David Bowie had altijd een buitenaardse kwaliteit, zelfs toen hij was niet de hele nacht opblijven, spelen met synthesizers en leven van een dieet van groene paprika’s en volle melk. Toen hij dat was, was het effect dat werd gecreëerd door zijn lange, dunne ledematen, witte huid en één oog dat permanent was verwijd door een ongeluk in zijn kindertijd – in tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, Bowie geen heterochromie had – ronduit vreemd. Dat maakte de kameleonische rock-‘n-roll-legende tot de ideale hoofdrolspeler voor een van de meest raadselachtige sciencefictionfilms uit de jaren ’70.
De man die op aarde viel – die je kunt zingen op de melodie van Bowie’s “The Man Who Sold the World” als je wilt; de lettergrepen zijn hetzelfde – is gebaseerd op een roman uit 1962 van Walter Tevis, die ook het bronmateriaal schreef voor de Paul Newman-film De druktemaker en de Netflix-serie Het Koningingambiet. Dit feit wordt al vroeg duidelijk in de verfilming van Nicolas Roeg, die de plot van Tevis’ roman stap voor stap volgt, terwijl de interne monologen en motivaties van de personages privé blijven. Als gevolg hiervan kan het lijken alsof de film geheimen voor het publiek bewaart, wat zowel frustrerend is als passend bij het verhaal.
Bowie schittert als Thomas Jerome Newton, een buitenaards wezen dat de ongerijmde gedaante aanneemt van een etherische Engelsman die door de stoffige woestijnen van New Mexico dwaalt, de thuisbasis van Roswell en de atoombom. Aan het begin van de film verpandt Thomas een sieraad waarvan hij beweert dat het zijn trouwring is – totdat we ontdekken dat het een van de tientallen gouden ringen is die hij aan een ketting in zijn zak bewaart en ze een voor een verkoopt totdat hij een envelop vol contant geld heeft. Dat is vreemd, en dat geldt ook voor de interactie tussen deze ‘bezoeker’ en een advocaat genaamd Oliver Farnsworth (Buck Henry), die een paar vellen papier voorleest die Thomas hem, samen met de envelop vol contant geld, overhandigt tijdens een late avondvergadering bij Farnsworths huis.
Roeg en scenarioschrijver Paul Mayersberg banen zich een weg door de komende jaren, waarbij ze Farnsworth als hoofd van een grote multinational en Thomas als de teruggetrokken uitvinder wiens patenten hem, en iedereen om hem heen, rijk maken. Dit is eigenlijk allemaal maar een achtergrondverhaal, dat de context creëert voor waar Roeg echt in geïnteresseerd is: een griezelige karakterstudie van een buitenaards wezen dat eerst wordt gered en vervolgens vernietigd door de mensheid en haar verleidingen.
In eerste instantie geeft zijn relatie met Mary-Lou (Candy Clark) – die, ondanks dat ze enkele centimeters korter is dan hij, de beleefde, rustige, uitgemergelde Thomas naar zijn kamer kan dragen als hij in de lobby van haar hotel instort – Thomas een reden om te leven. Ze vertelt hem dat hij te mager is en laat hem kennismaken met de geneugten van eten; ze flirt met hem en laat hem kennismaken met de geneugten van seks. Terwijl ze een woning uitzoekt voor het huis dat ze gaan delen, merkt ze op dat ze samen een fijne dag hebben; hij kijkt haar aan en verwerkt het even. Zo voelt een “heerlijke dag” dus! Nog destructiever laat ze hem ook kennismaken met alcohol, een middel dat uiteindelijk hun beide levens zal ruïneren.
Een consensus rond Bowie’s optreden was dat hij niet echt ‘acteerde’.
Britse Lion Films/Shutterstock
Er zijn andere personages en verhaallijnen in de film, waaronder Rip Torn als wetenschapper en voormalig universiteitsprofessor die niet lang nadat ze elkaar hebben ontmoet het geheim van Thomas ontdekt. Maar Roeg is vooral geïnteresseerd in de beelden, waarbij hij op Bowie’s lichaam blijft hangen en zijn uitdrukkingen observeert terwijl hij voor het eerst sensaties en emoties ervaart. Het onaardse uiterlijk van de popster, versterkt door zijn tweekleurige haar en bleke huid, doet ongetwijfeld veel van het werk; in een scène waarin Thomas zijn menselijke vermomming uittrekt en Mary-Lou zijn ware gedaante laat zien, is alles wat nodig is een beetje latex en wat reptielachtige contacten. Maar Bowie straalt ook een aura van dissociatie uit, alsof hij los staat van en zich niet kan identificeren met de mensen om hem heen. In het leven is dat een neveneffect van beroemd zijn; in deze film heeft de angst een buitenaardse bron.
In de loop der jaren is er consensus ontstaan dat Bowie, zwak en vaak rijk aan cocaïne, niet echt in de film van Roeg speelde. Hij was gewoon zijn zenuwachtige, bizarre zelf. Bowie bouwde deze legende op in interviews en vertelde Rollende steen in 1983 dat “gewoon mezelf zijn perfect geschikt was voor de rol. Ik was op dat moment niet van deze aarde.” Maar hoewel het waar is dat het midden van de jaren zeventig een slechte periode was voor de muzikale legende (hij stopte zijn Ziggy Stardust-personage in 1973 en bracht een groot deel van de daaropvolgende jaren door in een zelfbenoemde ‘fuga-staat’), bereidde zijn ervaring met het aandoen en vervolgens weer opstijgen van zijn toneelpersonages hem niet alleen voor op acteren in het algemeen, maar ook op deze rol in het bijzonder.
Bowie zou oorspronkelijk de muziek componeren De man die op aarde viel, maar de baan ging uiteindelijk naar John Phillips van The Mamas and the Papas. (Nogmaals, het was een chaotische periode in Bowie’s leven.) Een jaar later leverde al dat zoeken echter iets briljants op, want in 1976 verscheen Bowie opnieuw met een album genaamd Laag dat elektronische en ambient dimensies toevoegde aan zijn glamrockgeluid. De eerste in zijn zogenaamde ‘Berlin Trilogy’, het was het begin van een creatief vruchtbare en uiterst invloedrijke periode in Bowie’s carrière. En wat gebruikte hij als hoes voor dit album, waarmee hij zijn heruitvinding als artiest vertegenwoordigde? Een still uit De man die op aarde viel.
