Twee van de strijdende partijen in het Golfconflict – de VS en Iran – zijn indirecte besprekingen begonnen te midden van een wankel staakt-het-vuren, waarbij Israël onder druk staat vanwege de aanvallen in Libanon
De vredesbesprekingen met Iran zullen een gapende kloof van wensen en doelstellingen moeten overbruggen als onderhandelaars aan tafel komen in een poging om van een staakt-het-vuren van twee weken een permanente wapenstilstand te maken.
Donald Trump officieel de Amerikaanse activiteiten in de Verenigde Staten stopgezet Midden-Oosten vorige week met een onderbreking van de vijandelijkheden die een rommelig einde maakte aan meer dan een maand van bombardementen in Iran, waarvan critici beweren dat ze weinig of helemaal niets hebben opgeleverd. De vervolggesprekken met de Pakistaanse premier zijn zaterdag serieus begonnen, tegen een achtergrond van diepe meningsverschillen en onverminderde gevechten vanuit de VS. Israëlisch strijdende partners in Libanon.
Naar verluidt zijn vandaag indirecte gesprekken begonnen tussen de VS en Iran in Islamabad, hoewel het onduidelijk was of de partijen zich in dezelfde zaal bevonden. Een Amerikaanse delegatie onder leiding van vice-president JD Vance en een Iraans Een delegatie onder leiding van parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Qalibaf moet een aantal enorme kloven overbruggen.
De nucleaire verrijking van Iran
Een van de belangrijkste redenen waarom Trump Iran begon te hameren was de drang van het land naar voortdurende uraniumverrijking, ondanks beweringen van het Witte Huis in januari 2025 dat de nucleaire installaties waren ‘uitgewist’ en suggesties van het tegendeel waren ‘nepnieuws’. Toen het staakt-het-vuren werd ingesteld, verklaarde Trump dat Teheran ermee had ingestemd zijn voorraden verrijkt uranium over te dragen.
Het 15-puntenplan dat de regering aan Iran overhandigde, eiste dat het regime van het land “alle uraniumverrijking op Iraans grondgebied zou beëindigen” om tegemoet te komen aan de eis van Trump dat het “nooit een kernwapen kan hebben”.
Een tienpuntenplan dat Trump ooit prees als een ‘werkbare basis’ voor een algehele deal, omvatte echter een eis voor internationale erkenning van zijn rechten om uranium te blijven verrijken. Het nucleaire vraagstuk zou echter uiteindelijk minder een knelpunt kunnen zijn dan sommige andere, aangezien experts hebben gezegd dat de aanval op Iran Teheran heeft geholpen te begrijpen dat het over een nieuw wapen beschikt: de Straat van Hormuz.
De Straat van Hormuz
De belangrijkste gevolgen van het Iraanse avontuur van Trump zijn de domino-effecten op de brandstofprijzen, waarbij Iran de kritieke scheepvaartader van de Straat van Hormuz heeft afgesloten, waardoor commerciële schepen gedwongen zijn de zeestraat te vermijden. De sluiting is het grootste strategische voordeel van Iran in de oorlog, omdat het de doorgang van olie, aardgas en kunstmest naar het westen effectief heeft geblokkeerd.
De spotprijs van ruwe Brent-olie, de internationale standaard voor olieprijzen, bedroeg vrijdag rond de $97 (£77), een stijging van meer dan 30 procent sinds het begin van de oorlog.
Vóór het conflict ging ongeveer een vijfde van de in de wereld verhandelde olie doorgaans met meer dan honderd schepen per dag door de zeestraat, waarvan er vele olie naar Azië vervoerden. Nu het staakt-het-vuren van kracht is, zijn er nog maar twaalf van hen geregistreerd, en Iran heeft zich nu gerealiseerd dat het over een krachtig niet-nucleair wapen tegen het Westen beschikt.
In een gesprek met The Guardian zei Alan Eyre, een voormalig diplomaat die hielp bij de onderhandelingen over het Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA), dat Iran effectief had verhinderd uranium voor wapens te maken, dat het een “echt coole dreiging” is.
Hij zei: “De Straat van Hormuz is zo’n goed strategisch afschrikmiddel (en) tot op zekere hoogte maakt het het nucleaire programma minder cruciaal. Het zou veel tijd en veel risico voor hen hebben gekost om (kernwapens) te bewapenen … Maar ze hebben nu een hele coole dreiging, die ongelooflijk gemakkelijk aan en uit te zetten is.”
Iran heeft voorgesteld om schepen die de zeestraat passeren te belasten als onderdeel van een vredesakkoord. Maar dit is ronduit afgewezen door andere landen, waaronder de Verenigde Staten en het Iraanse buurland Oman.
Israëls voortdurende aanval op Libanon
Toen het staakt-het-vuren vorige week werd overeengekomen, werd aanvankelijk aangenomen dat Iran bij de overeenkomst was betrokken en na de inwerkingtreding ervan niet meer het doelwit zou zijn. Maar Israël bleef op het land schieten en beweerde dat het staakt-het-vuren geen betrekking had op zijn regionale buurland, nadat zijn strijdkrachten bijna 1.500 mensen in het land hadden gedood.
Premier Benjamin Netanyahu heeft beweerd dat zijn troepen zich uitsluitend richten op Hezbollah, een militante groepering die banden heeft met Iran en waarmee Israël al tientallen jaren oorlog voert.
Israël wil dat de Libanese regering de verantwoordelijkheid op zich neemt voor de ontwapening van Hezbollah, net zoals was voorzien in het staakt-het-vuren van november 2024. Maar het is onduidelijk of het Libanese leger een wapenmonopolie kan vestigen of wapens kan in beslag nemen van de militante groepering, die al tientallen jaren pogingen heeft overleefd om haar macht te beteugelen.
Hoe langer de aanhoudende aanvallen op Hezbollah duren, des te groter wordt het algehele staakt-het-vuren in gevaar gebracht. De Iraanse president Masoud Pezeshkian zei vorige week in een verklaring over X: “De voortzetting van deze acties zal de onderhandelingen zinloos maken.
“Onze vingers blijven aan de trekker. Iran zal zijn Libanese zusters en broeders nooit in de steek laten.” Trump is er echter niet in geslaagd druk uit te oefenen op Netanyahu om de Israëlische actie volledig te stoppen, door vorige week op Truth Social te zeggen dat deze zou worden afgebouwd in plaats van volledig stopgezet. Hij schreef op zijn sociale mediaplatform dat de bomaanslagen voorafgaand aan de gesprekken “iets rustiger” zouden zijn.
Iraanse ‘voorwaartse verdediging’
De oorlog heeft minstens 3.000 mensen gedood in Iran, 1.953 in Libanon, 23 in Israël en meer dan een dozijn in de Arabische Golfstaten. Het heeft de Perzische Golf grotendeels afgesloten van de wereldeconomie, waardoor de energieprijzen de pan uit rijzen en de infrastructuur in een zestal landen in de regio wordt beschadigd.
Iran heeft bondgenoten in de hele regio die zijn ‘voorwaartse verdediging’ vormen, die Israël de ‘As van het Kwaad’ heeft genoemd, inclusief groepen die door het land en zijn westerse bondgenoten als terroristisch worden bestempeld.
Ze worden sinds het begin van de oorlog in Gaza vrijwel voortdurend aangevallen, en Iran heeft in zijn tienpuntenonderhandelingsdocument bepaald dat “alle vijandelijkheden” tegen zijn geallieerde groepen in de regio zouden worden gestaakt. Het 15-puntenplan van Israël en de VS stelt echter precies het tegenovergestelde en bepaalt dat Iran zou stoppen met het financieren van deze groepen die Teheran ziet als een cruciaal verlengstuk van zijn eigen verdediging.
Sancties verlichting
Het huidige islamitische regime van Iran heeft het grootste deel van zijn leven onder een of andere vorm van internationale sancties doorgebracht, maar de Amerikaanse sancties werden met name gedeeltelijk opgeheven toen het JCPOA van Barack Obama van kracht was. Een belangrijke concessie van de VS in het kader van het nucleaire akkoord was de beperkte opheffing van de sancties, en in ruil daarvoor stond Iran toezicht op zijn nucleaire voorraden toe.
Trump trok de VS tijdens zijn eerste ambtstermijn uit dat akkoord en beweerde dat het de “slechtste deal ooit” was, en de laatste Iran-operatie heeft het land tien jaar later weer op nul gebracht.
Mohammad Bagher Qalibaf, de voorzitter van het Iraanse parlement, zei dat het alleen aan de onderhandelingstafel zou komen als naar schatting 120 miljard dollar aan bevroren Iraniërs zou worden vrijgelaten. Hij beweerde dat dit, naast het staakt-het-vuren in Libanon, een van de twee eerder overeengekomen maatregelen was.
Washington heeft gezegd dat het openstaat voor discussies over verlichting van de sancties, maar functionarissen zeggen dat dit iets is dat ze alleen zouden aanbieden nadat ze concessies van Iran hadden ontvangen over zijn nucleaire en raketprogramma’s.
