Sulaymaniyah, Irak – Op de derde dag van de oorlog met Iran verwoestten luchtaanvallen het detentiecentrum in West-Iran waar Wyra Hassan werd gemarteld.
102 dagen lang hielden agenten van het Iraanse staatsveiligheidsapparaat Hassan vast in het gebouw in Sanandaj.
Dus toen hij hoorde dat het met de grond gelijk was gemaakt, was hij blij.
Nu hoopt hij dat het islamitische regime dat hem vervolgde vanwege het uiten van zijn mening binnenkort ook verdwenen zal zijn.
Maar nu de door de VS en Israël gelanceerde oorlog de derde week ingaat, blijft dat een onzekere uitkomst van het conflict, waarvan de regering-Trump zondag zei dat het ‘in de komende weken zou eindigen’.
Hoewel het Iraanse leger aanzienlijke verliezen heeft geleden sinds de aanvallen op 28 februari begonnen, controleren hardline geestelijken en politici nog steeds het land.
Mochten ze aan de macht blijven, dan zal Iran volgens Hassan het equivalent zijn van een auto die een nieuwe motor nodig had, maar alleen een bandenwissel kreeg.
“Als de oorlog eindigt zonder het regime af te zetten, zal het een ramp zijn voor het Iraanse volk”, vertelde hij aan Global News in een interview in de boekwinkel die hij nu runt in Sulaymaniyah.
Hassan, geboren drie jaar nadat de Islamitische Revolutie van 1979 een theocratie aan de macht bracht, is een van de vele Iraniërs die de brutaliteit hebben ervaren die de staat gebruikt om afwijkende meningen de kop in te drukken.
Als journalist en lid van de vervolgde Koerdische minderheid in het land werd hij in 2006 gearresteerd op beschuldiging van het organiseren van een demonstratie op de Internationale Vrouwendag.
Toen de politie klaar was met het martelen van hem, vertelden ze hem dat hij zou worden vrijgelaten, maar dat hij Sanandaj moest verlaten en dat het hem verboden werd te schrijven.
Omdat hij dergelijke ketenen niet kon aanvaarden, vluchtte hij naar Sulaymaniyah, een stad omringd door bergen in de regio Noord-Koerdistan van Irak, op slechts 100 kilometer van de grens met Iran.
Hij werd directeur van de Jamal Erfan Cultural Foundation, een ontmoetingsplaats voor boekenliefhebbers die werd gebouwd op de plek van een van de martelcentra van Saddam Hoessein.
Ooit was het een plek waar de overleden dictator van Irak met geweld ideeën en vrijheden onderdrukte, maar nu is het gewijd aan de vrije stroom van ideeën.
Veel van de boeken zijn in de Koerdische taal, die in Iran onderdrukt is als onderdeel van een poging om de eigen identiteit van de minderheid te elimineren.
Hassan zei dat de reactie van Iran op de massale protesten die in januari uitbrak, en de oorlog die de maand daarop begon, hebben het ware gezicht van het Iraanse regime laten zien.
Troepen die pro-regime zijn, hebben de opstand neergeslagen het vuur openen op demonstrantenwaarbij duizenden omkomen.
Als het regime uit de oorlog zou komen en nog steeds in de regering zit, zullen de omstandigheden voor activisten alleen maar verslechteren, zei Hassan.
“We weten dat als het regime de kans krijgt zich weer op te bouwen en zijn kracht terugkrijgt, het harder dan ooit zal optreden”, zei hij.
Ondertussen is de Islamitische Revolutionaire Garde gelanceerd honderden raketten en drones bij buurlanden.
Tenzij het valt, zal het regime niet alleen een bedreiging blijven vormen voor de Iraniërs, maar ook voor de hele regio, zei Hassan.
Hij hoopt dat dat niet zal gebeuren.
Hij wil terugkeren naar Sanandaj om nog een boekencentrum te openen, dit op de plek van het detentiecentrum waar hij ooit werd vastgehouden.
“Ik wil teruggaan en dezelfde bibliotheek oprichten op dezelfde plek waar ik werd gemarteld”, zei hij.
Gezocht voor een Instagrampost
Drie uur onderweg Erbilzit een andere vluchteling die Iran moest ontvluchten omdat hij zijn mening had geuit, in een hotellounge de Instagram-video te streamen die hem in de problemen bracht.
In de video begon Ali Rezaei Majd zichzelf voor te stellen als een jongere die ‘elke dag onder angst en onderdrukking leeft’.
Iraniërs willen vrijheid en een betere toekomst, zei hij voordat hij een beroep deed op de Verenigde Staten om “aan de zijde van het Iraanse volk te staan en ons te helpen het licht terug te brengen in ons land voordat het te laat is.”
De video, die op 6 januari werd geplaatst, maakte een einde aan het leven dat hij had gekend.
Toen het viraal ging te midden van groeiende protesten tegen Het Iraanse regimehoorde hij van vrienden dat veiligheidsagenten naar hem op zoek waren.
Hij pakte een tas en vluchtte naar Irak.
Ali Rezaei Majd plaatste deze Instangram-video, opgenomen in Dorud, Iran op 6 januari 2026.
Twee maanden later erkende Majd in een interview met Global News dat hij waarschijnlijk niet genoeg had nagedacht over de gevolgen van zijn woorden.
Hij leek ook ongelovig over wat er van zijn land was geworden: een plek die zich niet eens zou laten verwennen met een oprechte video van minder dan twee minuten.
Majd zei dat hij zich bij de oppositiebeweging had aangesloten nadat hij met de autoriteiten had gevochten over zijn christelijk geloof en zijn bedrijf, een sportschool in Dorud, een industriële stad in het westen van Iran.
Maar het was de Amerikaanse president Donald Trump die de balans heeft doen doorslaan, zei hij.
Op 2 januari plaatste Trump op sociale media dat als Iran demonstranten zou doden, de VS ‘hen te hulp zouden komen’ en schreef: ‘we zijn opgesloten en geladen en klaar om te vertrekken.’
Aangemoedigd door de woorden van de president stond Majd op het spoor in Dorud en nam twee video’s op: een in het Perzisch en een andere in het Engels.
Global News verifieerde de video’s door ze te geolokaliseren op een plek in de buurt van het treinstation van Dorud, waar Majd zei dat een vriend hem hielp bij het maken van de opnames.
“Vandaag groei ik op in duisternis”, zei hij in de video. “Onze stemmen worden tot zwijgen gebracht, onze dromen worden vernietigd en onze mensen lijden, niet omdat we iets verkeerd hebben gedaan, maar omdat we vrij willen leven.”
Hij zei dat Iran niet de vijand van Amerika is en dat als de VS de Iraniërs zouden helpen hun vrijheid terug te winnen, ze nooit zouden stoppen met het terugbetalen van de schulden.
“Vergeet ons alstublieft niet. Sta achter het volk van Iran.”
Terwijl de video meer dan 800.000 likes kreeg, kreeg Majd bericht van vrienden dat veiligheidsagenten naar hem vroegen. Uit angst dat hij gearresteerd zou worden, dook hij onder, zei hij.
Terwijl hij op weg was naar de grens, zei hij dat hij getuige was geweest van het gewelddadige optreden tegen demonstranten op 8 en 9 januari, en uiteindelijk een groep smokkelaars vond die hem hielpen over te steken naar het Iraakse Sulaymaniyah.
Vanuit zijn huidige toevluchtsoord in Erbil heeft hij de oorlog gevolgd om te zien of deze het vertrek zal markeren van de regering die volgens hem de Iraniërs al lang geleden hadden moeten verdrijven.
Maar hoewel Trump aanvankelijk zei dat het regime moest vertrekken en dat hij inspraak wilde hebben in de keuze van de volgende leider, leek hij zich sindsdien van die uitspraken terug te trekken.
In plaats daarvan lijkt de regering-Trump het doel van de oorlog te hebben verlegd naar het verlagen van de nucleaire, militaire en raketdreigingen van Iran.
Majd zei dat hij er niet zeker van was dat de Iraniërs hun land gemakkelijk zouden kunnen terugnemen. Zelfs in zijn verzwakte staat kent het regime geen grenzen als het zich bedreigd voelt, zei hij.
“Ik denk dat ze zullen vechten tot de dood en we moeten voorbereid zijn”, zei hij.
Stewart.Bell@globalnews.ca
