Afgelopen februari werd a zieke baby genaamd KJ ontving een behandeling met genbewerking speciaal voor hem gemaakt. Het werd in slechts zes maanden gemaakt en was bedoeld om een zeldzame genetische mutatie te corrigeren die ervoor zorgde dat giftige ammoniak zich in zijn kleine lichaam ophoopte. De behandeling heeft waarschijnlijk zijn leven gered en baby KJ werd in juni uit het ziekenhuis ontslagen.
Nu is er een nieuwe startup genaamd Aurora Therapeutics, mede opgericht door een pionier op het gebied van genbewerking Jennifer Doudnastreeft ernaar dergelijke behandelingen op te schalen naar veel meer patiënten met zeldzame ziekten. Doudna is een van de uitvinders van het genbewerkingssysteem dat bekend staat als Scherpen won in 2020 een Nobelprijs voor haar werk op het gebied van de technologie.
Aurora is van plan te profiteren van een nieuw regelgevingstraject dat in de herfst is aangekondigd door functionarissen van de Food and Drug Administration, Marty Makary en Vinay Prasad. Het nieuwe programma, dat de ‘plausibele mechanismeroute’ wordt genoemd, stelt de FDA in staat om gepersonaliseerde behandelingen voor zeldzame en dodelijke ziekten goed te keuren op basis van gegevens van slechts een handvol patiënten, aldus Makary en Prasad in een onderzoek. New England Journal of Medicine-artikel.
Normaal gesproken moeten nieuwe medicijnen bij honderden, zo niet duizenden patiënten worden getest voordat ze goedkeuring van de regelgevende instanties krijgen. Voor geneesmiddelenonderzoek naar zeldzame ziekten is het moeilijk om zoveel patiënten te werven, omdat zo weinig mensen de ziekte hebben. Het nieuwe FDA-traject biedt een manier om dit soort medicijnen goed te keuren wanneer een groot, gerandomiseerd onderzoek niet mogelijk is.
“Zodra een fabrikant succes heeft aangetoond bij verschillende opeenvolgende patiënten met verschillende op maat gemaakte therapieën, zal de FDA overgaan tot het verlenen van een vergunning voor het in de handel brengen van het product”, zeggen Makary en Prasad in hun artikel. Geneesmiddelenfabrikanten zullen dan gegevens van die patiënten kunnen gebruiken om soortgelijke geneesmiddelen goedgekeurd te krijgen die op dezelfde onderliggende technologie zijn gebaseerd.
Dat is van cruciaal belang voor Aurora, dat zich in eerste instantie zal richten op de behandeling van een stofwisselingsziekte, fenylketonurie of PKU genaamd, waarop bij de geboorte wordt gescreend. De ziekte leidt tot toxische hoeveelheden fenylalanine, een bouwsteen van eiwitten, in het bloed. Patiënten met PKU moeten een zeer restrictief eiwitarm dieet volgen. Zonder vroege behandeling en monitoring kan PKU de ontwikkeling van de hersenen belemmeren en de cognitieve functies aantasten. Een naar schatting 13.500 mensen in de VS leven met de ziekte.
“Er zijn veel patiënten die baat zouden kunnen hebben bij deze therapie. Maar het probleem is dat je heel veel mutaties hebt – meer dan duizend – die deze ziekte veroorzaken”, zegt Edward Kaye, CEO van Aurora Therapeutics en kinderneuroloog.
Crispr werkt door gebruik te maken van een gids-RNA om een bewerkingsmolecuul op de gewenste locatie in het genoom af te leveren. Het gids-RNA is als de GPS van een auto: het gaat waar het is geprogrammeerd. In het geval van baby KJ bouwden wetenschappers een gids-RNA om zich op zijn specifieke genetische mutatie te richten. Daarom werkt zijn behandeling alleen voor hem.
De strategie van Aurora bestaat uit het vervangen van dat gids-RNA om verschillende versies van een PKU-therapie te maken die verschillende mutaties aanpakken. Voorheen zou de FDA elke versie als een totaal nieuw medicijn hebben beschouwd, waarvoor elk zijn eigen klinische proef nodig had. Maar nu zal Aurora hetzelfde technologieplatform kunnen gebruiken om veel mutaties die PKU veroorzaken te behandelen met minder administratieve rompslomp.
Kaye zegt dat het bedrijf basisbewerking zal gebruiken, een preciezere vorm van Crispr, en over een gestandaardiseerd proces zal beschikken om het ontwerp en de productie van zijn therapieën te stroomlijnen.
“Wij willen heel graag dat er geen mutatie achterblijft”, zegt Fyodor Urnov, medeoprichter van Aurora en wetenschapper op het gebied van genoombewerking bij UC Berkeley. Urnov en een aantal van zijn collega’s van Berkeley’s Innovative Genomics Institute, dat Doudna in 2015 oprichtte, waren betrokken bij het ontwerpen van de behandeling van baby KJ.
