Beelden van d’Artagnan en de drie musketiers in Condom, Frankrijk.
Arterra/Universal Images Group via Getty Images
onderschrift verbergen
bijschrift wisselen
Arterra/Universal Images Group via Getty Images
De overblijfselen van d’Artagnan, een roekeloze zwaardvechter beroemd gemaakt door de 19e-eeuwse roman van de Franse schrijver Alexandre Dumas De Drie Musketiersis mogelijk gevonden onder de tegels van een kerk in Nederland, vlakbij het slagveld waar hij meer dan 3 1/2 eeuw geleden stierf tijdens gevechten.
De ontdekking werd eerder in maart gedaan toen de vloertegels van de kerk voor reparatie werden verwijderd nadat de grond eronder was verzonken.
De binnenkant van de Petrus en Pauluskerk in Maastricht waar een skelet werd gevonden in een in de vloer geopende bouwput. Het skelet zou toebehoren aan Charles de Batz de Castelmore, bekend als d’Artagnan, een van de beroemde Franse soldaten die de roman inspireerden De Drie Musketiers. D’Artagnan, de beroemde musketier van de koningen Lodewijk XIII en Lodewijk XIV, sneuvelde tijdens het beleg van Maastricht in 1673. Zijn laatste rustplaats is sindsdien een mysterie gebleven.
John Thys/AFP via Getty Images
onderschrift verbergen
bijschrift wisselen
John Thys/AFP via Getty Images
Toen de roman van Dumas, die de avonturen van de musketiers Athos, Porthos, Aramis en d’Artagnan oproept (ja, er waren eigenlijk vier musketiers) in 1844 werd gepubliceerd, werd hij van de ene op de andere dag een sensatie. De drie musketiers spraken tot de verbeelding en werden al snel een mythe.
In de 20e eeuw legden tientallen films hun avonturen vast, waarbij in elk tijdperk de leidende man de rol van de nobele, moedige en loyale, leidende musketier speelde. Acteur en danser Gene Kelly speelde in de Hollywood-versie uit 1948 van De Drie Musketiers.
YouTube
Maar d’Artagnan, wiens echte naam Charles de Batz de Castelmore was, was een echt persoon. Hij diende als persoonlijke garde van de Franse koningen en als spion en musketier voor Lodewijk XIV.
Een Franse documentaire uit 2020 over d’Artagnan over Frans-Duits TV-zender ARTE laat zien dat de musketierwachten, hoewel ze erg geromantiseerd waren, eigenlijk behoorlijk brutaal waren en de wil van de koning uitvoerden tijdens wat de film karakteriseert als gewelddadige tijden. Toch haalden alleen de beste ruiters en zwaardvechters de kans als musketier, en d’Artagnan was een legende. Zowel in Dumas’ roman als in de werkelijkheid.
D’Artagnan was een favoriet van Lodewijk XIV en leidde in 1673 het beleg van de Zonnekoning in de Nederlandse stad Maastricht tijdens de Frans-Nederlandse oorlog.
De ommuurde stad viel. Maar dat gold ook voor d’Artagnan, toen hij door een musket door de keel werd geschoten. De vorst schreef aan de koningin dat hij volgens de documentaire een van zijn ‘beste’ en ‘trouwe’ mannen had verloren.
Dood van d’Artagnan tijdens het beleg van Maastricht, een 19e-eeuwse gravure.
Foto 12/Universal Images Group via Getty Images
onderschrift verbergen
bijschrift wisselen
Foto 12/Universal Images Group via Getty Images
Odile Bordaz is een Franse historicus die al tientallen jaren probeert de stoffelijke resten van d’Artagnan te lokaliseren en verschijnt ook in de ARTE-documentaire uit 2020.
‘We weten dat het lichaam van d’Artagnan naar zijn kamp is teruggebracht en dat Lodewijk XIV een mis voor hem heeft opgedragen’, zegt ze. “Maar niemand praat ooit over wat er daarna met zijn lichaam is gebeurd. Het is een mysterie.”
Tot nu toe.
Bordaz heeft lang getheoretiseerd dat het lichaam van de musketier waarschijnlijk werd begraven in de buurt van het Franse kamp, in plaats van te worden teruggebracht naar Frankrijk, zodat koning Lodewijk XIV persoonlijk zijn begrafenis had kunnen bijwonen. Terwijl gewone soldaten in massagraven werden begraven, werden bovendien officieren en edellieden gewoonlijk in een kerk begraven.
De documentaire laat zien hoe Bordaz de kerk zes jaar geleden bezoekt, waar ze de Maastrichtse archeoloog Wim Dijkman ontmoet, die haar laat zien dat het altaar waarschijnlijk op dezelfde plek staat als het militaire kamp Lodewijk XIV tijdens het beleg van Maastricht. De aanval was enorm, waarbij bijna 50.000 infanterie en cavalerie en 58 kanonnen betrokken waren.
Toch beschreef Jos Valke, diaken in de kerk van Wolder in Maaschtrict, hun schrik over de ontdekking.
“Die tegels zijn opgepakt en toen hebben we de botten daadwerkelijk gevonden”, zegt hij Dat vertelde RTV Maachttrict op de Nederlandse televisie. “En dat was het moment om een archeoloog in te schakelen.”
Dijkman werd binnengebracht. Hij vertelde RTV dat hij kerkelijke functionarissen had verzocht hem opgravingen in het pand te laten uitvoeren sinds hij Bordaz vele jaren geleden had ontmoet.
Dijkman zegt zeer hoopvol te zijn dat het skelet dat van d’Artagnan is. Ernaast werd ook een munt gevonden die toebehoorde aan de bisschop van Luik, die daar elke dag de mis voor de Zonnekoning opdroeg. Maar Dijkman zegt dat ze het zeker moeten weten, en doet daarom analyses met DNA van de nakomelingen van d’Artagnan’s vader.
“Dit is echt een onderzoek van het hoogste niveau geworden”, zei hij tegen RTV. “Wij willen absoluut zeker zijn, of zo zeker mogelijk, of het de beroemde musketier is die hier bij Maastricht is gevallen of niet.”
Terug in Parijs volgt Cecile Rebillard het nieuws op de voet. De moeder van drie kinderen heeft haar jongste meegenomen naar Les Invalides, het 17e-eeuwse militaire hospitaalcomplex gesticht door Lodewijk XIV, en tegenwoordig een museum met vele collecties musketierzwaarden en harnassen. Ze zegt dat de ontdekking opwindend is.
“We lezen allemaal Dumas”, zegt ze. “Het is iets dat van generatie op generatie wordt doorgegeven. Het vinden van het skelet van d’Artagnan is dus geweldig. Het brengt fictie tot leven.”
Voordat hij wegloopt, glimlacht Rebillard en reciteert de Musketier-mantra die ieder Frans schoolkind kent: “Alles voor één en één voor allen.”
