De pijnlijke vragen voor de NAVO en de EU als Trump Groenland inneemt

Dinsdag kwam de zogenaamde Coalition of the Willing, grotendeels bestaande uit Europese leiders, in Parijs bijeen met gezanten van de Amerikaanse president Donald Trump, om te proberen verdere vooruitgang te boeken op het gebied van een duurzaam vredesakkoord voor Oekraïne.

Nu de Oekraïense president Volodymyr Zelenski volhoudt dat een plan om de oorlog met Rusland te beëindigen “90% van de weg ernaartoe” is, wilde niemand in die zaal het in gevaar brengen om de Amerikanen aan boord te houden.

Maar er zat een enorme Groenlandse olifant in die grote en schitterende bijeenkomst in Parijs.

Groenland is het grootste eiland ter wereld: het is zes keer zo groot als Duitsland. Het ligt in het noordpoolgebied, maar is een autonoom gebied van Denemarken.

En Donald Trump houdt vol dat hij het wil; heeft het nodig voor de Amerikaanse nationale veiligheid.

De Deense premier Mette Federiksen was bij de bijeenkomst in Parijs. Ze is een belangrijke EU-bondgenoot van veel van de aanwezige leiders; een belangrijke NAVO-bondgenoot van Groot-Brittannië.

Geen van deze landen wil het risico lopen Donald Trump tegen te werken, maar nu de politieke temperatuur in Washington en Kopenhagen stijgt, hebben zes grote Europese machten, waaronder Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland, een gezamenlijke verklaring afgegeven over de zijlijn van de gesprekken in Oekraïne.

Ze zeiden dat de veiligheid in het Noordpoolgebied collectief moet worden bereikt, samen met NAVO-bondgenoten, waaronder de Verenigde Staten, en dat het aan Denemarken en Groenland alleen is om te beslissen over zaken die Denemarken en Groenland betreffen.

Maar was dat werkelijk genoeg om de ambities van Trump in toom te houden?

Het antwoord kwam binnen enkele uren: Nee.

Het Witte Huis heeft in een eigen verklaring aangegeven dat het “een reeks opties bespreekt” om Groenland te verwerven – allemaal eenzijdig, inclusief de aankoop van het eiland.

Huiveringwekkend voor de Europese leiders zei het communiqué van het Witte Huis, afgeleverd door perssecretaris Karoline Leavitt, dat “het gebruik van het Amerikaanse leger altijd een optie is waarover de opperbevelhebber beschikt”.

Dit is zeker niet de eerste keer dat Trump zijn voornemen heeft uitgesproken om Groenland in te nemen, maar vooral tijdens zijn eerste termijn als president maakten velen in Europa – achter gesloten deuren – grapjes over het idee.

Maar na de controversiële militaire interventie van de regering-Trump afgelopen weekend in Venezuela, lacht niemand meer.

De premier van Denemarken zei dat de bedoelingen van Trump met betrekking tot Groenland serieus moeten worden genomen en de leiders verlieten de bijeenkomst in Oekraïne zeer bezorgd.

Denk eens aan de ironie die hier speelt. Meerdere Europese nationale en andere leiders, waaronder die van de NAVO en de EU, proberen de regering-Trump te betrekken bij het beschermen van de toekomstige soevereiniteit van een Europees land (Oekraïne) tegen de agressieve territoriale ambities van een externe macht (Rusland), net nadat de VS militair het soevereine Venezuela zijn binnengevallen en de president in hechtenis hebben genomen, terwijl ze ook actief de soevereiniteit van een andere Europese natie (Denemarken) blijven bedreigen.

Om de zaken nog grimmiger te maken: Denemarken en de VS zijn beide lid van de transatlantische alliantie NAVO.

Volgens Kopenhagen zijn zij uiterst nauwe bondgenoten. Of waren.

Denemarken zegt dat als de regering-Trump Groenland eenzijdig inneemt, dat het einde zal betekenen van de transatlantische defensiealliantie waar Europa sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog op heeft vertrouwd voor zijn veiligheid.

Sommigen zullen misschien opmerken dat Trump nooit een grote NAVO-fan is geweest. Op zijn zachtst gezegd.

Kopenhagen heeft geprobeerd de regering-Trump over Groenland te betrekken.

Volgens een bilaterale overeenkomst beschikken de VS al over een militaire basis op Groenland, die aan het begin van de Koude Oorlog is gevestigd. Het heeft het aantal personeelsleden daar teruggebracht van ongeveer 10.000 tijdens de piekoperaties in de Koude Oorlog tot ongeveer 200 en de VS zijn er tot nu toe lange tijd van beschuldigd hun aandacht van Arctic Security te hebben afgewend.

Denemarken heeft op zijn beurt onlangs toegezegd 4 miljard dollar te investeren in de verdediging van Groenland, inclusief boten, drones en vliegtuigen.

Maar de regering-Trump heeft geen interesse getoond om met de Denen te praten.

Zondag benadrukte president Trump dat Groenland: “op dit moment zo strategisch is, dat Groenland overal bezaaid is met Russische en Chinese schepen. We hebben Groenland nodig vanuit het oogpunt van de nationale veiligheid en Denemarken zal dat niet kunnen doen.”

Denemarken weerlegt die laatste bewering.

Een EU-functionaris zei tegen mij op voorwaarde van anonimiteit: “Deze hele situatie heeft zojuist – nogmaals – de fundamentele zwakte van Europa ten opzichte van Trump onderstreept.”

Terwijl de Scandinavische buurlanden van Denemarken zich onmiddellijk mondeling te hulp schoten na de opmerkingen van Trump over Groenland tijdens het weekend, heerste er aanvankelijk een oorverdovende stilte vanuit de zogenaamde Grote Drie van Europa: Londen, Parijs en Berlijn.

Uiteindelijk zei de Britse premier Sir Keir Starmer maandag dat alleen Denemarken en Groenland over de toekomst van het eiland zouden kunnen beslissen. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz heeft in het verleden iets dergelijks gezegd.

Emmanuel Macron bezocht Groenland in december als gebaar van solidariteit met Kopenhagen. En vandaag kwam de gezamenlijke verklaring.

Maar directe kritiek op de VS was opvallend afwezig in het communiqué.

“Als er een gemeenschappelijke verklaring was geweest van alle 27 EU-partners, plus NAVO-bondgenoot Groot-Brittannië, ter ondersteuning van de Deense soevereiniteit, zou dat een krachtige boodschap naar Washington hebben gestuurd”, vertelde Camille Grande van de Europese Raad voor Buitenlandse Betrekkingen mij. Van 2016 tot 2022 was hij adjunct-secretaris-generaal voor defensie-investeringen bij de NAVO.

Maar slechts zes van de Europese bondgenoten van Denemarken brachten die verklaring samen uit.

En dit is de kern van de zaak. Trumps openhartige manier van doen, sommigen noemen het zijn pesttactiek, heeft de Europese leiders extreem nerveus gemaakt.

Ze hebben er over het algemeen voor gekozen om te proberen de Amerikaanse president te besturen, vaak in een poging de bilaterale betrekkingen veilig te stellen, in plaats van individueel of samen op te staan ​​en het risico te lopen de confrontatie met de Amerikaanse president aan te gaan en met mogelijke gevolgen te worden geconfronteerd.

In de nieuwe wereld van de grote machtspolitiek waarin we nu leven, waar de VS en China, samen met anderen als Rusland en India, domineren, lijkt Europa op zijn best aan de zijlijn te staan ​​en het risico te lopen vertrapt te worden.

Elk jaar heb ik verslag gedaan van de EU-politiek, het blok belooft een grotere rol te spelen op het wereldtoneel, maar als het om Trump gaat, ziet het er beslist zwak uit.

Eind vorig jaar slaagde de EU er niet in een belofte na te komen om Oekraïne financieel te steunen met behulp van Russische staatsactiva die in de EU waren bevroren. Ze vonden het geld op een andere manier, maar critici zeggen dat het blok publiekelijk heeft gemist een potentieel sterke boodschap te sturen naar Moskou en naar de regering-Trump, die het blok herhaaldelijk als zwak heeft afgedaan.

En op het enige gebied waar de EU al lange tijd internationaal actief is – als enorme handelsmacht – heeft zij er opnieuw voor gekozen zich aan Trump te onderwerpen.

Toen hij vorig jaar 15% invoerrechten op EU-goederen instelde, slikte het blok zijn trots in en beloofde het geen wraak te nemen, zeggen insiders omdat het bang was de Amerikaanse steun te verliezen waar dit continent op vertrouwt voor zijn veiligheid en defensie.

En nu zijn er Groenland en Denemarken – waar de EU-landen diep verdeeld zijn over hun houding ten opzichte van de regering-Trump en dus over de mate waarin zij hun nek zouden kunnen uitsteken voor Kopenhagen.

Als gevolg hiervan vertelde Juliane Smith, de Amerikaanse ambassadeur bij de NAVO tot aan de herverkiezing van Trump als president, dat deze situatie “het risico inhoudt dat de EU uiteenvalt” en tevens een existentieel dilemma voor de NAVO is.

‘Europa moet president Trump en zijn team serieus nemen als ze praten over het ‘krijgen’ van Groenland’, vertelde Julianne Smith mij.

“Dat betekent dat we meer moeten doen dan aandringen op terughoudendheid. De leidende machten in Europa willen misschien beginnen met noodplanning; overwegen hoe ze het beste gebruik kunnen maken (van internationale bijeenkomsten, zoals) de komende Veiligheidsconferentie van München en Davos, waar hoge Amerikaanse functionarissen aanwezig zullen zijn; en ook gedurfde en innovatieve ideeën overwegen, zoals nieuwe defensiepacten.”

De NAVO-verdragen maken geen onderscheid tussen een aanval op een bondgenoot van buitenaf of van een andere NAVO-bondgenoot, maar er bestaat overeenstemming dat Artikel 5 van het bondgenootschap – bijgenaamd de ‘alles voor één en één voor allen’-clausule – niet van toepassing is op het ene NAVO-land dat het andere aanvalt.

Neem bijvoorbeeld de strijd tussen de lidstaten Turkije en Griekenland over Cyprus. Het ergste geweld vond plaats in 1974, toen Turkije binnenviel. De NAVO kwam niet tussenbeide, maar haar machtigste lid, de VS, kon helpen bemiddelen.

Als we terugkomen op de geografie: Denemarken is een van de kleinere bondgenoten van de NAVO, zij het een zeer actieve bondgenoot. De VS zijn het grootste en machtigste lid van de NAVO. Verreweg.

De diepgewortelde nervositeit in Europa is momenteel voelbaar.

De grote Europese mogendheden mogen dan wel hun gezamenlijke verklaring hebben afgegeven waarin zij de NAVO benadrukken als forum om de veiligheid in het Noordpoolgebied te bespreken en erop aandringen dat alleen Denemarken en Groenland over de toekomst van het eiland kunnen beslissen, maar hoe ver zouden Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en anderen daadwerkelijk gaan om die soevereiniteit te garanderen?

“Niemand gaat militair tegen de Verenigde Staten vechten over de toekomst van Groenland”, zei de zelfverzekerd klinkende plaatsvervangend stafchef van het Witte Huis maandag in een interview met CNN.

Camille Grande van ECFR vertelde me dat de spanningen over Groenland – nogmaals, zegt hij – “op de noodzaak voor de Europeanen om de veiligheidsafhankelijkheid van de VS te verminderen en met één stem te spreken.”

Trump heeft alle NAVO-bondgenoten – op Spanje na – afgelopen zomer ertoe aangezet zich ertoe te verbinden de uitgaven voor hun eigen defensie enorm te verhogen.

Maar Europa is op veel gebieden nog steeds sterk afhankelijk van de VS, waaronder het vergaren van inlichtingen, commandovoering en luchtmacht. Washington is zich hiervan terdege bewust.

Insiders van de NAVO zeggen dat de Europese lidstaten van het bondgenootschap er op dit moment, zelfs als ze achter gesloten deuren bijeenkomen, nauwelijks toe kunnen komen om na te denken over wat er zou kunnen gebeuren als Washington militair Groenland zou binnenvallen.

Misschien moeten ze dat wel doen.

Krediet bovenaan de afbeelding: NurPhoto/Getty Images

BBC InDepth is de thuisbasis op de website en app voor de beste analyses, met frisse perspectieven die aannames ter discussie stellen en diepgaande rapportage over de grootste problemen van de dag. U kunt zich nu aanmelden voor meldingen die u waarschuwen wanneer een InDepth-verhaal wordt gepubliceerd – klik hier om te zien hoe.