar en passen in deze context niet”, zei de Franse president Emmanuel Macron in een post op sociale media. “De Europeanen zullen op een verenigde en gecoördineerde manier reageren als ze worden bevestigd. We zullen ervoor zorgen dat de Europese soevereiniteit wordt gehandhaafd.”
Indirect heeft de EU geprobeerd haar economieën van de VS naar andere delen van de wereld te verplaatsen.
Brussel ondertekende vorige week een grootschalig handelsverdrag met de vijf Mercosur-landen in Zuid-Amerika, evenals afzonderlijke overeenkomsten met Indonesië en Japan. EU-functionarissen werken aan soortgelijke vrijhandelsovereenkomsten met de Verenigde Arabische Emiraten en India, waar Von der Leyen naar verwachting eind januari de onderhandelingen zal afronden.
Gill, de woordvoerder van de commissie, zei dat de India-deal bijna 2 miljard mensen zou bestrijken, en samen met de Mercosur-deal een duidelijke overwinning voor de EU zou opleveren in de nasleep van de mondiale economische chaos die werd ontketend door de tweede regering-Trump.
“We kunnen heel duidelijk zien dat de waarde van verantwoordelijk, volwassen leiderschap op het wereldtoneel vruchten afwerpt in termen van de EU-handelsagenda, in termen van onze inspanningen om onze handelspartners te diversifiëren en onszelf het maximale economische potentieel te geven van onze partnerschappen over de hele wereld”, zei hij.
