De opschorting van vluchten van Air Canada naar Cuba nadat het land luchtvaartmaatschappijen had gewaarschuwd voor een brandstoftekort, is dit de laatste klap voor de economie van het eiland, te midden van de toegenomen druk van de regering-Trump.
Cuba had vóór de Amerikaanse president economische tegenslagen doorstaan Donald Trump effectief de olietransporten naar het eiland stopzetten door de belangrijkste leverancier te blokkeren, Venezuelaen het bedreigen van tarieven voor elk land dat tussenbeide kwam om de leemte op te vullen.
Nadat de VS begin januari de Venezolaanse president Nicolas Maduro gevangen had genomen, voorspelde Trump dat de Cubaanse regering “klaar was om te vallen”.
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio vertelde de senatoren eind vorige maand tijdens een hoorzitting dat “we graag een verandering zouden zien” in het regime, maar voegde eraan toe dat de VS die verandering niet zouden “doorvoeren”.
Het Witte Huis heeft Cuba bestempeld als “een ongebruikelijke en buitengewone bedreiging” voor de VS vanwege de allianties van het communistische land met Rusland, China en Iran.
Vorige week sprak de Cubaanse president Miguel Díaz-Canel zei dat zijn regering bereid is onderhandelingen te beginnen met de regering-Trump, wat een deel van de economische pijn zou kunnen verzachten. Of dat de val van de Cubaanse regering betekent, is een open vraag.
“Misschien bereiken we een breekpunt”, zegt Max Cameron, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit van British Columbia, die Latijns-Amerika bestudeert.
Cuba kampt al jaren met brandstoftekorten, en vooral sinds het uitbreken van de COVID-19-pandemie, omdat de Venezolaanse staatsoliemaatschappij PDVSA de export heeft teruggeschroefd om brandstofschaarste in eigen land te voorkomen.
Andere leveranciers zoals Rusland en Mexico hebben ook de olietransporten verminderd, wat de Cubaanse regering de schuld heeft gegeven van nieuwe Amerikaanse sancties die zijn opgelegd tijdens de eerste ambtstermijn van Trump en later door de voormalige Amerikaanse president Joe Biden.
De tekorten hebben geleid tot stroomuitval van het door brandstof aangedreven elektriciteitsnet van het eiland. In 2024, de gehele bevolking van ruim 10 miljoen mensen werd in duisternis gehuld toen het elektriciteitsnet geen brandstof meer had.
Cubanen hebben de afgelopen jaren ook te maken gehad met tekorten aan voedsel en medicijnen, die nog zijn verergerd door orkanen die de aanvoer van essentiële goederen verstoren.
Ontvang dagelijks nationaal nieuws
Ontvang het belangrijkste nieuws, de politieke, economische en actuele krantenkoppen van de dag, eenmaal per dag in uw inbox.
Trumps Venezolaanse olieblokkade, en zijn bestelling van 29 januari dat landen te maken krijgen met tarieven als ze olie aan Cuba leveren, heeft de pijn waarmee het land wordt geconfronteerd nog verergerd.
Diaz-Canel heeft noodmaatregelen opgelegd, waaronder kortere werkweken en schooldagen, beperkt vervoer tussen provincies en brandstofrantsoenering voor essentiële diensten.
“Ik weet dat we moeilijke tijden zullen doormaken. Maar we zullen ze samen overwinnen, met creatieve veerkracht”, zei hij tijdens een zeldzame persconferentie op 5 februari, waar hij tegen de bewoners zei dat ze “opofferingen” moesten doen en zich moesten “verzetten”.
Mark Entwistle, die van 1993 tot 1997 ambassadeur van Canada in Cuba was, zei dat de drukcampagne van Trump op Cuba ook landen als Canada in een ‘vice grip’ plaatst.
“De realiteit is dat we de vrijhandelsovereenkomst tussen Canada, de VS en Mexico moeten beheren en heronderhandelen”, zei hij in een interview.
“De Canadese regering … moet de betrekkingen met de VS op een slimme manier beheren, (maar tegelijkertijd) niemand wil zien dat een landgenoot uit Amerika wordt gepest en verpletterd en mogelijk in chaos vervalt.”
Entwistle zei dat de federale regering ook de veiligheid en beveiliging van duizenden Canadezen in Cuba zal moeten garanderen.
Global Affairs Canada zegt op de hoogte te zijn van ruim 7.200 Canadezen in Cuba en consulaire bijstand te verlenen aan iedereen die daarom vraagt.
Het wees er ook op het reisadvies van de regering voor Cubadat op 3 februari werd geüpgraded om reizigers te waarschuwen ‘zeer voorzichtig te zijn’, daarbij verwijzend naar steeds erger wordende stroomstoringen en tekorten aan basisbehoeften.
Canadezen zijn lange tijd de belangrijkste markt geweest voor de lucratieve toeristenindustrie van Cuba, die ooit jaarlijks 3 miljard dollar genereerde, maar moeite heeft gehad om terug te keren naar het niveau van vóór de pandemie. Veel resorts zijn gedwongen hun boekingen te sluiten of te verminderen vanwege het tekort aan brandstof en aanbod.
Vorig jaar bezochten ongeveer 754.000 Canadezen het eiland, een daling van 12 procent ten opzichte van het jaar daarvoor en ruim onder het jaargemiddelde van 1,3 miljoen pre-pandemische mensen, volgens het Cubaanse nationale statistiekbureau ONEI.
Het aantal overtreft nog steeds andere topmarkten zoals Rusland en zelfs Cubaanse staatsburgers die vanuit de VS komen, en overtreft zelfs het gecombineerde aantal bezoekers uit verschillende andere landen.
Pedro Monreal, een Cubaanse econoom, zei deze week op X dat de Cubaanse toeristenindustrie steeds afhankelijker is geworden van Canadese bezoekers, en dat de recente terugval in de hele sector een “longontsteking” heeft veroorzaakt.
De vraag wie de schuld heeft van de Cubaanse economische crisis heeft geleid tot vingerwijzen tussen de Cubaanse regering en de Verenigde Staten.
De VS hebben sinds het begin van de jaren zestig een economisch embargo tegen Cuba ingesteld, kort na de socialistische revolutie van Fidel Castro in 1959. Dat embargo werd in de jaren negentig in de wet vastgelegd en is sindsdien op verschillende punten versoepeld en versterkt.
Aan een periode van hernieuwde betrekkingen tussen de VS en Cuba onder de regering-Obama kwam een einde toen Trump in 2017 het Witte Huis overnam, een aanpak die onder Biden werd voortgezet.
Díaz-Canel zei vorige week dat de Amerikaanse sancties het land tussen maart 2024 en februari 2025 meer dan 7,5 miljard dollar hebben gekost, en noemde de ‘energieblokkade’ van Trump een ‘psychologische oorlog’.
Rubio, de zoon van Cubaanse immigranten met nauwe banden met de Cubaanse gemeenschap in Miami, vertelde op 28 januari aan de commissie voor buitenlandse betrekkingen van de Amerikaanse Senaat dat de economische problemen van Cuba de schuld zijn van het decennialange wanbeheer van de regering.
“Het lijden in de plattelandsgebieden van Cuba is acuut en diep, en dat komt niet door het embargo. Het is omdat ze niet weten hoe ze een economie moeten runnen”, zei hij.
“Hoe is het de schuld van het Amerikaanse embargo dat Cuba, een van de grootste suikerproducenten ter wereld, importeert nu suiker? Omdat geen enkele sector van hun samenleving werkt. Het is bevroren en het is kapot.”
Entwistle en Cameron zeiden dat beide partijen gedeeltelijk verantwoordelijk zijn voor de huidige situatie. Ze zeiden dat Cuba’s investeringen in gezondheidszorg en sociale diensten, hoewel lovenswaardig, ten koste gingen van de infrastructuur die al tientallen jaren faalt.
Het Amerikaanse embargo heeft intussen buitenlandse investeringen geblokkeerd en de inkoop van goederen bemoeilijkt, hoewel landen die onvriendelijk tegenover de VS stonden, zoals Rusland, China en Venezuela, vaak zijn tussenbeide gekomen om te helpen.
Het embargo heeft, in de ogen van veel deskundigen en onderzoekers, ook tot doel een regimeverandering uit te lokken en Cuba van het communisme af te dwingen.
Hoewel Entwistle zei dat de Cubanen ‘uitgeput’ zijn door de verslechterende economische crisis en ‘graag een verandering in de regering zouden zien’, voegde hij eraan toe dat de druk van de VS het Cubaanse nationalisme en ‘anti-Amerikanisme’ aanwakkert.
“Als er in Washington de opvatting heerst dat alle Cubanen op het eiland op hun komst wachten, of dat Cubanen al het lijden zullen verdragen zodat er een regeringswisseling kan plaatsvinden – lijden dat zelfs door de Amerikaanse regering zelf wordt uitgelokt – dan is dat een onjuiste inschatting”, zei hij.
Cameron voegde eraan toe dat een val van het regime in Cuba een machtsvacuüm en burgeroorlog zou kunnen veroorzaken, wat een nieuwe veiligheidscrisis voor de VS en de bredere regio zou kunnen veroorzaken.
“Je wilt Cuba niet in een nieuw Haïti veranderen”, zei hij.
