Godzilla vernietigde Tokio toen de Kaiju 72 jaar geleden voor het eerst uit de diepte tevoorschijn kwam in het origineel Godzilla‘S première in Japan, maar hij kwam pas twee jaar later aan land in de Verenigde Staten. Godzilla: Koning van de Monsters! was een Amerikaanse montage die verder ging dan het nasynchroniseren van de film in het Engels, waarbij scènes en een nieuwe hoofdrolspeler werden toegevoegd, een Amerikaanse verslaggever die als point-of-view-personage diende voor het publiek uit de jaren 50 dat naar deze buitenlandse film keek. Terwijl de originele 1954 Godzilla is een meesterwerk en veruit de sterkste van de twee versies, Koning van de monsters! is een grotendeels respectvolle en effectieve bewerking die een belangrijke rol speelde in het feit dat Godzilla een internationaal icoon werd. Daar kunnen we Steve Martin voor bedanken.
Nou nee, niet Dat Steve Martin. Terwijl de Alleen moorden in het gebouw ster was er toen Koning van de monsters! uitkwam, had de cabaretier niets met Godzilla te maken omdat hij 10 jaar oud was. Steve Martin was toevallig de naam van het Amerikaanse verslaggeverpersonage dat door de Amerikaanse aanpassing aan de plot werd toegevoegd. Steve Martin heeft Godzilla geweldig aan de wereld voorgesteld, omdat zowel het personage als de acteur die hem speelde, Raymond Burr, begrepen wat Godzilla belangrijk maakte – en ze zouden dertig jaar later terugkomen om het te bevestigen.
In grote lijnen gesproken, Godzilla (Gojira in het Japans) en Godzilla: Koning van de Monsters! hebben hetzelfde basisverhaal. Een gigantisch monster komt uit de zee tevoorschijn en valt Tokio aan. Een gemartelde wetenschapper, Dr. Serizawa, heeft een wapen gemaakt dat kan worden gebruikt om Godzilla te vernietigen, maar hij wil het bestaan ervan niet aan de wereld onthullen omdat hij bang is voor wat er zou kunnen gebeuren. Een driehoeksverhouding tussen de vrouw met wie hij verloofd was en de zeeman waarin ze echt geïnteresseerd is, compliceert de zaken, en de wetenschapper laat uiteindelijk toe dat het wapen wordt gebruikt om het monster te verslaan – maar hij offert zichzelf daarbij op, zodat het nooit meer kan worden gemaakt. In Koning van de monsters!Steve Martin is een verslaggever die in Tokio terechtkomt wanneer schepen op mysterieuze wijze beginnen te zinken, dus gaat hij mee om erover te rapporteren, en uiteindelijk zelf verslag te doen van de vernietiging van Tokio. Hij kent Serizawa toevallig van de universiteit in de vooroorlogse tijd, wat hem helpt betrokken te raken bij het hoofdverhaal, hoewel hij in de eerste plaats een omstander is en niet iemand die de gebeurtenissen actief voortstuwt.
Gefilmd in de loop van zes dagen met sets en body doubles die de illusie hielpen verkopen dat Steve Martin de hele tijd in de film had gezeten. Koning van de monsters! is een tamelijk indrukwekkend aanpassingswerk. Een groot deel van de dialoog tussen Japanse karakters is niet nagesynchroniseerd en wordt vertaald voor Steve (en het publiek), wat helpt duidelijk te maken dat dit een Japans verhaal is; wij zijn slechts waarnemers. Bepaalde keuzes, zoals het openen van de film in media res met een gewonde Steve die uit de ruïnes van Tokio wordt getrokken en vervolgens in flashback onthult wat er is gebeurd, zijn goede verhalen.
Godzilla stampt door de stad Godzilla, koning van de monsters!de opnieuw uitgegeven Amerikaanse release van Godzilla.
Ambassadefoto’s/Moviepix/Getty Images
Het is niet perfect. Godzilla is een horrorfilm gemaakt door mensen wier land minder dan tien jaar voordat de film uitkwam, werd getroffen door twee kernwapens, en dat is te zien. Koning van de monsters! verwijdert de meeste openlijke verwijzingen naar atoombommen of waterstofbomtests, verzacht de anti-oorlogsthema’s, en eindigt met name met Steve Martin die opmerkt dat met de ondergang van Godzilla “de wereld kan ontwaken en weer kan leven.” Het origineel eindigt met een sombere waarschuwing dat er zeker nog een Godzilla zal verschijnen als de bomproeven doorgaan. Het is juist om deze reden dat Godzilla is een meesterwerk en Koning van de monsters! is goed voor wat het is.
Deze veranderingen hebben vrijwel zeker ook geholpen Koning van de monsters! een treffer. Toen de film op 4 april 1956 uitkwam, zou het pas de vierde buitenlandse film ooit worden die meer dan $ 1 miljoen opbracht aan de Amerikaanse kassa. Het is moeilijk voor te stellen dat dit halverwege de jaren vijftig zou gebeuren. Amerika had het origineel Godzilla simpelweg ondertiteld zijn en in de bioscoop worden uitgebracht – of zelfs als het nagesynchroniseerd is, maar verder geheel onveranderd is gebleven ten opzichte van het origineel. Het publiek had een waarnemer zoals zij nodig (laat staan dat Burr Canadees was) om als standpuntpersonage te dienen. Het is eigenlijk pas de afgelopen decennia dat het algemene publiek meer openstaat voor ‘buitenlandse’ films. En hoewel het leuk is om te bedenken dat de meer expliciete, aangrijpende verwijzingen naar de verschrikkingen van de Amerikaanse bombardementen en de voortdurende kernproeven de yankee-bioscoopbezoekers uit de Koude Oorlog niet zouden hebben afgeschrikt, kun je helaas zien waarom de diepere boodschap van Godzilla ten gunste van het spektakel zou zijn weggelaten.
De Godzilla Koning van de Monsters! poster maakt reclame voor de hoofdrol van Raymond Burr.
Universal History Archive/Universal Images Group/Getty Images
Maar zelfs als het slotrapport van Steve Martin de atomaire horror die Godzilla vertegenwoordigde bagatelliseerde, nam hij Godzilla serieus in plaats van hem als een dom popcornmonster te behandelen. Dit werd vooral duidelijk toen Steve Martin bijna dertig jaar later terugkeerde Godzilla 1985. Een Amerikaanse herbewerking van De terugkeer van Godzillade film uit 1984 die alle steeds gekkere sequels uit de jaren ’60 en ’70 afschafte ten gunste van een meer sobere reboot van de franchise, 1985 deed een slechtere versie van wat Koning van de monsters! deed. Nieuwe scènes waarin Amerikanen nadenken over wat ze moesten doen aan Godzilla’s aanval op Japan werden toegevoegd en verhaallijnen werden geknipt of gewijzigd – het meest aanvallend een verandering om het voor een Sovjet-soldaat te laten lijken alsof hij opzettelijk een kernwapen afvuurde dat Godzilla nieuw leven zou inblazen in plaats van dat het een ongeluk zou zijn, zoals in de originele film. Ook was er sprake van onnodige productplaatsing van Dr. Pepper.
Raymond Burr was echter onschuldig. Hoewel Burr in zijn latere jaren en met een slechte gezondheid terugkeerde om zijn rol opnieuw op zich te nemen Koning van de monsters!aangezien de voormalige verslaggever is ingeschakeld als Godzilla-expert sinds hij uit de eerste hand ervaring had met de kaiju. Uit respect voor Godzilla’s belang als nucleaire allegorie weigerde Burr de producenten van deze Amerikaanse versie Godzilla te laten bespotten door hem komische regels te laten zeggen. Bij het bekijken van de toegevoegde Amerikaanse scènes in Godzilla 1985het is duidelijk dat Burr tonaal in een andere film zit dan de rest van de grappenmakers op de nep-Pentagon-set. Steve Martin hielp het Westen kennis te maken met Godzilla. Het was misschien niet perfect, maar hij begreep dat dit geen gewoon monster was. Dat was decennia later niet veranderd.
Eén ding was echter halverwege de jaren tachtig duidelijk veranderd. Op dit punt is de ander Steve Martin – de komiek – was verschenen in films als De ruk En De man met twee hersenen. Daarom binnen Godzilla 1985, Burr’s karakter wordt alleen genoemd door “Steve” of “Meneer Martin.”
