Het Belgische Grondwettelijk Hof heeft donderdag een aantal van de strengere asiel- en migratieregels opgeschort die door de huidige regering zijn ingevoerd.
ADVERTENTIE
ADVERTENTIE
De rechtbank heeft specifiek twee uitspraken gedaan over immigratiewetten die naar voren zijn gebracht door de rechtse coalitie van het land – bekend als de ‘Arizona’-coalitie vanwege de kleuren van de coalitiepartijen die overeenkomen met die op de vlag van de Amerikaanse staat Arizona.
De regering van premier Bart De Wever heeft eerder gezegd dat zij wat zij omschreef als de “het strengst mogelijke migratiebeleid” in de geschiedenis van het land.
De eerste uitspraak van het Hof richtte zich op strengere regels met betrekking tot gezinshereniging die in augustus vorig jaar werden ingevoerd. Deze regels voegden onder meer een wachtperiode van twee jaar toe voor begunstigden van subsidiaire bescherming, of voor mensen die een reëel risico lopen op “ernstige schade” als ze naar hun land worden teruggestuurd. De uitspraak richtte zich specifiek op dit aspect van de wet.
Ngo’s en organisaties die zich inzetten voor de bescherming van de rechten van migranten voerden aan dat deze hervorming “gezinshereniging voor veel gezinnen vrijwel onmogelijk maakt, met ernstige gevolgen voor kinderen.”
Twee gezinnen, die gebruik wilden maken van de gezinsherenigingsregels en het niet eens waren met de strengere wetten, eisten bij het Grondwettelijk Hof de opschorting en nietigverklaring van de maatregelen.
De rechtbank heeft het Europese Hof van Justitie nu vijf vragen gesteld over hoe de Europese wet moet worden geïnterpreteerd ‘voordat het uitspraak kan doen over de kritiek van de verzoekers’, aldus een verklaring van de rechtbank over de uitspraak.
Het Grondwettelijk Hof zal pas definitief uitspraak doen als deze vragen zijn beantwoord. Tot die tijd heeft het Hof de nieuwe regels inzake gezinshereniging opgeschort.
Een man die de heer MS wordt genoemd, die de oorlog in Jemen is ontvlucht en een van de personen is die bij de rechtbank een beroep heeft gedaan om de nieuwe wet op te schorten, verwelkomde de uitspraak. De nieuwe wet had zijn vrouw en eenjarig kind ervan weerhouden zich bij hem in België te voegen.
“Ik moest Jemen ontvluchten voordat mijn baby werd geboren. Ik hoop dat ik hem eindelijk in mijn armen kan houden. Elke dag ben ik bang dat er iets met hen zal gebeuren”, zei hij.
De Belgische minister van Migratie Anneleen Van Bossuyt reageerde op de uitspraak in een verklaring aan Euronews en benadrukte dat het alleen om gevallen van subsidiaire bescherming gaat. “Dit betreft een heel klein deel van alle gevallen. Voor alle andere groepen blijven de regels rondom gezinshereniging van kracht, bijvoorbeeld de hogere inkomensgrens, wachttijden etc.”
Opvangcentrum voor asielzoekers
De tweede uitspraak betrof verschillende maatregelen in verband met de opvang van asielzoekers, die in juli vorig jaar werden aangenomen. België is wettelijk verplicht om onderdak te bieden aan asielzoekers, zowel krachtens het nationale recht als het recht van de Europese Unie.
Volgens één maatregel hebben asielzoekers die al internationale bescherming hebben gekregen in een ander EU-land echter geen recht meer op opvang door het Belgische asiel- en migratieagentschap (Fedasil).
“Dit had tot gevolg dat veel mensen, waaronder gezinnen met minderjarige kinderen, op straat kwamen te staan, zonder de mogelijkheid om te worden ondergebracht terwijl hun asielaanvraag werd onderzocht”, vertelde Marie Doutrepont, een advocaat bij Progressive Lawyers Network die asielzoekers vertegenwoordigt, aan Euronews.
Een andere maatregel betreft de afschaffing door België van de mogelijkheid van steun in de vorm van financiële hulp onder bijzondere omstandigheden.
Verschillende asielzoekers verzochten het Constitutionele Hof om beide bovengenoemde maatregelen op te schorten en nietig te verklaren.
Eén van de families die de zaak aanhangig maakte, ‘familie B’ genoemd, bracht enkele weken in een ruig land door in België met twee jonge kinderen omdat zij in Griekenland een beschermingsstatus hadden gekregen. Maar Doutrepont zei dat de bescherming hier niet effectief was.
Het Hof oordeelde dat het weigeren van onderdak aan asielzoekers aan wie al asiel is verleend in Griekenland “deze asielzoekers waarschijnlijk ernstige schade zal toebrengen die moeilijk te herstellen is”.
“Aangezien het onduidelijk is of het EU-recht België toestaat materiële hulp in een dergelijke situatie te weigeren, heeft het Hof deze vraag voor een prejudiciële beslissing voorgelegd aan het Hof van Justitie van de Europese Unie”, aldus de verklaring van de rechtbank.
Het kabinet van Van Bossuyt legde uit dat er geen sprake is van een vernietiging van deze maatregel, maar van een opschorting van de maatregelen tot de EU-migratiepact treedt in werking op 12 juni 2026.
Daarnaast merkt de rechtbank op dat het afschaffen van de mogelijkheid tot opvang in de vorm van financiële bijstand ook schade kan toebrengen aan asielzoekers.
“Dit is vooral het geval voor degenen die al een eerste asielaanvraag in België hebben ingediend en die geen toegang hebben tot opvangfaciliteiten vanwege de verzadiging van het opvangnetwerk van Fedasil”, aldus een verklaring van de rechtbank.
Fedasil kampt al jaren met een nijpend tekort aan opvangpunten voor asielzoekers. Deze crisis heeft geleid tot duizenden gerechtelijke veroordelingen tegen het agentschap en de Belgische staat, en heeft ertoe geleid dat veel aanvragers op straat sliepen.
Het Grondwettelijk Hof oordeelde dat de bepalingen in kwestie in strijd lijken te zijn met het EU-recht en verschillende grondrechten. “Het Hof beveelt daarom hun opschorting en zal binnen drie maanden uitspraak doen over de beroepen tot nietigverklaring van deze bepalingen.”
Minister Van Bossuyt antwoordde dat “dit probleem in België op dit moment vrijwel onbestaande is. Door de huidige daling van de instroomcijfers kunnen we in België iedereen die daar recht op heeft, huisvesten.” Haar kabinet voegde eraan toe dat er een wetswijziging zal worden aangebracht om tegemoet te komen aan de zorgen van de rechtbank.
Een klap voor een strenger beleid?
Critici van de strengere houding van België ten aanzien van migratie zagen de uitspraken van het Hof als een berisping van de Belgische aanpak van migranten en als een klap voor de plannen van de regering voor een strenger beleid.
“Dit geeft een krachtig signaal af aan de Belgische regering dat zij de fundamentele rechten, waaronder het recht op een gezinsleven en het recht op een waardig bestaan, niet zomaar kan negeren”, aldus Doutrepont.
Van Bossuyt lijkt echter het idee te hebben verworpen dat de uitspraken van de rechtbank verstrekkende gevolgen zullen hebben. “De Belgische wetgeving is volledig in lijn met de jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie. Wij hebben er dan ook vertrouwen in dat het Europese Hof onze wetgeving zal bevestigen.”
Ze voegde eraan toe dat de strengere regels van België zullen worden ondersteund door het EU-migratiepact.
“Hierin staat expliciet wat we vandaag al hebben geregeld op basis van bestaande Europese richtlijnen en jurisprudentie. We zijn er dan ook van overtuigd dat onze maatregelen toepasbaar zullen zijn als het Pact in werking treedt.”
Het EU-migratie- en asielpact werd in mei 2024 aangenomen en markeert een ingrijpende herziening van de EU-wetten die bedoeld zijn om migratie te beheren door middel van strengere grenscontroles, snellere asielprocedures en een verplicht solidariteitsmechanisme.
