Het uitgangspunt voor de sciencefictionfilm ‘In Time’ uit 2011 van Andrew Niccol is nieuw. Het speelt zich af in het jaar 2169, wanneer geld letterlijk door de tijd is vervangen. Elke burger heeft een oplichtende aftelklok in zijn onderarm geïmplanteerd, en als die klok nul bereikt, gaan ze dood. De meeste mensen uit de arbeidersklasse hoeven slechts acht uur per dag te werken om aan het einde van hun dienst een paar extra uren op hun sterfklok te krijgen. Het missen van een bus kan onheil betekenen. De rijken kunnen ondertussen eeuwenlang leven en meer tijd vergaren dan ze weten wat ze ermee moeten doen. Voor zover ik het kan achterhalen, is dit een metafoor voor de verraderlijkheid van intergenerationele rijkdom. Mensen die rijk geboren zijn, blijven meestal rijk en kunnen rijkdom doorgeven aan hun kinderen. Mensen die in armoede geboren zijn, ontsnappen zelden aan de armoede.
De hoofdpersoon van “In Time” is Will (Justin Timberlake), een verarmde fabrieksarbeider die zijn klok nauwelijks voorloopt. Hij neemt deel aan risicovolle ondergrondse armworstelwedstrijden in Russische roulette-stijl, waarbij spelers elkaars handen kunnen vastgrijpen en, als ze sterk genoeg zijn, tijd kunnen stelen van de doodsklok van de ander. De plot van “In Time” houdt in dat Will een rijke, 105-jarige man (Matt Bomer) redt van enkele overvallers. De rijke man legt, in een vlaag van introspectie en zelfbewustzijn, alle jaren van zijn eigen leven in Will’s arm voordat hij sterft. Will is nu ‘rijk’, maar dat maakt hem verdacht. De lokale tijdagenten (vertegenwoordigd door een sexy, in leer geklede Cillian Murphy) gaan ervan uit dat Will op gestolen tijd leeft.
Met zoveel tijd op zijn sterfklok kan Will nu de binnenste kringen van de bourgeoisie infiltreren en begint hij te zien hoe de andere helft leeft. Ze wedden regelmatig duizenden jaren lang in pokerwedstrijden. Ze ruilen gemakkelijk tientallen jaren van hun eigen leven in voor mooie auto’s.
In Time doet niet genoeg met zijn vreemde uitgangspunt
De ’tijd is geld’-verwaandheid van ‘In Time’ is innovatief genoeg, denk ik. En het leidt tot een leuke climax waarin Will, nadat hij een rijke erfgename, gespeeld door Amanda Seyfried, heeft ontvoerd, moet inbreken in een kluis van de vader van de erfgename (Vincent Kartheiser) en een miljoen jaar aan tijd moet stelen. Hij zal die tijd besteden aan de arme wijken en de armen een langer leven geven. Het wordt een Robin Hood-verhaal. Iedereen die in armoede heeft geleefd, weet hoe druk je leven is, hoe moeilijk het is om rond te komen en hoe duur het kan zijn. De gedachte om arme mensen letterlijk vrije tijd te geven is een metafoor die voldoende effectief is.
Maar Andrew Niccol gaat niet ver genoeg door met zijn uitgangspunt. Zijn film gaat over verhaal en spanning, niet over de uitgebreide sciencefictionwereld die hij creëerde. Als de armen bijvoorbeeld altijd tijdgebrek hebben, zou hun leven dan niet gewijd worden aan snel bewegen en spreken? Je zou denken dat een teken van armoede in “In Time” het lichaam van een hardloper en stevige hardloopschoenen zou zijn. Ze moeten snel en in afkortingen spreken. Cafeïne en/of cocaïne zouden in grote hoeveelheden worden geconsumeerd. Geen van deze verwaandheden maakt deel uit van ‘In Time’.
Zo ook met de rijken. Als ze eeuwen de tijd hebben om te aarzelen en niets te doen, zouden ze dan niet heel langzaam moeten lopen en praten? Moeten ze tijdens een discussie niet hele monologen reciteren? Waarom zouden ze snelle auto’s nodig hebben? Een teken van rijkdom zouden heel, heel langzame voertuigen moeten zijn. Het kijken naar lange, langzame films zou het toppunt van tijdverspillende luxe zijn. Ook die ideeën ontbreken in de film. Op zijn minst legt “In Time” uit dat de rijken nooit in de oceaan gaan zwemmen, omdat het een te groot risico is voor hun kostbare, kostbare levens.
Harlan Ellison klaagde de makers van In Time aan
Critici waren niet zo dol op ‘In Time’, en het heeft momenteel slechts een goedkeuringsscore van 36% op Rotten Tomatoes, gebaseerd op 173 recensies. Noah Berlatsky, schrijft voor de Atlantische Oceaanmerkte op dat de film ernaar streefde een essay te zijn waarin het kapitalisme aan de kaak werd gesteld, maar niet slim genoeg was om zijn ideeën door te voeren. Hij merkte ook op dat het uitgangspunt een beetje uitgespeeld leek en vreemd ouderwets aanvoelde, alsof het was overgenomen uit een oud “Star Trek” -script.
De recensie van Berlatsky had een schot in de roos kunnen zijn, aangezien de notoir chagrijnige en rechtszaakminnende sciencefictionauteur Harlan Ellison klaagt de makers van ‘In Time’ aan voor het afzetten van een van zijn ideeën. Ellison, die de film niet had gezien, hoorde dat het uitgangspunt opmerkelijk veel leek op zijn verhaal uit 1965 “‘Repent, Harlequin!’ Zei de Ticktockman.” Het verhaal van Ellison speelt zich af in een wereld waar efficiëntie van tijd van cruciaal belang is voor het bestaan, en als iemand iets doet dat als verspilling wordt beschouwd – zoals te laat op zijn werk verschijnen – zal de tijd die hij of zij heeft verspild tot aan het einde van zijn leven worden gecontroleerd. De hoofdpersoon van het verhaal is een anarchist die wil dat iedereen zijn schema’s negeert.
Ellison’s rechtszaak omvatte aanvankelijk een bevel tegen de release van de film. Ellison liet het pak echter volledig vallen toen hij de film daadwerkelijk zag. “In Time”, ontdekte hij, was geheel origineel en had niets te maken met “‘Repent, Harlequin!'”. Er was geen schikking, Ellison kreeg geen speciale credits en de film werd uitgebracht zoals het anders zou zijn geweest.
Niccols film was een bescheiden hit en verdiende meer dan $ 174 miljoen met een budget van $ 40 miljoen. Het was echter nooit een grote blockbuster, dus het is grotendeels uit het geheugen doorgegeven. Het is een giller, maar het had zoveel meer kunnen doen. Niccol, die ‘The Truman Show’ schreef, was tot meer in staat.
