De vete van Clint Eastwood en John Wayne uitgelegd

Het is mogelijk dat wij een commissie ontvangen over aankopen via links.

Filmsterren worden niet veel groter dan Clint Eastwood en John Wayne. Beiden behoren tot een tijdperk waarin filmsterren meer waren dan alleen populaire acteurs die op betrouwbare wijze kaartjes konden verkopen. Vooral de hertog vertegenwoordigde de menselijke belichaming van een ideologie. Hij was meer dan alleen een avatar voor conservatieve idealen; hij was in veel opzichten het gezicht van een monocultuur die simpelweg niet meer bestaat; een symbool van een samenleving georganiseerd rond gedeelde idealen die uiteenviel naarmate de eeuw vorderde. Eastwood werd beroemd in de jaren ’70, waar de cultuur veel meer gebroken was dan in de hoogtijdagen van Wayne. Maar hij kwam zo dicht mogelijk bij wat zijn voorvader vertegenwoordigde in de eerste helft van de twintigste eeuw, vooral als het om het westerse genre ging.

Zowel Eastwood als de hertog sneden hun tanden in Oaters en vestigden hun blijvende sterrenmacht door middel van veldslagen te paard en een stoïcijns machismo dat ervoor zorgde dat ze voor hele generaties emblemen van mannelijkheid werden. Hoewel een ontmoeting tussen de twee op het scherm een ​​uitgemaakte zaak leek, kwamen deze twee westerse titanen in geen enkele film oog in oog te staan.

Het meeste daarvan kwam neer op het feit dat Wayne simpelweg geen fan was van Eastwoods meer cynische, deconstructionistische westerns. Dit leidde tot een kloof tussen het paar die duurde tot het overlijden van de hertog in 1979. Eastwood had in zijn tijd enkele botsingen (zijn vete met Spike Lee werd zo erg dat Steven Spielberg tussenbeide moest komen). Maar zijn problemen met Wayne vertegenwoordigden iets veel diepers: een botsing van generaties. Hier is alles wat je moet weten over de vete tussen Wayne en Eastwood en waarom we deze legendes nooit tegenover elkaar hebben zien spelen.

Voordat hij een filmlegende werd, was John Wayne slechts een jonge student en voetballer die hielp met rekwisieten op filmsets. Het was tijdens deze eerste jaren dat hij de directeur ontmoette John Ford die hij tijdens hun eerste ontmoeting letterlijk omver gooide en die Wayne uiteindelijk zou casten in zijn baanbrekende western ‘Stagecoach’ uit 1939. Hoewel er een subversief element in de film zat, dat veel van de gevestigde kenmerken van het genre ondermijnde door de archetypische karakters ervan als meer gelaagde en complexe individuen te onthullen, was het nog steeds een pre-revisionistisch tijdperk – een tijdperk waarvoor Wayne zelf emblematisch werd.

Gedurende de volgende drie decennia werd de hertog een symbool van simplistische goede versus kwade westerse verhalen. Hij speelde niet alleen de hoofdrol in Oaters, maar ze waren zijn brood en boter en hij blijft tot op de dag van vandaag synoniem met het westerse genre. Hetzelfde geldt enigszins voor Clint Eastwood, die op dezelfde manier naam maakte door cowboys en outlaws te spelen. Maar de films die Eastwood maakte waren heel anders dan de films van zijn voorganger.

Zijn rol als Rowdy Yates in de CBS-serie Rawhide uit de jaren 60 maakte hem tot een tv-ster, en Eastwood kwam het dichtst in de buurt van het portretteren van dezelfde moreel rechtlijnige karakters als Wayne. Tegen de tijd dat hij de man zonder naam speelde in Sergio Leone’s gevierde ‘Dollars’-trilogie, omarmde hij echter een veel complexer anti-heroïsch ethos dat zijn westerse productie in de komende decennia ging bepalen – met als hoogtepunt in 1992 wat misschien wel de typische revisionistische western is: ‘Unforgiven’. Hoewel Wayne er niet was bij die triomf uit het begin van de jaren negentig, was hij er wel om getuige te zijn van de opkomst van Eastwood als pionier van de revisionistische western, en hij was geen fan.

Nadat Clint Eastwood de sprong van de televisie naar het grote scherm maakte met ‘A Fistful of Dollars’ uit 1964, begon hij het gezicht te worden van een genre dat een dramatische verandering onderging. Westerns omarmden traditioneel het ongecompliceerde ethos van good guys versus bad guys, en John Wayne liep daarin voorop. De westerse hoofdrolspelers van Eastwood waren moreel gezien veel twijfelachtiger, en dat gold vooral voor ‘High Plains Drifter’ uit 1973.

Op dat moment speelde Eastwood in de beroemde film van Don Siegel (en controversieel) misdaadthriller uit 1971, ‘Dirty Harry’. Met “High Plains Drifter” (die in 2025 op Netflix verscheen) de acteur speelde opnieuw een moreel twijfelachtige held in de vorm van The Stranger, een mysterieuze figuur die arriveert in de stad Lago in het Oude Westen en zijn eigen genadeloze vorm van gerechtigheid uitdeelt. De film was een vroeg regiewerk van Eastwood, die de film doordrenkte met hetzelfde revisionistische ethos dat zijn Sergio Leone-samenwerkingen had gekenmerkt, maar alles op 10 zette en het cowboy-archetype deconstrueerde waar Wayne zo cruciaal in was geweest.

Misschien niet verrassend dus, Wayne schreef Eastwood een boze brief over “High Plains Drifter” waarin hij de jonge acteur bestrafte vanwege wat hij beweerde een onnauwkeurige weergave van het Amerikaanse Westen was. In een interview in de Los Angeles Times uit 1992 herinnerde Eastwood zich dat Wayne schreef: “Dat is niet waar het in het Westen om draaide. Dat is niet het Amerikaanse volk dat zich vestigde, dat zich in dit land vestigde.” De acteur dacht na over het ontvangen van het bericht van de hertog en zei: “Ik realiseerde me dat er twee verschillende generaties zijn, en hij zou niet begrijpen wat ik aan het doen was. ‘High Plains Drifter’ was bedoeld als een fabel: het was niet bedoeld om de uren van baanbrekend werk te laten zien. Het was niet de bedoeling dat het iets zou gaan over het vestigen van het Westen. ‘

De jaren zeventig waren om te beginnen een fascinerende tijd voor het Westen controversiële zuurwestern “El Topo” en eindigend met de hopeloze door Arnold Schwarzenegger geleide westernflop ‘The Villain’. Tijdens dit transformerende decennium vestigde Clint Eastwood zichzelf niet alleen als een ster, hij vestigde de revisionistische western ook als de de facto vorm van het genre.

Geen wonder dus John Wayne weigerde zich bij Eastwood aan te sluiten in wat een spannend team zou zijn geweest. Samen met Bob Barbash schreef schrijver/regisseur Larry Cohen een script voor het duo getiteld ‘The Hostiles’, waarin Eastwood een gokker zou spelen die een halve ranch wint. De andere helft was eigendom van een oude scherpschutter, die door Wayne zou zijn gespeeld. Helaas, zoals Cohen vertelde aan auteur Michael Doyle, schrijver van “Larry Cohen: het spul van goden en monsters”, Wayne deinsde terug toen hij de kans kreeg om in de speelfilm tegenover Eastwood te spelen. In zo’n film zou Wayne de jonge ster officieel tot zijn opvolger hebben gezalfd, maar de hertog was eenvoudigweg niet geïnteresseerd.

Een laatste wanhopige poging van Cohen was het sturen van zijn scenario naar Wayne’s zoon Michael, die het tijdens een visreis aan zijn vader overhandigde. Zoals de scenarioschrijver zich herinnerde:

“De week daarop kreeg ik Michael aan de telefoon en vroeg hem wat er was gebeurd. Hij zei: ‘Wel, papa zat op de boot en ik overhandigde hem het script. Hij keek er een paar minuten naar en zei toen:’ Dit stuk stront weer!’ En toen gooide hij het overboord.’ Ik dacht stilletjes bij mezelf: ‘Oh, daar gaat mijn prachtige script, dat langzaam wegzinkt onder de blauwe Stille Oceaan, samen met de hoop en dromen van Clint Eastwood en Bob Barbash!'”

Als “John Wayne: het leven en de legende” auteur Scott Eyman schreef: “(Wayne) was gevoelig voor de neiging tot nihilisme en voelde zich waarschijnlijk een beetje bedreigd.” Tegen de jaren zeventig liep Wayne’s tijd ten einde en hij voelde zeker de tektonische culturele verschuiving die zijn simplistische westerse formule tot een overblijfsel maakte. Hij had ook tegen kanker gevochten en er was zelfs een long verwijderd, om nog maar te zwijgen van het feit dat hij een van de velen was acteurs die hun lichaam voor altijd hadden beschadigd, enorme pijn doorstaan om veel van zijn films uit de jaren zeventig te maken.

Dat zou genoeg zijn om de filmlegende op zijn hoede te maken voor deze jongere, Clint Eastwood. Maar Wayne begon de jaren ’70 ook door de hoofdrol in ‘Dirty Harry’ af te wijzen. een beslissing waar hij later spijt van had. In het boek van Michael Munn “John Wayne: de man achter de mythe,” de ster zegt: “Ik dacht dat Harry een malafide agent was. Ik zag de foto en realiseerde me dat Harry het soort rol was dat ik vaak genoeg had gespeeld – een man die zich aan de wet houdt, maar de regels overtreedt als hij echt moet om anderen te redden.”

Toen Wayne in 1976 met Don Siegel werkte aan ‘The Shootist’, maakte de regisseur van ‘Dirty Harry’ een grote fout toen hij Wayne vertelde een slechterik in de rug te schieten, omdat Clint Eastwood dat zou doen. Zoals Eastwood zich herinnerde tijdens een aflevering van Binnen in de Acteursstudio“Wayne werd blauw en hij zei: ‘Het kan me niet schelen wat die jongen zou hebben gedaan, ik schiet hem niet in de rug.'” Interessant genoeg bezocht Eastwood uiteindelijk de set van ‘The Shootist’, wat niet alleen Wayne’s laatste optreden op het scherm was, maar ook de enige keer dat de twee titanen van het westerse genre elkaar ooit ontmoetten.