HAVANA — Nadat een nieuwe landelijke stroomstoring Cuba had verzwakt, begon de elektriciteit in delen van Havana onlangs op een zondagmiddag weer aan te gaan. Toen het mobiele signaal terugkeerde, zoemde de telefoon van Alberto González non-stop met berichten.
“Gaan jullie vandaag open?”
“Is er stroom?”
“Goedemiddag, broeder. Zal er gedanst worden?”
Tot nu toe was het geen vraag die mensen moesten stellen. Natuurlijk zou er gedanst worden.
González en zijn vrouw, Mercedes Cruz, organiseren al tientallen jaren een populaire wekelijkse dansavond in een historische sociale zaal in een van de oudste wijken van Havana, een paar blokken van de Caribische Zee. Beide 72 noemen ze het evenement Los Tradicionales – “de traditionele” – omdat hun doel is om het rijke danserfgoed van Cuba te helpen behouden, van rumba tot timba tot casino, een voorloper van de salsa.
Ze zijn de afgelopen maanden gastheer gebleven van het feest, te midden van stroomstoringen en voedsel- en watertekorten – het resultaat van een vrijwel totale Amerikaanse blokkade op olietransporten naar Cuba.
De wijk Vedado in Havana gaat donker tijdens een landelijke stroomstoring op 21 maart. Stroomstoringen komen vaak voor nu Cuba een door de VS opgelegd olie-embargo doorstaat.
(Natalia Favre / For The Times)
Velen hier hebben geen water om te baden en de toiletten door te spoelen. Ze zijn eraan gewend geraakt om uit bed te komen wanneer de elektriciteit aangaat, ongeacht het uur, om te koken en de was te doen. De partij is een breuk met dat alles – en met de voortdurende zorgen over wat president Trump met het eiland heeft gepland (“Cuba’s volgende”, waarschuwde hij na het bombarderen van Iran).
‘Hier, denk je niet,’ zei Cruz over het feest. ‘Jij danst.’
Zonder ventilator om de hitte en de muggen thuis op afstand te houden, had ze nauwelijks geslapen. Maar toen duidelijk werd dat er elektriciteit zou zijn, stijlde ze haar blonde haar en trok ze een gebloemde jurk aan, terwijl González de cast van personages opbelde die Los Tradicionales drijft: de slungelige kaartjesverkoper, de stijlvolle deejay, de man wiens enige taak het is om popcorn uit een kieskeurige machine te lokken.
Vervolgens liep het echtpaar over een beroemde boulevard vernoemd naar de vader van de Cubaanse onafhankelijkheid, José Martí, naar het oude gebouw waarin Havana’s gemeenschapscentrum voor Cubanen van Arabische afkomst is gevestigd. Zoals zoveel hier had de ruimte een vintage uitstraling, met oude tegelvloeren en muren vol vervaagde foto’s van een bezoek aan Cuba door Yasser Arafat, de al lang overleden Palestijnse leider.
1. Alberto González trok schoenen aan voor een avondje dansen. 2. Mercedes Cruz bekijkt foto’s van een van haar zoons op haar telefoon in Havana. Zij en González hebben twee kinderen die in Florida wonen en die ze al vier jaar niet meer hebben gezien. 3. Cruz laat haar handen rusten op een tafel in de hal waar de wekelijkse dansbijeenkomst in Havana plaatsvindt.
Alberto González spreekt met een veiligheidsmedewerker voordat dansers arriveren in Havana’s gemeenschapscentrum voor Cubanen van Arabische afkomst.
“Hallo mijn liefste!” Cruz riep naar de toiletjuffrouw die zich moest melden. Zij en González hadden de airconditioner helemaal opengezet, waardoor de gang met koele lucht werd gevuld, en ze nam even de tijd om ervan te genieten.
Het gebouw ligt op hetzelfde elektriciteitsnet als een plaatselijk ziekenhuis, wat betekent dat het, in tegenstelling tot de meeste delen van het eiland die dagelijks te kampen hebben met voortdurende stroomuitval, alleen elektriciteit verliest als het landelijke elektriciteitsnet instort.
Tegen zonsondergang had zich buiten een rij gevormd. González, gekleed in een babyblauw poloshirt en het soort vrolijke hoed waar golfers in de jaren zeventig de voorkeur aan gaven, begroette de gasten één voor één en hielp verschillende keurig geklede oudere vrouwen een steile marmeren trap op te klimmen.
Het eerste nummer knalde, een nummer van Bad Bunny geremixt met een salsabeat, en mensen stroomden binnen.
Yaima Pacheco Muñoz, 37, was de eerste persoon die begon te dansen, samen met een vriend, Míosoti Bell Leon, 52. Terwijl een parade van mensen binnenstroomde, stopten velen om de vrouwen op de wang te kussen.
‘Het is hier echt een familie,’ zei Bell terwijl zij en Pacheco even pauzeerden aan een tafel die met rood kleed was bedekt.
Nurys Núñez Arellano, 61, raakt zachtjes haar partner aan, de Duitse Fernández Miranda, 66, die popcorn eet en naar de dansvloer kijkt.
Pacheco, een econoom, zei dat ze thuis al dagen zonder vaste elektriciteit zat. Net als de batterij van haar telefoon en computer was ze leeg.
Toen een journalist vroeg wie zij de schuld gaf van de problemen, sloot Pacheco haar ogen en schudde haar hoofd. ‘Nee,’ zei ze. ‘Niet hier.’
Zondagavonden ‘zijn therapie’, zei ze. “Dit is de enige plek waar ik de stress kan verlichten.”
Er begon een dancehall-nummer van Sean Paul en ze trok Bell weer op de grond.
Eugenio Leiva zat alleen aan een tafel bij de bar, met een whisky in de hand. ‘De drank van de vijand’, noemde hij het, een grapje over de Verenigde Staten. ‘Ik hou wel van rum,’ zei hij. “Maar ik hou meer van whisky.”
Maurin Piedra Rodríguez, 52, spreekt aan de telefoon tijdens een pauze op de wekelijkse dansbijeenkomst in Havana.
De dansavond wordt ouder en trekt ongeveer twee keer zoveel vrouwen als mannen. Leiva, 74, danst niet, maar kijkt graag.
Als schrijver werkte hij ooit aan culturele kwesties voor de communistische regering van Cuba, voordat hij naar het buitenland verhuisde. Hij was onlangs teruggekeerd uit Spanje en zei geschokt te zijn door de omstandigheden, die hij deels te wijten was aan Amerikaanse sancties en deels aan wanbeheer door de regering. Op één na hadden zijn vijf kinderen het eiland verlaten omdat ze daar geen toekomst zagen.
Dansen, zei Leiva, “is een van de weinige dingen die ze ons niet hebben afgenomen.”
Leiva, die één dag per week in de bibliotheek van het gemeenschapscentrum werkt, zegt dat het dansen hem eraan herinnert dat Cubanen, zelfs als het moeilijk is, elkaar om steun vragen. Zijn buren, zo zei hij, boden hem dagelijks eten aan, zelfs als ze nauwelijks genoeg te eten hadden. En op avonden dat de stroom uitviel, verzamelden Cubanen zich op straat om dominostenen te spelen of a capella klassieke liedjes te zingen.
“We zitten in onze ergste crisis”, zei hij. “Maar we zijn verenigd.”
1. Deelnemers aan de “Los Tradicionales” nemen zichzelf op terwijl ze dansen terwijl een ‘reparto’-nummer speelt. 2. Een vrouw die zojuist haar naam heeft genoemd als Susana, komt samen met Juan Marín, 73, op de dansvloer.
Roberto Rodríguez, 48, was een van de meest bekwame dansers. Nadat elk nummer was geëindigd, keek een andere vrouw gretig naar hem, in de hoop dat haar beurt op de grond zou worden rondgedraaid. Hij werkt zeven dagen per week als bouwvakker, maar gaat elke vrijdag, zaterdag en zondag dansen.
“Ik dans, ik drink een biertje, ik praat met mijn vrienden, en dan ben ik klaar voor wat de week mij te bieden heeft”, zei hij.
Enkele van zijn eerdere herinneringen gaan over dansen op familieverjaardagsfeestjes of grote openbare carnavalsevenementen waar de beste orkesten van het land speelden. Hij speelt thuis voortdurend salsamuziek, zodat zijn zoons van 14 en 16 jaar ook weten hoe ze erop moeten bewegen. ‘Dansen is een taal’, zei hij. “Het is onze moedertaal.”
Om 21.00 uur belde González de vaste gasten die onlangs verjaardagen hadden gevierd, zodat het publiek hen een serenade kon brengen.
Daarna leidde hij een grote groep in de ‘casinocirkel’, een soort Latin square dance die in de jaren vijftig in Havana ontstond. Lachende paren dansten tegelijkertijd dezelfde passen en wisselden om de paar tellen van partner.
María Camejo betaalt voor koekjes aan de bar tijdens de bijeenkomst “Los Tradicionales” in Havana
Voor Cruz was het een symbool van de verbinding van de Cubanen met hun geschiedenis – en hun toewijding aan de gemeenschap. Dat is wat ze miste toen ze naar de Verenigde Staten reisde, waar haar kleinkinderen wonen.
González legde de microfoon neer en iemand deed het licht uit. A afdeling nummer kwam uit: Cuba’s versie van reggaetón. González ging op weg naar zijn vrouw die al vijftig jaar in de buurt was, en voor het eerst de hele nacht deden ze waarvoor ze gekomen waren: dansen.
