Het is een hoofdbestanddeel van het horrorgenre geworden, net zo iconisch en fantastisch als de vampier of de weerwolf. Maar zoals alle boemans, de zombie was ooit een cijfer voor een meer tastbare, angstaanjagende dreiging. De figuur is niet zo oud als Dracula of de Wolf Man – sterker nog, de oorsprong ervan zou te dichtbij kunnen zijn om troost te bieden, waardoor een deel van de geschiedenis naar boven wordt gehaald dat de meesten liever zouden vergeten: de transatlantische slavenhandel.
“De zombie was eigenlijk een Haïtiaanse Vodou-metafoor voor slavernij”, vertelt filmmaker Maya Annik Bedward Omgekeerd. Voor tot slaaf gemaakte Afrikanen in Caribische koloniën als Haïti stond de diefstal van iemands autonomie gelijk aan een wandelende dood. Maar toen dat verhaal zijn weg naar de Verenigde Staten vond en Haïtiaanse slaven in opstand kwamen tegen hun onderdrukkers, werd het een metafoor voor de angst van het blanke publiek voor vergelding, die het meest succesvol werd bestendigd in horrorfilms als Witte zombie En De slang en de regenboog.
“Het overnemen van dat verhaal en het naar Hollywood brengen is het soort verband waarom we Vodou en de meeste Afrikaanse spirituele tradities als ‘zwarte magie’ beschouwen”, vervolgt Bedward. “De zombie was dat voertuig in die vroege films… zelfs als wij dat niet doen weten die vroege films.”
Bedward promoot haar speelfilmdocumentaire, Zwarte zombieop de SXSW van dit jaar.
Robby Klein/Getty Images Entertainment/Getty Images
De Jamaicaans-Frans-Canadese regisseur heeft de afgelopen tien jaar de zombie getraceerd vanaf de Hollywood-hausse terug naar zijn roots in Haïti – en haar speelfilmdebuut, Zwarte zombiegraaft dat allemaal en meer op. Het document is deels een onderzoek naar de popcultuur, deels een radicale geschiedenisles, en is op de beste manieren compact. Het is schokkend dat er zoveel materiaal te vinden is over een onderwerp waarvan de meesten denken dat ze het door hebben Zwarte zombie onthult hoeveel we nog moeten leren over de zombie, zijn banden met de slavenhandel, en de soms verraderlijke, soms onbewuste manieren waarop het anti-zwarte vooroordelen versterkte. De documentaire is uitgestrekt en hinkelt van het Hollywood van eind 18e eeuw tot het Hollywood van de jaren 80, van de straten van Parijs tot de set van Michael Jackson’s Thriller. Het slaagt erin elke draad terug te koppelen naar Haïti en zijn revolutie, de eerste succesvolle opstand tegen de koloniale overheersing, en terug naar de behoefte van het Westen om de natie op welke manier dan ook te straffen. Maar dat web weven was veel gemakkelijker gezegd dan gedaan.
“Veel mensen zeiden: ‘Maya, dit verhaal dat je probeert te vertellen is veel te groot'”, herinnert Bedward zich lachend. De filmmaker voelde toch een soort plicht om dit verhaal naar voren te brengen, en het is maar goed dat ze dat heeft gedaan. Deze connectie is te lang begraven, gedramatiseerd door sensatiezoekers als William Seabrook – die ‘zombie’ in het Engelse lexicon introduceerde met zijn pulproman uit de jaren dertig De Magisch eiland – en zelfs goedbedoelende horror-savants zoals Wes Craven. In een interview met OmgekeerdBedward legt uit hoe dit verhaal tot leven wordt gebracht en waarom de oorsprong van de zombie zo belangrijk is om nu mee te worstelen.
Dit interview is voor de duidelijkheid bewerkt en ingekort.
De zombie vertegenwoordigde voorheen iets totaal anders Nacht van de levende doden.
Afbeelding Tien
Wat was de katalysator voor dit idee?
Het is absoluut een passieproject van mij. Ik ben er al bijna 10 jaar mee bezig. Ik ben Afro-Caribisch. Mijn vader is geboren in Jamaica en ik ben altijd erg geïnteresseerd geweest in de verhalen van ons volk, onze geschiedenis, waar we vandaan komen, onze cultuur en de verbindingen ervan met West-Afrika. Dat is altijd een grote passie van mij geweest. En vaak zeiden mensen: “Wel, die geschiedenis is verloren. Die tradities zijn verloren. Die verbindingen zijn verloren gegaan. (Onze geschiedenis wordt verteld) door meer een koloniale of Europese lens.” Toen ik opgroeide, begon ik te beseffen dat dit niet waar is. Er zitten veel stukjes van onze cultuur en geschiedenis in onze muziek, in ons eten en vooral in onze spirituele tradities. Ik heb altijd al meer willen weten over Vodou, Haïtiaanse Vodou, al deze stukken waarvan ik denk dat ze heel veel krachtige verhalen bevatten die aanwijzingen zijn voor waar we vandaan komen.
Toen ik erachter kwam dat de zombie eigenlijk een Haïtiaanse Vodou-metafoor voor slavernij was… stond ik versteld: “Hoe wist ik niet dat de zombie eigenlijk zijn wortels in deze geschiedenis heeft? Het lijkt erop dat niemand anders dit verhaal kent, behalve als je Haïtiaan bent. En waarom is dat?” Ik begon dieper te graven en ontdekte hoe de zombie ontstond zoals we die vandaag de dag kennen, … alle verbanden en alle verschillende punten in de geschiedenis waarop de zombie werd meegenomen en in diskrediet werd gebracht, en (hoe) Haïtiaanse culturele tradities en van Afrika afkomstige spiritualiteit in diskrediet werden gebracht, (en) ik dacht: “Ik moet dit verhaal vertellen.”
Films zoals Ik liep met een zombie veranderde de angst voor slavernij in iets tastbaarder voor het blanke publiek.
RKO-foto’s
Ik vind het geweldig hoe je de zombie-connectie koppelt aan zoveel dingen die geen verband lijken te houden, maar eigenlijk allemaal verenigd zijn in dit idee van witte macht en de angst om die te verliezen. Hebt u ooit moeite gehad om de draad van Hollywood te verenigen met de Haïtiaanse revolutie, met het stigma waarmee Vodou-praktijken vandaag de dag worden geconfronteerd, en dit in iets verteerbaars te (veranderen)?
Het was een enorme uitdaging. Ik wist dat er altijd belangrijke delen in het verhaal zaten die ik wilde. Ik heb altijd de stemmen van Haïtiaanse Vodou-beoefenaars centraal willen stellen. Dat was heel belangrijk voor mij. En dat heb ik altijd geweten Witte zombiede eerste zombiefilm die geïnspireerd was door Het magische eiland – het boek (door William Seabrook) dat de zombie naar de westerse wereld bracht – dat zou belangrijk zijn. Ik wist het Nacht van de levende doden zou ook belangrijk zijn. En dat wist ik Slang en de regenboogdat gekke boek van die kerel waar de Wes Craven-film van werd gemaakt, zou ook belangrijk worden. Het was dus erg belangrijk om mensen te vinden die verband hielden met die verhalen.
Het is grappig: bij het Seabrook-verhaal dacht ik: “Hoe ga ik dit vertellen? Omdat deze man dood is.” Ik sprak met zijn zoon, die de film eigenlijk zo steunde, maar niet bij zijn vader opgroeide en zijn vader helemaal niet kende. En toen was mijn partner net in een boekwinkel op zoek naar boeken over zombies – net als wij, want dat is ons leven de afgelopen tien jaar geweest. En de man die in deze boekwinkel werkte, zei: ‘We hebben niet echt boeken over zombies, maar we hebben wel een graphic novel over de jongen die een boek schreef over de zombies.”
Mijn partner pakte het op en zei: ‘Wacht even, dit ben jij. Jij dit boek geschreven.” En zo hebben we Joe (Ollmann) ontmoet: we tonen zijn (graphic novel, De verschrikkelijke heer Seabrook), en we animeren de illustraties in de film. Een deel ervan was gewoon zo toevallig… Maar het was moeilijk om al deze informatie te destilleren. Veel mensen (zeiden): “Maya, dit verhaal dat je probeert te vertellen is veel te groot.” En ik heb zoiets van: “Ik weet het, maar ik moet het vertellen.” Ik ontdekte hoe ik dat kon doen door met een aantal geweldige redacteuren samen te werken om het verhaal met mij te ontleden. Het was een uitdaging, maar ik denk dat het ons gelukt is.
Bedward gebruikte de graphic novel De verschrikkelijke heer Seabrook om de oorsprong van William Seabrook te traceren.
Joe Olmann
Wat was het meest geschokt toen u ontdekte terwijl u onderzoek deed en interviews afnam?
Het feit dat de zombie verbonden was met de Haïtiaanse Vodou was een schok. Maar het overnemen van dat verhaal en het naar Hollywood brengen is het soort verband waarom we Vodou en de meeste Afrikaanse spirituele tradities als ‘zwarte magie’ beschouwen. De zombie was dat voertuig in die vroege films. Zelfs als wij dat niet doen weten die vroege films – Magisch eiland, Ik liep met een zombie – we kennen de gevolgen ervan. “Oh, Vodou, dat is kwaadaardig. Dat is zwarte magie. Dat is tovenarij.” We weten dat het bleef. En dat was voor mij echt schokkend.
Er is een mooi moment waarop je geïnterviewde het heeft over voyeurisme, en je de barrière doorbreekt tussen je verhalende element, dat dramatiseert hoe slavernij er in Haïti uitzag, en het documentairemateriaal dat je hebt. Je betrekt jezelf een beetje bij het verhaal en we zien je voor de eerste keer. Hoe is dat idee ontstaan?
Ik voel me erg verbonden met deze verhalen, maar ik ben geen Haïtiaan, en ik ben geen Vodou-beoefenaar. Ik was me er heel bewust van toen ik deze film maakte: wat is mijn plaats hierin? Hoe zorg ik ervoor dat ik gevoelig ben voor de tradities? Hoe doe ik dit op een manier die respectvol, eerlijk en waarachtig is? En dus toen ik het interview deed met de Vodou-priester, Era Jasue, op het moment dat je het hebt over… wilde ik eerlijk en transparant zijn over het maken van de film, omdat deze film over films gaat. We zijn dingen aan het construeren. We zijn dingen aan het bouwen. Ik vertel dit zombieverhaal dat is geïnspireerd door wat ik heb gelezen en gehoord, maar ik heb dit gemaakt. Ik vond het belangrijk om daar licht op te werpen en te zeggen: “Dit is ook een constructie”, en het was geweldig om zijn eerlijke antwoord daarop te krijgen. We moeten de films die we bekijken ondervragen, hoe ze gemaakt worden, wie ze maakt en waarom. Wat is hun bedoeling? Je moet van die plek komen om te ondervragen wat je doet.
De erfenis van films als De slang en de regenboog hebben een blijvende impact achtergelaten, ook al worden ze niet herinnerd.
Universele afbeeldingen
Zijn er ooit momenten geweest waarop je daar tijdens het filmen mee worstelde: “Is dit de goede weg?”
Helemaal, helemaal. En de belangrijkste taak van een regisseur is het nemen van beslissingen. Ik denk dat elke beslissing voor sommige filmmakers zoiets is als: “Ja, wat dan ook cool is.” Maar voor mij is dat niet het doel. Het is niet wat cool is. Natuurlijk wil ik in evenwicht brengen dat dit een film over zombies is, en ik wist dat het belangrijk was om al deze geschiedenis en al deze informatie die mensen leren verteerbaar te maken. En een deel daarvan is ervoor zorgen dat het vermakelijk is. Dus het balanceren van het entertainmentaspect van de film, en ook van de boodschap en de geschiedenis – en eigenlijk het onderzoek naar blanke suprematie – dat was ook moeilijk. Vaak vroeg ik me af of ik wel de juiste beslissing nam. Ik heb een adviescommissie waaraan ik de film zou laten zien om hun feedback te krijgen en ervoor te zorgen dat ik op de goede weg was, waarbij ik voortdurend vragen stelde.
