De afgelopen jaren heeft een verrassend aantal filmmakers schijnbaar tegen zichzelf gezegd: “Weet je wat deze wereld nodig heeft? Een frisse kijk op Frankenstein.” De laatste incarnatie van deze golf begon met Arme dingen terug in 2023, met Lisa Frankenstein, Guillermo del Toro Frankenstein, en nu die van Maggie Gyllenhaal De bruid! snel achter elkaar volgen. Maar waar De bruid! ‘Wil zo graag nieuw en provocerend zijn dat het vergeet iets inhoudelijks aan te bieden’, zo zegt hij Omgekeerde Hoai-Tran Bui schrijft, de oorspronkelijke revisionist Frankenstein film smokkelde complexe ideeën over gender en seksualiteit naar een vervolg dat geld opleverde en waarvan de regisseur moest worden overgehaald om de baan aan te nemen.
James Whale, een veteraan uit de Eerste Wereldoorlog die zijn start kreeg in het theater, kwam echt van de grond toen zijn verfilming van Frankenstein werd een hit voor Universal Pictures in de herfst van 1931. In de jaren die volgden wisselde hij horrorfilms af met eenvoudigere drama’s en romcoms; In het begin van zijn carrière had Whale meerdere projecten over ‘De Grote Oorlog’ geregisseerd, en hij was bang dat hij opnieuw in een hokje zou worden geplaatst, dit keer als ‘horrorregisseur’. En dus sloeg Whale het oorspronkelijke aanbod van Universal voor een Frankenstein vervolg, gezegde dat het script “naar de hemel stonk” en dat hij “het idee droog had geperst” bij de eerste film.
Verschillende ontwerpen en beloften van toekomstig (niet-horror) werk uit de studio later, stemde Whale uiteindelijk in, en de productie ging door De bruid van Frankenstein begon op 2 januari 1935. Gebaseerd op een subplot in het origineel van Mary Shelley, waarin het monster Dr. Frankenstein vraagt om hem tot metgezel te maken – een taak die de dokter in de roman begint, maar nooit voltooit – De bruid van Frankenstein concentreert zich op de relatie tussen Henry Frankenstein (Colin Clive) en zijn mentor Doctor Pretorius (Ernest Thesinger), waarbij Henry’s verloofde (nu vrouw) Elizabeth (Valerie Hobson) er meestal is om een gezond, of op zijn minst menselijk, contrapunt te bieden aan de groteske en toch glamoureuze bruid van het monster.
De homoseksualiteit van Whale was in de jaren dertig een ‘publiek geheim’ in Hollywood, maar in de jaren daartussen Frankenstein En De bruid van Frankensteinverbood de beruchte Hays Code elke uitbeelding van seksualiteit – speciaal homoseksualiteit – in de Amerikaanse film voor de komende drie decennia. En dus codeert de queer erin De bruid van Frankenstein is heimelijk, zo niet bijzonder subtiel: Henry en Dr. Pretorius brengen hun nachten door in het laboratorium om nieuw leven te creëren, terwijl de knappe vrouw van de jongere dokter bijvoorbeeld alleen in haar slaapkamer zit.
Het slimme publiek in de jaren dertig zou de flamboyante maniertjes van Pretorius net zo gemakkelijk hebben opgepikt als de moderne, en het eenzame leven van het Monster (Boris Karloff), dat wordt gevreesd en afgewezen vanwege de misdaad om anders te zijn, krijgt een hartverscheurende melancholie wanneer het wordt vergeleken met de strijd van homo’s in het Amerika van het begin van de 20e eeuw. Queer horror legt over het algemeen grote nadruk op identificatie met de slechterik, en Karloffs creatie is de meest sympathieke van alle monsters van Universal.
Er is veel aandacht besteed aan het feit dat Elsa Lanchester slechts ongeveer vijf minuten schermtijd heeft als titulaire bruid, maar de Britse actrice haalt het maximale uit haar verkorte schermtijd. Haar look is iconisch: de torenhoge zwarte haardos met de schokkende witte streep, haar armen omwikkeld met verband en haar oogmake-up volledig op punt. Maar het zijn de prestaties van Lanchester die de bruid echt onvergetelijk maken. Haar ogen zijn groot en in paniek, en ze strekt haar nek en schudt haar hoofd met bewegingen die ze heeft geleerd door het observeren van zwanen in het park.
En hoewel het voor de film is uitgevonden, is het einde van De bruid van Frankenstein past helemaal in de feministische geest van Shelley’s originele roman. Mary Shelley was de dochter van een beroemde feministe, en in Frankenstein ze merkt de ironie op van Frankenstein die probeert leven te creëren door middel van wetenschap, terwijl hij tegelijkertijd de vrouwen in zijn leven buitenspel zet en het zwijgen oplegt.
Teruggebracht zonder haar toestemming om de metgezel te zijn van een man die ze niet heeft gekozen, is The Bride een voorbeeld van een vrouw wier lichamelijke autonomie wordt gekaapt door mannen die haar zien als niet meer dan een middel om een doel te bereiken. (Het is altijd ironisch als je kunst ziet waarin Frankenstein en zijn bruid worden afgebeeld als een gelukkig stel.) En hoewel hij op andere manieren sympathiek is, wordt het Monster woedend en brandt het laboratorium van Dr. Frankenstein af als de bruid hem afwijst. Hij is een ondode versie van de ‘aardige jongens’ die gewelddadig reageren als vrouwen hen niet de genegenheid geven die ze denken te verdienen.
Het is geen wonder dat ze schreeuwend wakker wordt.
De bruid van Frankenstein wordt nu gestreamd op HBO Max.
