De Filippijns-Amerikaanse erfenis van de strijd voor vrijheid neemt het op tegen Trump

Dit stuk is gepubliceerd in samenwerking met De Xylomeen non-profit redactiekamer die verslag doet van de mondiale ongelijkheid op het gebied van gezondheid en milieu.

LOS ANGELES – Verpleegkundigen, vakbondsorganisatoren en overlevenden van een meedogenloze dictatuur bundelen hun krachten om de lessen die zijn geleerd uit anti-autoritaire organisaties op de Filippijnen toe te passen op de huidige Verenigde Staten.

Politiek activiste Myrla Baldonado werd een van de “gedwongen verdwijningen” onder de Filippijnse dictator Ferdinand Marcos Sr., in 1983. Dat was zij ook ontvoerd door staatsagentenweggevoerd naar een geheime locatie, gemarteld en vervolgens twee jaar gevangen gezet.

Ze ziet echo’s van wat ze vandaag in de Verenigde Staten heeft meegemaakt. Maar ze heeft de hoop dat geweldloze protesten, zoals de bijeenkomsten van No Kings, op dezelfde manier verandering teweeg kunnen brengen als op de Filippijnen. Bijna twee miljoen mensen marcheerden in 1986 over Epifanio delos Santos Avenue, oftewel EDSA, om te protesteren tegen het Marcos-regime. De in ongenade gevallen dictator verliet zijn ambt en vluchtte naar de Verenigde Staten.

“De les is dat dictators vallen. Ik bedoel, sinds mensenheugenis is dit gebeurd, van nazi-Duitsland tot wat er gebeurde tijdens de ESDA-revolutie en vele andere dictators. Jullie vallen allemaal”, zei Baldonado. “Het is slechts een kwestie van tijd dat ze dat doen.”

Ze wil dat mensen die wanhopig zijn of in hopeloosheid verwikkeld zijn, weten dat hoe wreder de machthebbers worden, hoe harder steeds meer mensen zullen terugvechten.

Joe Arciaga, een verpleegster en veteraan, is de drijvende kracht achter het organiseren van de No Kings-rally’s Historische Filippijnse stadeen residentiële enclave ten westen van het centrum van Los Angeles. Hij wilde lokaal activisme verbinden met nationale pro-democratische bewegingen en richtte in 2025 het Filipino American Lakas Collective op. Daarmee organiseerde hij de bijeenkomsten in Unidad Park in juni en oktober. Nu maakt hij zich op voor de derde ronde, in maart.

Lakas – ‘kracht’ in het Tagalog – is nieuw, maar sluit zich aan bij een rijk netwerk van gemeenschapsgroepen die zich al tientallen jaren inzetten voor burger- en arbeidsrechten. Onder leiding van pleitbezorgers voor de Filippijnse gezondheidszorg en huishoudelijk personeel, van wie velen alleenstaande vrouwen zijn die nieuw zijn in het land, hebben ze zich gemobiliseerd om hun gemeenschap te steunen met gewelddadige immigratie- en douanehandhavingsacties. toegenomen door de hele stad.

Bij de bijeenkomsten deelden titos en titas water en versgebakken pandesal uit, waarbij ze herinneringen ophaalden aan de tijd dat hun benen sterk genoeg waren om helemaal naar het stadhuis te marcheren. Amerikaanse en Filippijnse vlaggen werden afgewisseld met borden die president Donald Trump gelijkstelden met de voormalige Filippijnse leiders Marcos en Rodrigo Duterte.

Californië is de thuisbasis van 40 procent van de Filipijnse Amerikanen, en het grootstedelijk gebied van Los Angeles herbergt de grootste populatie Filippino’s buiten de Filippijnen.

De lange arm van het Amerikaanse imperialisme speelde een rol in deze huidige demografie. De Filippijnen waren tot 1946 een Amerikaanse kolonie. In die tijd waren er verpleegscholen gebouwd en onderhouden door de koloniale overheid. Toen er nog immigratiequota waren 1965 afgeschaftwerd het voor Filippino’s gemakkelijker om naar de Verenigde Staten te emigreren, en veel vrouwelijke verpleegsters werden daartoe aangemoedigd toen de regering-Marcos probeerde de economie te laten groeien met diasporafondsen.

Thuis verlengde de democratisch gekozen Marcos zijn presidentschap en concentreerde hij de macht door middel van de staat van beleg vanaf 1972. Dat betekende gevaar voor activisten als Baldonado, die begon te protesteren tegen de regering-Marcos toen ze op de universiteit zat. Ze zette haar activisme meer dan tien jaar voort, verbrak het contact met haar familie voor hun veiligheid en droeg een andere naam. Maar in 1983 pakten overheidsagenten haar uit een bibliotheek. Baldonado werd een van de “gedwongen verdwijningen” van het regime, die op een geheime locatie werd vastgehouden en gemarteld. Na een paar weken werd ze overgebracht naar een gevangenis, waar ze twee jaar gevangen zat. Baldonado was vrij, maar herstelde nog steeds van haar beproeving toen de People Powered Revolution Marcos omver wierp in een grotendeels bloedeloze opstand in 1986.

Tijdens de No Kings-bijeenkomst in juni nam ze rode anjers mee en deelde deze uit aan de aanwezigen.

“Niemand geloofde dat we Marcos zonder bloedvergieten konden neerhalen”, zei Baldonado later in een interview. “De bloem was daar een symbool van, de drang bij mensen om het op een geweldloze manier te doen en te de-escaleren.”

Baldonado’s Amerikaanse hoofdstuk begon in 2006, toen ze emigreerde en een baan aannam als thuiszorgmedewerker. De omstandigheden waren onhoudbaar: ze kreeg te maken met verbaal geweld en seksuele intimidatie, en haar loon bedroeg gemiddeld slechts $ 5 per uur.

Baldonado begon zich te organiseren voor betere arbeidsomstandigheden voor zorgverleners en huishoudelijk personeel, eerst in Chicago en daarna in het hele land. Haar werk was vereerd door de regering-Obama.

Nu werkt ze als directeur gemeenschapsbetrokkenheid bij het Pilipino Workers Center in Zuid-Californië, waar ze blijft pleiten voor zorgwerkers. Veel van de mensen met wie ze werkt, zijn alleenstaande vrouwen van middelbare leeftijd die vanuit de Filippijnen zijn geëmigreerd – vergelijkbaar met haar verhaal.

In de nieuwe regering-Trump organiseert het centrum trainingen over immigrantenrechten en ondersteunt het gedetineerde Angelenos. Baldonado ziet de hopeloosheid die mensen inhaalt in de nasleep van het toenemende staatsgeweld, maar zij gelooft dat verandering tot stand zal komen door actie van het volk, net zoals dat uiteindelijk gebeurde tegen Marcos.

“We willen dat ze zien dat er nog steeds een sprankje hoop is, ondanks alle moeilijkheden die we nu hebben”, zei ze. “De geschiedenis heeft aangetoond dat dictators niet eeuwig blijven bestaan.” Baldonado weet dat heel goed.

Tijdens de No Kings-bijeenkomst in oktober klom Jollene Levid op een bankje in het park en las de aantekeningen voor die ze zojuist op haar telefoon had opgesteld.

“We zijn hier vandaag als Filippino’s, Filippijnse Amerikanen, als immigranten, arbeiders en gekleurde gemeenschappen om Trump eraan te herinneren dat dit niet 1565 is”, riep ze.

“Wij Filippino’s zullen nooit buigen voor een kroon – van Spanje tot de keizerlijke Japanse en Amerikaanse kolonisator, tot Donald Trump en zijn handlangers, wij zeggen GEEN KONINGEN!”

Levid had zich niet voorgesteld dat ze een menigte zou toespreken. Maar haar mentoren, de vrouwen die haar leerden hoe ze collectieve macht kon opbouwen, brachten haar de noodzaak bij om revolutionaire ideeën te vertalen naar alledaagse taal.

Net als Baldonado heeft Levid haar leven gewijd aan de kracht van collectief organiseren. Sinds haar studie wist ze dat ze met vakbonden wilde samenwerken. Ze begon zich als student te organiseren, maar er voelde iets misplaatst in deze activistische ruimtes: “Vrouwenkwesties waren altijd secundair”, zei ze. “Het was bijna altijd een bijzaak. Maar mijn ervaring toen ik opgroeide in een immigrantengezin als de oudste dochter die ik kende, werd altijd bepaald door mijn geslacht, mijn geslacht.”

Toen ze naar een evenement ging dat werd georganiseerd door een feministisch collectief op de universiteit, viel alles op zijn plaats. Nu is haar politieke thuis AF3IRMeen feministische groep die het imperialisme over de hele wereld bestrijdt. Ze heeft leiding gegeven aan de nationale organisatie en is actief in de afdeling Los Angeles.

AF3IRM is actief geweest in lokale gemeenschappen en protesteerde tegen ICE en tegen de Amerikaanse interventie in Venezuela en Iran. “We zijn de straat op gegaan en hebben nieuwe vrouwen georganiseerd om zich bij ons aan te sluiten”, zei Levid.

Levids familie komt uit het noordoosten van Los Angeles, een van de meest geconcentreerde Filippijnse Amerikanengebieden in het land, en ze woont daar nog steeds. Maar haar dagelijkse baan als organisator voor de United Teachers of Los Angeles brengt haar door de hele stad.

Ze heeft er altijd voor gekozen om voor vakbonden te werken in door vrouwen gedomineerde sectoren. Onderwijs en gezondheidszorg behoren tot de grootste bronnen van Filippijnse werknemers in het buitenland, en zij oefenen hun macht op een andere manier uit. “Als die vrouwelijke arbeiders staken, kunnen de faciliteiten niet zonder hen functioneren,” zei Levid. “Filippijnse vrouwen hebben een belangrijke rol gespeeld in dit soort arbeidsgevechten.”

Levid heeft het in 2026 druk gehad, als 94 procent van de lerarenvakbond waar ze voor werkt stemden vóór een staking als de onderhandelingen over de uitkeringen vastlopen.

Levids pleidooi voor werknemers kreeg in 2020 een nieuwe wending. Na haar tante Rozenkrans Castro-Olegde eerste gezondheidszorgwerker in Los Angeles County werd die stierf tijdens de Covid-19-pandemie, wijdde Levid zich aan het documenteren van de dood van Filippijnse gezondheidszorgwerkers.

Ze maakte deel uit van een groep die overlijdensberichten doorzocht om te creëren schuilplaatseen digitaal gedenkteken. Hun datawerk legde de basis voor toekomstige studies waaruit bleek dat Filippino’s tijdens het eerste jaar van de pandemie een onevenredig groot aantal sterfgevallen onder verpleegkundigen voor hun rekening namen. De cijfers zijn grimmig: 4 procent van de verpleegkundigen in de Verenigde Staten is Filipijns, maar daar was wel rekening mee gehouden 26 procent van de sterfgevallen door verpleegkundigen gedurende die tijd.

Haar werk trok de aandacht van Arciaga, die coproduceerde “Verpleegster onzichtbaar,” een documentaire uit 2023 over de geschiedenis van Filippijnse verpleegsters en hun zorgverlening tijdens het hoogtepunt van de pandemie.

Het onderwerp is persoonlijk voor Arciaga, wiens familie de Filippijnen verliet nadat Marcos de staat van beleg had afgekondigd. Nadat hij tijdens de Golfoorlog had gediend bij Operatie Desert Storm, ging hij de verpleging in, aangemoedigd door zijn vrouw – die ook verpleegster is – in de veronderstelling dat het tijdelijk zou zijn. In plaats daarvan leidde de beslissing tot een decennialange carrière.

Arciaga zegt dat het een eer is om zich aan te sluiten bij de Filippijnse verpleegsters die hem zijn voorgegaan, en hij is lid van de Philippine Nurses Association of America.

Arciaga was actief in tal van lokale organisaties, maar hij zag niemand die de nationale inspanningen coördineerde.

“Ik wil leven in een wereld, een samenleving die burgerlijke vrijheden respecteert, die vrijheid respecteert”, zei Arciaga. “Ik wil een regering die de democratie en de rechtsstaat respecteert, en ik wil dat mijn nalatenschap die is van iemand die opstond.”

Hij was medeoprichter van de Echo Park-afdeling van Indivisible, de nationale progressieve organisatie, en het Filipino American Lakas Collective, een groep die zich organiseert voor burgerlijke vrijheden en democratie. En toen Indivisible de No Kings-bijeenkomsten aankondigde, wilde hij er een organiseren. Maar hij had nog nooit eerder een protest georganiseerd.

Dus belde hij Levid, die hij ontmoette tijdens de productie van ‘Nurse Unseen’, en herinnerde zich haar ervaring als vakbondsorganisator. Levid deelde de middelen die ze had gemaakt en trainde vrijwilligers in het organiseren van een succesvolle actie. Ze hielp bij het organiseren van de bijeenkomst in juni – en de daaropvolgende bijeenkomst in oktober, waar ze toesprak om te spreken. Ze wist niet hoeveel groter de menigte de tweede keer zou zijn.

Helemaal in het zwart gekleed in de brandende zon sprak Levid niet lang, maar tegen het einde van haar toespraak was de menigte energiek. “Ze hebben nooit en zullen nooit de revolutionaire geest van het vrouwenverzet breken,” schreeuwde Levid voordat hij een gezang begon.

“Wat doen we als vrouwen en kinderen worden aangevallen?”

“Sta op, vecht terug!” juichte de menigte.

“Wat doen we als onze gemeenschap wordt aangevallen?”

“Sta op, vecht terug!”

Met twee protesten op zijn naam maakt Arciaga zich op voor de derde No Kings-bijeenkomst, gepland voor 28 maart. Deze zal opnieuw plaatsvinden in Unidad Park, waar een diverse gemeenschap zich zal verzamelen onder een enorme muurschildering van Filippijnse vrijheidsstrijders.

De naam van de muurschildering is ‘Gouden Geschiedenis, Gouden Erfgoed’.

De betekenis ervan: een glorieuze geschiedenis, een gouden erfenis.