AI-gegenereerde inhoud maakt het moeilijker om te vertrouwen op wat we zien en horen. Maar op het South by Southwest (SXSW) festival gebruikt een nieuwe installatie dezelfde technologie om mensen in de meest bepalende momenten van de geschiedenis te plaatsen.
‘De grote dictator’ welke ging in première deze week in Austin draait het script om wat deepfakes zijn gaan vertegenwoordigen. In plaats van generatieve AI te gebruiken om desinformatie te creëren, worden AI-video- en spraaktools gebruikt om deelnemers samen te voegen tot archiefbeelden, zodat ze de geschiedenis kunnen ervaren via hun eigen stem en gelijkenis.
Het is het nieuwste project van filmmaker en kunstenaar Gabo Arora, die wilde laten zien hoe opkomende technologie kan worden gebruikt voor iets anders dan winst, oorlogvoering of propaganda.
“Dit is een tentoonstelling die iets onderzoekt dat 3000 jaar geleden, zonder technologie, net zo krachtig was als de oude Grieken”, zegt Arora. “Het laat echt zien dat we misschien wel over alle technologie beschikken die we willen, en dat mensen niet veranderen. We hebben iets diepgeworteld in ons over retoriek en macht en iemand die zich uitspreekt.”
In een hotel in het centrum van Austin betreden de aanwezigen een podium, geflankeerd door drie grote schermen met archiefbeelden. Nadat hij ermee heeft ingestemd dat zijn stem en beeltenis worden gebruikt, kiest de persoon vervolgens een van de drie toespraken uit drie zeer verschillende tijdperken: Malcolm X’s ‘The Ballot or the Bullet’-toespraak uit 1964 in Cleveland, Ronald Reagan’s ‘Tear down this wall’-toespraak uit 1987 in Duitsland, en de overwinningstoespraak van Zohran Mamdani uit 2024 in New York City.
Deelnemers reciteren vervolgens een fragment van 90 seconden uit een teleprompter, terwijl een door AI gegenereerde menigte op sommige momenten met gejuich reageert en op andere momenten stil wordt, gebaseerd op de woorden en toon van de spreker. Minuten later krijgen ze een korte film te zien waarin hun gekloonde stem de toespraak voortzet, terwijl hun beeltenis naadloos in de originele beelden wordt ingevoegd. Het project is afhankelijk van verschillende generatieve AI-platforms, waaronder ElevenLabs om de vocale signatuur van een deelnemer vast te leggen en Runway voor het genereren van video’s.
Het project is deels kunstproject, deels film en deels meeslepende ervaring en ontleent zijn titel aan de film van Charlie Chaplin uit 1940 De grote dictatoreen gedurfde satire die performance en cinema gebruikte om Hitler en het fascisme op het hoogtepunt van de nazi-macht te confronteren.
“We wilden dat Hitler over dit project zou blijven piekeren zonder dat Hitler erbij betrokken was”, zegt Arora. “En ik denk dat door het ‘De Grote Dictator’ te noemen je doet beseffen dat iemand kunst, retoriek en performance heeft gebruikt om tegen te gaan wat er gebeurde. En ik denk dat we dat nu kunnen doen.”
‘Je beseft dat er kracht in woorden schuilt’
SXSW-bezoekers die “The Great Dictator” hebben meegemaakt, beschrijven het als zowel krachtig als verrassend emotioneel. Greg Swan, een senior partner bij Finn Partners en al jarenlang SXSW-deelnemer, werd getroffen door de manier waarop het project de mens-tot-mens levering benadrukt, zelfs in het AI-tijdperk.
“Wat een briljant concept om gewone mensen te laten zien hoe het is om emotionele, overtuigende woorden te spreken op een plek waar elk woord, elke stembuiging en elke ademhaling ertoe doet”, zegt Swan, die in Minneapolis woont en de toespraak van Mamdani koos. “Ik merkte dat ik verstikt raakte toen ik Mamdani’s woorden uitsprak over een immigrant die een stad vol immigranten leidt, terwijl ik de context kende waarin die woorden vorig jaar werden gesproken en hoe ze vandaag de dag nog steeds een klap uitdelen.”
Het project is een krachtige sociale kritiek om het steeds meer vervormde digitale en politieke landschap van vandaag tegen te gaan, zegt Rayme Silverberg, oprichter en CEO van Paradigm Shift, een startup die zich richt op het heroverwegen van de manier waarop culturele instellingen worden gefinancierd en onderhouden.
“Er is een kort moment waarop je beseft dat er kracht in woorden zit en dat wat je zegt voor een groep mensen op een podium er echt toe doet”, zegt Silverberg, die de toespraak van Reagan koos. “Het vernieuwt die relatie tot woorden, en daarom vernieuwt het onze relatie tot de betekenis achter die woorden en de schijn van werkelijkheid die woorden vervolgens vormgeven.”
‘Mijn rode draad is empathie’
“The Great Dictator” bouwt voort op Arora’s tien jaar durende onderzoek naar het gebruik van opkomende technologieën – waaronder kunstmatige intelligentie, virtual reality, ruimtelijke audio en augmented reality – om het publiek in contact te brengen met de meest urgente problemen ter wereld. Eerdere projecten hebben kijkers in verhalen over oorlog, ontheemding en historisch trauma geplaatst.
Als de eerste creatief directeur van de Verenigde Naties hielp Arora bij het pionieren van virtual reality-documentaires zoals Wolken boven Sidra, wat de kijkers een meeslepend verhaal over de Syrische vluchtelingencrisis. Hij werkte ook samen met de Shoah Foundation van Steven Spielberg om te creëren Het laatste afscheid, een meeslepende VR-ervaring die de terugkeer van een echte overlevende van de Holocaust naar een voormalig nazi-concentratiekamp volgt.
“Mijn rode draad is empathie”, zegt Arora. “Hoe verbinden we ons met elkaar en met de belangrijke verhalen van onze tijd?”
Het schalen van meeslepende ervaringen buiten filmfestivals kan een uitdaging zijn, maar “The Great Dictator” is ontworpen om aanpasbaar te zijn op verschillende locaties. Na SXSW is het team van plan het naar musea, bibliotheken en openbare pleinen te brengen. Er zijn al gesprekken gaande met instellingen als het Museum of the Moving Image in Queens, New York; de openbare bibliotheek van Brooklyn; en het MIT Media Lab in Cambridge, Massachusetts. Op de langere termijn hopen de makers tegen 2027 uit te breiden naar een browsergebaseerde ervaring en mogelijk tegen 2028 naar streaming- of gamingplatforms.
Toekomstige versies zullen waarschijnlijk nog veel meer toespraken bevatten, waaronder zowel bekende toespraken als minder bekende ‘diepe bezuinigingen’, zegt Arora. Tot de mogelijkheden behoren toespraken van milieuactivist Rachel Carson en de Russische auteur Aleksandr Solzjenitsyn. Het team onderzocht ook een toespraak uit 1979 van de eerste opperste leider van Iran, ayatollah Ruhollah Khomeini, hoewel Arora zegt dat ze het uiteindelijk niet esthetisch konden laten werken.
Zoals Arora het ziet, creëert AI een nieuwe lens waarmee mensen delen van de geschiedenis kunnen zien en voelen op manieren die voorheen niet mogelijk waren.
“We gebruiken standaard de archieven alleen maar voor de video’s die je nooit op YouTube bekijkt”, zegt Arora. “Als je een onderzoeker bent, hoe zorg je ervoor dat ze tot leven komen? Hoe maak je deze zeer krachtige momenten? Hoe wek je nieuwsgierigheid op? Voor mij is het een manier voor mensen om de kracht van goed en slecht aan beide kanten te begrijpen. Het is nog steeds de technologie van de retoriek.”
