Bijna elke keer als ik mijn sokken aantrek, denk ik aan Rob Reiner.
Ik ben oud genoeg om me het beroemde hilarische (en grotendeels geïmproviseerde) stukje uit ‘All in the Family’ te herinneren, waarin Mike ‘Meathead’ Stivic van Reiner en Archie Bunker van Carroll O’Connor ruzie maken over de juiste volgorde van het aantrekken van schoenen – beide sokken eerst (de methode van Archie) of sok/schoen, sok/schoen (die van Mike).
Het eerlijke heen en weer praten was en is een perfecte tentoonstelling van hoeveel tijd en energie we verspillen met het beoordelen en discussiëren over persoonlijke meningsverschillen die niemand aangaan en er helemaal niet toe doen.
Ik denk ook aan Reiner als mijn inmiddels volwassen kinderen en ik gaan zitten voor een filmavondje. Als alle andere suggesties mislukken, zal tenminste één van zijn films – ‘Stand by Me’, ‘The Princess Bride’, ‘A Few Good Men’, ‘When Harry Met Sally…’, ‘Misery’ – consensus bereiken, grotendeels vanwege datzelfde begrip.
Reiner was bovenal een meelevende filmmaker, bereid om allerlei soorten conflicten en spanningen op te graven, op zoek naar de essentiële menselijkheid die ons allemaal verbindt.
Reiner hielp de cultuur van mijn jeugd en vroege volwassenheid met zo’n briljante empathie vorm te geven dat zijn willekeurige optredens op televisie – als de vader van Jess (Zooey Deschanel) in ‘New Girl’ of, meer recentelijk, Ebra’s (Edwin Lee Gibson) zakenmentor in ‘The Bear’ – onmiddellijke reflexieve verrukking teweegbrachten, alsof een geliefde oom onverwachts was verschenen bij een familiediner.
Het heeft ongetwijfeld geholpen dat ik zijn politieke opvattingen deel. Reiners pleidooi voor het homohuwelijk en voorschools onderwijs waren bekend, evenals zijn onverbloemde kritiek op president Trump, die Reiner net als vele anderen als een gevaar voor de democratie beschouwde.
Die kritiek had mij moeten voorbereiden op de huiveringwekkende scheldwoorden die door sommigen, waaronder Trump, werden losgelaten na het nieuws dat Reiner en zijn vrouw, Michele Zanger Reinerwaren dood aangetroffen in hun woning zijn zondagavond slachtoffers geworden van een mesaanval, en dat hun zoon Niekdie een geschiedenis van drugsverslaving heeft, zat in politiehechtenis.
Zelfs toen de miljoenen die geraakt waren door Reiners werk moeite hadden om hun shock, verdriet en afgrijzen te verwerken, reageerde Trump met een post waarin hij beweerde dat de moorden op de Reiners “naar verluidt het gevolg waren van de woede die hij bij anderen veroorzaakte door zijn enorme, onverzettelijke en ongeneeslijke aandoening met een geestesverlammende ziekte die bekend staat als TRUMP DERANGEMENT SYNDROOM, ook wel TDS genoemd.”
Horror ontvouwt zich dagelijks over de hele wereld. Dit weekend een vader en zoon opende het vuur op een Chanoeka-viering in Australiëwaarbij vijftien mensen om het leven kwamen en vele anderen gewond raakten; A schutter doodde er twee en verwondde negen aan de Brown University; en twee leden van de Nationale Garde van Iowa werden gedood en drie anderen raakten gewond door gewapende mannen in Syrië.
Toch is het, tussen het schokkende nieuws over de dood van de Reiners, de mogelijke betrokkenheid van hun zoon en de losgeslagen en koelhartige reactie van de president van de Verenigde Staten, moeilijk om te weten hoe te reageren, afgezien van het uittrekken van je haar en schreeuwen naar een onverschillige hemel.
Het leven van geen enkele persoon betekent intrinsiek meer dan enig ander leven: elk weekend worden veel mensen gedood door geweld, vaak door familieleden; dat we gewend lijken te zijn geraakt aan massale schietpartijen is een ander soort verschrikking.
Maar Reiners werk, op het gebied van film, televisie en politiek, had miljoenen mensen over de hele wereld persoonlijk en cultureel beïnvloed. In ‘All in the Family’ was zijn jonge linkshandige verre van de held van het stuk – Mike’s waarden waren humaner en progressiever dan die van de onverdraagzame Archie, maar hij kon net zo bekrompen zijn als zijn schoonvader en net zo in staat tot verandering.
Als regisseur was Reiner een voorstander van onafhankelijk filmmaken, dat wil zeggen slim geschreven films die interessante verhalen vertelden over personages die herkenbaar waren in hun humor en menselijkheid (wat één van de redenen is dat hij zo succesvol was in het verfilmen van het werk van Stephen King, waaronder de novelle ‘Stand by Me’ en ‘Misery’).
Ook zijn politieke activisme was geworteld in de wens om het leven beter te maken voor degenen die historisch gemarginaliseerd waren door beleid en cultuur. Hij voerde campagne tegen tabaksgebruik en voor voorstel 10, dat de belasting op sigaretten verhoogde en voorschools onderwijs financierde. In 2009 gebruikte hij zijn aanzienlijke invloed om medeoprichter te zijn van de American Foundation for Equal Rights en vocht hij met succes voor het juridisch aanvechten van Proposition 8, dat het homohuwelijk in Californië verbood.
Als kunstenaar en publiek figuur legde hij zijn woord waar zijn mond was en bleef hij steevast oprecht, een krachtige en meeslepende eigenschap die steeds zeldzamer is geworden in een tijd van klinkende onzin, modderig denken, duidelijke tegenstrijdigheden en regelrechte onwaarheden die ons publieke en politieke discours bedreigen.
Reiner beheerste vele media en hanteerde een breed palet, maar zijn kenmerkende artistieke eigenschap was empathie. Geen enkel verhaal was te klein, of te wreed, om met vriendelijkheid te worden onderzocht en in het besef dat het grootste onrecht dat we kunnen begaan, is kiezen voor apathie of wraak, terwijl verbinding en transcendentie altijd mogelijk zijn.
De nieuwscyclus rond de dood van de Reiners zal waarschijnlijk nog erger worden naarmate er details naar voren komen en allerlei soorten reacties voortduren. Het zal lange tijd moeilijk zijn om Reiner en zijn vrouw te zien als iets anders dan slachtoffers van een brutale misdaad van werkelijk tragische proporties en de betreurenswaardige harteloosheid die onze politieke verdeeldheid heeft veroorzaakt.
Ironisch genoeg en genadig is troost voor dit verlies, en voor zoveel andere, te vinden in Reiners werk, films en optredens die onmogelijk zijn om naar te kijken zonder je op zijn minst een klein beetje beter te voelen.
Terwijl Hollywood en de wereld rouwen, zal ik proberen aan Reiner te denken zoals ik altijd heb gedaan. Ongeacht de volgorde trekken we immers allemaal één voor één onze schoenen en sokken aan.
En dan, zoals zijn artistieke nalatenschap ons leert, staan we op en proberen we het beste te doen wat we kunnen, wat er ook gebeurt.
